به گزارش خبرگزاری تسنیم، نشستهای تخصصی «شیعه در ایران؛ تشیع؛ در گسترة فرهنگ، هنر و تمدن ایران» به مناسبت ولادت مبارک حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام در دو نوبت صبح و عصر، در محل تالار دکتر حبیبی بنیاد ایرانشناسی برگزار شد.
این رویداد با حضور دکتر محمدحسین رجبی دوانی، رئیس بنیاد ایرانشناسی؛ حجتالاسلام و المسلمین دکتر محمدرضا هدایتپناه، استاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ دکتر سید حسن شهرستانی، استاد دانشگاه هنر تهران؛ محمدعلی رجبی، استاد دانشگاه شاهد؛ سید عبدالمجید شریفزاده، استاد دانشگاه و مشاور عالی بنیاد ایرانشناسی و خانم دکتر فاطمه رجبی، پژوهشگر حکمت و هنر اسلامی، به دبیری دکتر مجید بهستانی و دکتر مسلم رضایی با حضور جمعی از دانشجویان و علاقهمندان برگزار شد. عناوین سخنرانیها در این رویداد عبارت بودند از: «تأثیر فرهنگ تشیع بر ادبیات ایران»، «نگارههای شیعی در هنر ایرانی»، «هنر شیعی و ساختِ تمدنی ایرانِ اسلامی»، «حوزه علمیه اهواز؛ حوزة تأثیرگذار اما فراموش شده شیعه در ایران»، «بررسی دلایل اقبال بیبدیل ایرانیان به تشیع»، پرداخته شد.
(...)
سخنران دوم در نشست عصر، محمدحسین رجبی دوانی، رئیس بنیاد ایرانشناسی، با موضوع «بررسی دلایل اقبال بیبدی، ل ایرانیان به تشیع» به ایراد سخنرانی پرداخت و گفت: ابنخلدون اذعان میکند که خدمات ایرانیان به تشیع بسیار زیاد بوده است. ایرانیان پیش از اعراب به تشیع اقبال داشته و حفظ حرمت رسول خدا صلی الله علیه و آله را در نشاندادن محبت خود به اهل بیت علیهم السلام میدانستهاند؛ حتی در همان زمان که ایرانیها، سنی مذهب بودهاند زیرا ایرانیان نخست سنی شده و سپس مذهب شیعه را برگزیدند. دکتر رجبی ۵ عامل را مسبب اقبال ایرانیان به تشیع دانسته و آنها را چنین بیان داشتند:
۱. ایرانیان محب اهل بین بودند؛ حتی وقتی شیعه نبودند، و تحت تهدید شدید قرار گرفتند هم به امیر مؤمنان (ع) دشنام ندادند. همچنین سیستانیها در سال ۶۱ ه.ق برای خونخواهی امام حسین (ع) قیام کردند.
۲. ستمدیدن مشترک ایرانیان و اهلبیت (ع) از امویان و عباسیان؛ میان اعراب مسلمان و مسلمانان غیر عرب، تبعیض وجود داشت و ایرانیان شاهد حکومت خلفای جبار بودند که هم علیه خودشان و هم علیه اهل بیت، ظلم روا میکردند.
۳. برکات حضور امام رضا (ع)؛ گرچه انگیزة مأمون از استقرار امام در خراسان، پیشگیری از قیام علویان بود و امام رضا (ع) را به ایران فرستاد تا آن حضرت را از قیام دور کند، اما این امر سبب خیر، و گسترش اقبال به تشیع در ایران شد. همچنین وجود امام رضا (ع) در منطقة خراسان، با حضور گستردهای از بستگان اهل بیت (ع) در ایران همراه بود، که به گسترش تشیع در ایران انجامید.
۴. ظهور و قدرت یافتن دولت ایرانی و شیعی آلبویه؛ حکمرانان آلبویه، علیرغم اینکه مذهب شیعه را رسمیت ندادند، اما جامعه مسلمان را در نزدیکی بیشتر به اهل بیت (ع)، به آزادی عمل رساندند. در این دوره بود که برای اولین بار، عید غدیرخم در ایران جشن گرفته شد. همچنین آیین عزاداری برای شهادت امام حسین (ع)، توسط معزالدین و در دولت آلبویه اتفاق افتاد.
