غلامحسین ابراهیمی دینانی

غلامحسین ابراهیمی دینانی

زمینه فعالیت	علوم انسانی فلسفه
تاریخ تولد	۵ دی ۱۳۱۳ اصفهان
محل تولد	اصفهان
موضوع‌ها	فلسفه
کتاب‌ها	دفتر عقل و آیت عشق درخشش ابن‌رشد در حکمت مشاء خواجه نصیرالدین طوسی فیلسوف گفتگو
تحصیلات	دکترای فلسفه
دانشگاه	دانشگاه تهران
حوزه	حوزه علمیه قم حوزه علمیه اصفهان
استاد	سید محمدحسین طباطبایی سید حسین طباطبایی بروجردی سید محمد محقق داماد سید روح‌الله موسوی خمینی
وبگاه	www.ebrahimi-dinani.com

معرفت نفس از دیدگاه دینانی

غلامحسین ابراهیمی دینانی (زادهٔ ۵ دی ۱۳۱۳ در اصفهان) فیلسوف ایرانی، از شاگردان برجستهٔ علامه سید محمدحسین طباطبایی و استاد فلسفه در دانشگاه تهران است. او آموزش‌های حوزوی خود را ابتدا در حوزه علمیه اصفهان و سپس در حوزه علمیه قم ادامه داد و در این مسیر از محضر استادانی چون سید حسین بروجردی، سید محمد محقق داماد و سید روح‌الله خمینی بهره برد.

عمده شهرت دینانی به‌دلیل احیاگری فلسفۀ اشراق و بازخوانی حکمت ایران باستان دانسته شده‌است. دینانی میزان سنجش و درک هر چیزی حتی درک انسان از خدا را عقل می‌داند. او را فیلسوفی عقل‌گرا دانسته‌اند که به اشراق معتقد است و در عین حال فیلسوفی مُتَألِّه و اهل حکمت متعالیه و آشنا به تمامی جوانب عرفان است.

دینانی در کنار تحصیل فقه و اصول، به‌طور جدی در درس‌های فلسفه علامه طباطبایی شرکت داشت و در نشست‌های فلسفی مشترک علامه طباطبایی و هانری کربن که در تهران برگزار می‌شد، حضور فعال داشت. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته فلسفه در دانشگاه تهران تا مقطع دکتری ادامه داد. ابراهیمی دینانی پس از آن به تدریس فلسفه در دانشگاه فردوسی مشهد پرداخت و در سال ۱۳۶۲ش به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد.

دینانی آثار متعددی در حوزه فلسفه اسلامی تألیف کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی و ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام اشاره کرد. شماری از آثار او در دوره‌های مختلف به‌عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده شده‌اند که از این میان می‌توان به دفتر عقل و آیت عشق (برگزیده کتاب سال/ ۱۳۸۴)، درخشش ابن‌رشد در حکمت مشاء (برگزیده کتاب سال/ ۱۳۸۵) و خواجه نصیرالدین طوسی فیلسوف گفتگو (برگزیده کتاب سال/ ۱۳۸۷) اشاره کرد.

او در سال ۱۳۸۰ش در اولین دورۀ همایش چهره‌های ماندگار به‌عنوان چهرهٔ ماندگار فلسفه مورد تقدیر قرار گرفت.

چرا نماز بخوانیم؟ فلسفه عبادت چیست؟ نظر استاد دینانی

قرآن عقل الله

سلسله گفت‌وگوهایی درباره قرآن، دکتر دینانی

زندگی و تحصیلات

غلامحسین ابراهیمی دینانی در پنجم دی‌ماه ۱۳۱۳ش در محله دینان از توابع درچۀ اصفهان متولد شد. پس از اتمام تحصیلات ابتدایی، تحصیل علوم دینی را در مدرسۀ نیم‌آورد اصفهان آغاز کرد. او پس از گذراندن دروس مقدمات و سطح، برای ادامۀ تحصیل راهی حوزه علمیه قم شد.

وی هم‌زمان با فراگیری فقه و اصول، به تحصیل فلسفه نیز پرداخت و فلسفۀ اسلامی را در اصفهان نزد حکیم ضیاءپور و در قم در محضر علامه طباطبایی آموخت و به‌عنوان یکی از شاگردان برجستۀ او شناخته شد.

ابراهیمی دینانی در قم، دروس خارج فقه و اصول را نزد استادانی چون سید حسین بروجردی، محمدعلی اراکی، سید محمد محقق داماد، امام خمینی، سید محمدباقر سلطانی طباطبایی، حسینعلی منتظری و میرزا جواد تبریزی گذراند.