۵. فرهنگ غنی ایرانیان؛ این فرهنگ، ایرانیان را به سوی پذیرش تشیع که نمایای حق و حقیقت بود، سوق داد. در تمدن ایران و ایرانیان، فهم عمیقی وجود داشت چنانکه آنان در منطقهای که تمدنهای مشرکانه وجود داشت زیستند اما هرگز بت نساخته و نپرستیدند. ایرانیان به راهبری خرد و دل حقبین، تنها با شنیدن فضایل پیامبر- و نه الزاماً با دیدن و زیستن با ایشان- مسلمان میشدند. به این ترتیب، ایرانیان، «ایرانی» ماندند، اما «مسلمان» شدند و غیر ایرانیان بسیاری را نیز مسلمان کردند.
وی در خاتمه افزودند: تا پیش از دولت صفوی و رسمیت یافتن تشیع در ایران، گرچه بسیاری از ایرانیان شیعه بودند، اما به دلیل حکمرانی اهل تسنن، حوزههای علمی شیعی در ایران چندان شکل نگرفت و فقیه مسلمان شیعه ایرانی پا به عرصه نگذارد و علمای شیعه ایرانی بیشتر فیلسوف شیعه بودند تا فقیه شیعه.[۱]
محمدحسین رجبی دوانی
| مدرس دانشگاه، محقق، نویسنده، اندیشمند و چهره سرشناس در حوزه تاریخ اسلام | |
 | |
| زمینه فعالیت | تاریخ اسلام، ادیان |
|---|---|
| ملیت | ایرانی |
| تاریخ تولد | ۱۳۳۹ |
| محل تولد | قم |
| پیشه | مدرس دانشگاه، محقق، نویسنده |
| تحصیلات | دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی |
| دانشگاه | دانشگاه تهران |
| آثار | کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، تاریخ تحلیلی دوران امامت امیرالمؤمنین علی (ع)، پشتیبانی نظامی در سپاههای صدر اسلام، ترجمه و تلخیص لهوف سید ابن طاووس |
محمدحسین رجبی دوانی (زاده ۱۳۳۹ قم) مدرس دانشگاه، محقق، نویسنده، اندیشمند و از چهرههای سرشناس در حوزه تاریخ اسلام است. او با برنامه تلویزیونی «هنگام درنگ» که بعد از سریال مختارنامه با موضوع بررسی تاریخی عاشورا و حوادث بعد از آن روی آنتن میرفت موردتوجه قرار گرفت.
او دانشآموخته مقطع دکتری در رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی از دانشگاه تهران است و در دانشگاه امام حسین، دانشگاه امام صادق، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، مجمع جهانی اهل بیت و مؤسسه نورالمجتبی تدریس میکند.
رجبی دوانی به صورت خاص در حوزه تاریخ اسلام و ادیان فعالیت میکند و در پژوهشهایش مباحث مهمی را از تاریخ صدر اسلام و حوادث اجتماعی و سیاسی آن موردتوجه قرار داده که پیش از آن چندان بدان توجه نمیشد.
نقطه عطف فعالیتهای پژوهشی او حضور در برنامه «هنگام درنگ» در شبکه یک سیما بود. این برنامه با موضوع تاریخ صدر اسلام به خصوص واقعه عاشورا و حوادث بعد از آن از جمله قیام توابین، قیام مختار ثقفی و زبیریان بعد از سریال مختارنامه روی آنتن میرفت. مباحث تاریخی و نگاه سیاسی اجتماعی رجبی دوانی به موضوعات تاریخی سبب توجه عموم مردم و مخاطبان به موضوع شده بود.
از رجبی دوانی آثار و تألیفات متعددی نیز به جای مانده که از جمله میتوان به کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، تاریخ تحلیلی دوران امامت امیرالمؤمنین علی (ع)، پشتیبانی نظامی در سپاههای صدر اسلام و ترجمه و تلخیص لهوف سید ابن طاووس اشاره کرد. او مقالات متعددی نیز در دانشنامه امام علی (ع) و برخی مجلات علمی، پژوهشی و تخصصی تاریخی منتشر کرده است.
رجبی دوانی از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ ریاست بنیاد ایرانشناسی را نیز بر عهده داشت.
ابراهیم بن مالک اشتر در حادثه کربلا کجا بود؟ (برنامه هنگام درنگ - شبکه یک)
روایت سقیفه، محمدحسین رجبی دوانی، (برنامه تلویزیونی سوره)
فعالیتهای علمی - پژوهشی و اجرایی
- هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین (ع)
- دانشیار گروه تاریخ دانشگاه جامع امام حسین (ع)
- عضو هیئت امنای کتابخانه آستان قدس رضوی
- عضو هیئت امنای پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
- عضو هیئت تحریریه فصلنامه تمدنپژوهی
- معاون اسبق پژوهشی دانشکده علوم اجتماعی و فرهنگی دانشگاه جامع امام حسین (ع)
- مسئول سابق مرکز مطالعات حدیث ولایت دانشگاه جامع امام حسین (ع)
- رئیس هیئت مدیره انتشارات «نشر بینالملل» وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی
- عضو هیئت بنیاد علمی فرهنگی بوعلی سینا
- مشاور علمی در رسانههای ملی
- عضو هیئت تحریریه فصلنامه پژوهشهای حفاظتی امنیتی
وی همچنین بیش از ده سال در «ضیافت اندیشه اساتید» و جلسات «هماندیشی اساتید» دانشگاههای مختلف کشور به دعوت نهاد محترم نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها سابقه تدریس مباحث تاریخ و سیر تمدن اسلامی را داشته است.
فهرست کتابهای منتشر شده
- کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی
- تاریخ تحلیلی دوران امامت امیرالمؤمنین علی (ع)
- پشتیبانی نظامی در سپاههای صدر اسلام و سیر تحول و تطور آن
- طوف عشق: ترجمه و تلخیص و بازنویسی لهوف سید ابن طاوس
- یاد سرمستان: ترجمه و تلخیص و بازنویسی مقتل حضرت امام حسین (ع) در کتاب الفتوح ابن اعثم کوفی
- کامیابیها و ناکامیها: نگاهی ویژه از منظر اصول امنیتی به قیام امام حسین (ع)
- مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه
- رسائل مشروطیت (در چهار جلد)
- تجسم حماسه: درس گفتارهایی در شناخت هنرهای تجسمی انقلاب اسلامی
- مقابر؛ (تحقیقی پیرامون مقابر انبیاء بنی اسرائیل در ایران به انضمام سایر مقابر موجود)
فهرست مقالات
- بررسی علل انتخاب «کوفه» به عنوان مرکز خلافت اسلامی، منتشره در فصلنامه علمی- تخصصی مصباح دانشگاه امام حسین (ع)، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۷۱.
- ایرانیان در سپیده دم اسلام، منتشر شده در فصلنامه علمی- تخصصی مصباح دانشگاه امام حسین (ع)، شماره ۷، ۱۳۷۲.
- مقاله «احیاءالملوک» در دانشنامه زبان و ادب فارسی، ۱۳۸۱.
- محمد بن ابی حذیفه، منتشر شده در فصلنامه تخصصی تاریخ اسلام، شماره ۱۶، ۱۳۸۳.
- پشتیبانی نظامی سپاه حضرت امام حسین (ع)، منتشر شده در فصلنامه بررسیهای تاریخی- نظامی دانشگاه امام حسین (ع)، شماره اول، زمستان ۱۳۸۷.
- آراء فقیهان عصر صفوی دربارهٔ تعامل با حکومتها، منتشر شده در نیمسالنامه علمی- پژوهشی تاریخ و تمدن اسلام، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، شماره ۹، بهار و تابستان ۱۳۸۸.
- ۷۶ مقاله در موضوعات تاریخ و زندگینامه بزرگان صدراسلام و ائمه شیعه (ع) و خلفای اموی و عباسی در دانشنامه دانشگستر، ۱۳۸۹.
- پیشتازان بصیرت در قیام عاشورا، منتشر شده در نشریه علمی «دانشگاه تمدنساز» معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم و تحقیقات و فناوری، دیماه ۱۳۹۰.
- روحانیت شیعی و نقش سیاسی اجتماعی آن در جامعه ایران با تأکید بر نقش مقام معظم رهبری در مدیریت تحولات پس از انتخابات سال ۸۸ منتشر شده در دو فصلنامه علمی- پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، ۱۳۹۱.
- کارکرد نخبگان دین در بحرانهای اجتماعی، منتشر شده در فصلنامه علمی- مطالعاتی مدیریت بحران و وضعیتهای اضطراری، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، شماره ۱۵، بهار ۱۳۹۱.
- ایران امروز در موقعیت شعب ابیطالب یا بدر و خیبر؟، منتشر شده در نشریه پاسدار اسلام، تیر ۱۳۹۱.
- تحلیل واقعه سقیفة بنی ساعده با رویکرد نهج البلاغه، منتشر شده در فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهشهای نهجالبلاغه، شماره ۴۰، بهار ۱۳۹۳.
- اقدامات اطلاعاتی و حفاظتی پیامبر اعظم (ص) و امیرمؤمنان علی (ع) الگوی مکتب امنیتی جمهوری اسلامی ایران، ارائه شده در همایش سراسری «مکتب امنیتی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۳۹۳.