او در سال ۱۳۴۵ش مدرک کارشناسی فلسفه را از دانشگاه تهران دریافت کرد و پس از آن به استخدام وزارت آموزش و پرورش درآمد. در سال ۱۳۵۲ش از رسالۀ دکترای خود در رشتۀ فلسفه در دانشگاه تهران دفاع کرد و یک سال بعد، تدریس فلسفه را در دانشگاه فردوسی مشهد آغاز نمود. وی در سال ۱۳۶۲ش به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد.

فعالیت تخصصی

غلامحسین ابراهیمی دینانی فیلسوف، نویسنده و استاد برجستۀ فلسفه است که در زمرۀ شاگردان مستقیم علامه سید محمدحسین طباطبایی قرار دارد. او سابقۀ تدریس در دانشگاه‌هایی چون دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه تهران و دانشگاه تربیت مدرس را در کارنامۀ علمی خود دارد. دینانی تحصیلات حوزوی خود را ابتدا در حوزه علمیه اصفهان و سپس در حوزه علمیه قم دنبال کرد و در ادامه، موفق به اخذ مدرک دکترای فلسفه از دانشگاه تهران شد. آثار مکتوب متعددی از او در حوزۀ فلسفه اسلامی، مباحث حکمی و پژوهش‌های فلسفی منتشر شده است.

وی از جمله افرادی بود که در نشست‌ها و حلقه‌های فلسفی مشترک علامه طباطبایی و هانری کربن حضور داشت و به همراه سید حسین نصر، از نزدیک در جریان گفت‌وگوها و مباحثات فلسفی این جلسات قرار می‌گرفت.

از ابراهیمی دینانی به‌عنوان دوست نزدیک و هم‌حجره‌ای سید علی خامنه‌ای در دوران تحصیل در مدرسۀ حجتیۀ قم یاد شده است؛ ارتباطی که به سال‌های تحصیل او در حوزه علمیه قم بازمی‌گردد.

او همچنین از چهره‌های شناخته‌شده در عرصۀ رسانه‌ای فلسفه به شمار می‌رود و با حضور در برنامه تلویزیونی «معرفت»، دیدگاه‌ها و تأملات فلسفی و عرفانی خود را برای مخاطبان عمومی مطرح کرده است. در سال ۱۳۹۶ش، در آیینی با عنوان بزرگداشت پنجاه سال فعالیت فلسفی غلامحسین ابراهیمی دینانی که در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد، از او تقدیر به عمل آمد.

دینانی عضو پیوستۀ فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران و نیز عضو ثابت انجمن حکمت و فلسفۀ ایران است.

آثار

دینانی بیش از سی کتاب و بیش از یکصد مقاله در زمینه فلسفه دارد که به نقد و تبیین آرای فلسفی فلاسفه شرق و غرب پرداخته و در ذیل آنها به ارائه نظرات خاص فلسفی خود پرداخته است. برخی از کتاب‌های وی عبارت‌اند از:

ردیف	عنوان اثر	توضیحات	ناشر	سال نشر
۱	قواعد کلی فلسفی در فلسفهٔ اسلامی	سه مجلد	انجمن حکمت و فلسفه؛ مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی	۱۳۵۷، ۱۳۶۵
۲	وجود رابط و مستقل در فلسفه اسلامی		شرکت سهامی انتشار؛ مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران	۱۳۶۲
۳	شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی		انتشارات حکمت	۱۳۶۴
۴	ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام	سه جلد	طرح نو	۱۳۷۶
۵	نیایش فیلسوف		دانشگاه رضوی آستان قدس	۱۳۷۷
۶	دفتر عقل و آیت عشق	سه جلد	طرح نو	۱۳۸۰
۷	درخشش ابن‌رشد در حکمت مشاء		طرح نو	۱۳۸۴–۱۳۸۵
۸	شبهه آکل و ماکول	مقاله دائرةالمعارفی	دائرةالمعارف بزرگ اسلامی	۱۳۸۷
۹	خواجه نصیرالدین طوسی؛ فیلسوف گفتگو			۱۳۸۷
۱۰	فیلسوفان یهودی و یک مسئله بزرگ		هرمس	۱۳۸۹
۱۱	فلسفه و ساحت سخن		هرمس	۱۳۸۹
۱۲	هستی و مستی؛ حکیم عمر خیام نیشابوری		اطلاعات	۱۳۹۰
۱۳	معاد		انتشارات حکمت ایران	۱۳۹۱
۱۴	سخن ابن‌سینا و بیان بهمنیار		مؤسسه حکمت و فلسفه ایران	۱۳۹۲
۱۵	معمای زمان و حدوث جهان		مؤسسه حکمت و فلسفه ایران	۱۳۹۳
۱۶	خرد گفتگو	درسگفتارهای فلسفی	هرمس	۱۳۹۳
۱۷	دُر سخن	هزار نکته قصار فلسفی و عرفانی	نور سخن	۱۳۹۴
۱۸	از محسوس تا معقول		مؤسسه حکمت و فلسفه ایران	۱۳۹۴
۱۹	«من» و «جز من»		مؤسسه حکمت و فلسفه ایران	۱۳۹۴
۲۰	پرسش از هستی یا هستیِ پرسش		مؤسسه حکمت و فلسفه ایران	۱۳۹۵
۲۱	فراز و فرود فکر فلسفی		مؤسسه حکمت و فلسفه ایران	۱۳۹۵
۲۲	اندیشیدن؛ باور یا باور به یک اندیشه		نور سخن	۱۳۹۷
۲۳	کلمات طاهر	شرح کلمات قصار باباطاهر	نور سخن	۱۳۹۷
۲۴	شرح کلمات مکنونهٔ ملا محسن فیض کاشانی		نور سخن	۱۳۹۷
۲۵	شرح رسائل «الزورا» و «تهلیلیه» علامه دوانی		نور سخن	۱۳۹۸
۲۶	شرح المشاعر صدرالمتألهین شیرازی		نور سخن	۱۳۹۸
۲۷	عرفان شرقی	شرح «مقصد اقصی» عزیزالدین نسفی	نور سخن	۱۳۹۹
۲۸	آفاق تفکر		نور سخن	۱۳۹۹
۲۹	گزینش فکر در فلسفه		نور سخن	۱۳۹۹
۳۰	جستارهای فلسفی در تفسیر معنی		نور اشراق	۱۴۰۱
۳۱	انسان با اندیشه انسان است		نور اشراق	۱۴۰۲
۳۲	تجلی معنی: در فکر و سخن		نور اشراق	۱۴۰۲

تجلیل

تجلیل از غلامحسین ابراهیمی دینانی

در پنجم دی ماه ۱۳۹۶، با حضور آقایان دکتر داوری اردکانی ریاست فرهنگستان علوم، دکتر رحمانی فضلی وزیر کشور، دکتر آشنا مشاور فرهنگی رئیس جمهور، دکتر بلخاری رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگیو جمعی مراسم تجلیل و نکوداشتی در محل انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برای دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی برگزار شد.

گفتاورد

انسان به حکم اینکه زندگی می‌کند و می‌داند که زندگی می‌کند، در باره «معنی زندگی» نیز پرسش می‌کند و می‌کوشد تا بداند زندگی چیست و معنی آن کدام است؟ انسان نه تنها از «چیستی» زندگی و ماهیت آن می‌پرسد، بلکه درباره «غرض و غایت» زندگی کردن نیز می‌اندیشد. اندیشیدن در باره معنی زندگی بدون اندیشیدن درباره آغاز و انجام آن امکان‌پذیر نیست؛ زیرا زندگی انسان در این جهان محدود است و آنچه محدود است، آغاز و انجام دارد؛ بنابراین ادراک معنی زندگی بدون اندیشیدن به آغاز و پایان آن، معنی معقول و محصلی ندارد؛ اما به مجرد اینکه انسان در باره منشأ پیدایش زندگی و پایان آن می‌اندیشد، به اقیانوس ژرفی وارد می‌شود که پایانش پیدا نیست.
زندگی همیشه در میان آغاز و پایان است و هر موجودی که در این جهان زندگی می‌کند نیز آغاز و پایان دارد؛ بنابراین خصلت ذاتی زندگی کردن، همواره «در میان بودن» است؛ اما چگونه می‌توان به آنچه «در میان بودن» است، اندیشید و از اول و آخر آن به طور کلی غافل بود؟ غافل بودن از آغاز و انجام آنچه در میان دیده می‌شود، مستلزم ناآگاهی به همان چیزی است که «در میان» دیده می‌شود. شناختن آنچه در وسط قرار گرفته است، بدون شناختن مبدأ و منتهای آن، شناختی واقعی نیست و می‌توان آن را «توهمِ شناخت» به شمار آورد. چگونه می‌توان درباره معنی زندگی سخن گفت و درباره مبدأ و پیدایش و سرانجام آن سکوت اختیار کرد و لب فروبست؟