- بررسی تاریخی دفاع اقتصادی از صدر اسلام تاکنون، ارائه شده در همایش «نقش پدافند اقتصادی در اقتصاد مقاومتی»، زمستان ۱۳۹۳.
- رابطه دنیاپرستی مردم زمان حکومت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) با نافرمانی از ایشان منتشر شده در دوفصلنامه علمی- تخصصی کتاب و سنت گرایش اعتقادات حدیثی، ۱۳۹۳.
- مقاله «حکمیت» نگاشته شده جهت دانشنامه نهجالبلاغه، ۱۳۹۳.
- مقاله «سقیفه بنی ساعده» نگاشته شده جهت درج در دانشنامه نهجالبلاغه، ۱۳۹۳.
- مؤلفهها و شاخصهای حفاظتی و اطلاعاتی با الگوگیری از سیره امام هادی (علیهالسلام) منتشر شده در فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهشهای حفاظتی-امنیتی، ۱۳۹۳.
- نقش نهاد مرجعیت و روحانیت شیعه در برابر تهدیدات سخت و نرم دشمنان (از صفویه تا انقلاب مشروطه)، منتشر شده در فصلنامه علمی- پژوهشی سیاست دفاعی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، پاییز ۱۳۹۳.
- تمدن نوین اسلامی مؤلفه اثرگذار بر ساخت درونی نظام جمهوری اسلامی، ارائه شده در نخستین همایش ملی تمدن نوین اسلامی، ۱۳۹۴.
- نبرد حوزه و دانشگاه/ ضرورت احیاء سبک سنتی و قدرت قدیم حوزه، ماهنامه عصر اندیشه، پیاپی ۷، خرداد ۱۳۹۴.
- جبهه علوی و آرایش نیروهای سیاسی؛ گفتگو با دکتر محمدحسین رجبی دوانی، مورخ و پژوهشگر تاریخ اسلام، مجله کیهان فرهنگی، آذر و دی ۱۳۹۴.
- بررسی تطبیقی فرجامشناسی تمدنی ارائه شده در نخستین همایش ملی تمدن نوین اسلامی، ۱۳۹۴.
- طراحی الگوی مدیریت علوی برای تربیت مدیران ارشد نظام جمهوری اسلامی ایران منتشر شده در فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، ۱۳۹۵.
- تکلیف محوری در اندیشه دفاعی فرماندهان دفاع مقدس با الگوپذیری از اندیشه دفاعی امام حسین (ع) منتشر شده در فصلنامه جامع دفاع مقدس، ۱۳۹۵.
- مؤلفههای نیل به تمدن نوین اسلامی در آثار و اندیشه امامین انقلاب اسلامی و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات بین رشتهای دانش راهبردی، زمستان ۱۳۹۶.
- شناسایی تجربیات موفق نظام جمهوری اسلامی ایران در نیل به تمدن نوین اسلامی منتشر شده در فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات بین رشتهای دانش راهبردی، ۱۳۹۷.
- امام هادی (علیهالسلام) در منابع معتبر تاریخی اهل سنت از امامت تا شهادت، فصلنامه تاریخ، پیاپی ۵۹، زمستان ۱۳۹۹.
- دنیاطلبی و بیتفاوتی خواص عامل انزوای امام، مجله کیهان فرهنگی، مهر و آبان ۱۴۰۰.
- سیر تحول نهاد خانواده از دوران جاهلیت تا دوران امیرالمؤمنین (علیهالسلام) منتشر شده در نشریه علمی- پژوهشی، فرهنگی - تربیتی زنان و خانواده، ۱۴۰۰.
- نقد و بررسی رخدادهای خارقالعاده پس از رویداد عاشورا با تکیه بر کتاب روضهالشهداء ملاحسین کاشفی منتشر شده در فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، ۱۴۰۰.
گفتاورد
پانویس
ردهها:
- تاریخنگاران ایرانی
- نویسندگان ایرانی
- استادان دانشگاه ایرانی
- اهالی قم
- دانشآموختگان دانشگاه تهران
- مدرسان دانشگاه امام حسین
- مدرسان دانشگاه امام صادق
- افراد مرتبط با مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
- افراد مرتبط با مجمع جهانی اهل بیت
- پژوهشگران تاریخ اسلام
- مهمانان برنامههای تلویزیونی ایرانی
- سخنرانان ایرانی
- چهرههای تلویزیونی ایران
- مدرسهای دانشگاههای ایران
