سیدناصر میرمحمدیان

از یاقوت

این نوشتار توسط گروه پژوهشگران یاقوت راستی آزمایی و تایید شده است.

این نوشتار توسط شخص سیدناصر میرمحمدیان تایید شده است.

سید ناصر میرمحمدیان
نام تولدسید ناصر میرمحمدیان
زمینه فعالیتتبلیغ دینی، مدیریت فرهنگی، پژوهش‌های اجتماعی
ملیتایرانی
تاریخ تولد۱۳۵۷ ‏(۴۷–۴۸ سال)
محل تولداصفهان
محل زندگیقم
پیشهمدرس حوزه و دانشگاه، مبلغ دینی، مدیر فرهنگی، مدیرعامل بنیاد هدایت
سال‌های فعالیتاز دهه ۱۳۸۰ تاکنون
شروع فعالیتراه‌اندازی مجموعه‌های یاران سبز موعود و خانه طلاب جوان
تحصیلاتسطوح عالی علوم حوزوی - دانش آموخته مهندسی الکترونیک
دانشگاهحوزه علمیه قم - دانشگاه گیلان
تأثیرپذیرفتهآیت‌الله مدرسی یزدی
آثارمجموعه یادداشت‌های «مردم، محله و مسجد»، جزوات تحلیلی در زمینه تمدن اسلامی نوین و جهاد تبیین، بیش از ۱۵ کتاب
آدرس اینستاگرامسیدناصر میرمحمدیان


سید ناصر میرمحمدیان (زادۀ ۱۳۵۷ در اصفهان)، مدرس حوزه و دانشگاه، مبلغ دینی، مدیر فرهنگی و مدیرعامل بنیاد هدایت ـ وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی ـ است. او از جمله چهره‌هایی است که فعالیت علمی، تبلیغی و مدیریتی خود را با تمرکز بر احیای الگوی امامت و تحول در نقش‌آفرینی مسجد در فرآیند جامعه‌پردازی، پیش برده است.

میرمحمدیان دانش‌آموختۀ سطوح عالی علوم حوزوی در حوزۀ علمیۀ قم است و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشتۀ دین‌پژوهی در مقطع دکتری از دانشگاه ادیان و مذاهب پی‌گرفته است. وی سال‌ها در درس خارج فقه، از شاگردان آیت‌الله مدرسی یزدی بوده و این سابقۀ علمی، در کنار تجربه میدانی تبلیغ، نقش مهمی در شکل‌گیری نگاه فقهی ـ اجتماعی او به مسئلۀ امامت، راهبری اجتماعی و نسبت آن با مسجد و جامعه ایفا کرده است.

فعالیت‌های تبلیغی و تشکیلاتی میرمحمدیان از اواسط دهۀ ۱۳۸۰ وارد مرحلۀ تازه‌ای شد. راه‌اندازی مجموعه‌هایی همچون «یاران سبز موعود» و «تشکل فراگیر تبلیغ» یا همکاری در تأسیس «خانه طلاب جوان»، او را به‌عنوان یکی از چهره‌های مؤثر در عرصۀ تبلیغ گروهی و شبکه‌ای طلاب معرفی کرد؛ تجربه‌ای که بیش از آن‌ که متکی به ساختارهای رسمی باشد، بر کنش میدانی، ارتباط مستقیم با جوانان و فهم زیست‌جهان مخاطب استوار بود. این دوره، نقطۀ عطفی در عبور از تبلیغ فردی به سوی الگوهای جمعی، شبکه‌ای و مسئله‌محور تبلیغ دینی در کارنامۀ او به شمار می‌آید.

در سال‌های بعد، تمرکز اصلی میرمحمدیان به‌تدریج بر مسئلۀ «امامت» به‌عنوان الگوی راهبری اجتماعی جامعه اسلامی معطوف شد؛ الگویی که در نگاه او می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش آسیب‌های اجتماعی، حل مسائل محلی، و پیشرفت و تحول اجتماعی ایفا کند. در این چارچوب، مسجد به‌عنوان بهترین و در دسترس‌ترین پایگاه تحقق امامت اجتماعی و محله‌محوری، جایگاهی محوری یافت. او از جمله کسانی است که با نقد وضعیت موجود مساجد ـ به‌ویژه فروکاستن آن‌ها به کارکردهای حداقلی عبادی ـ بر ضرورت بازتعریف مسجد به‌ مثابۀ پایگاه امامت، کانون حل مسئله و محور سازمان‌دهی فرهنگی و اجتماعی محله تأکید کرده است.

همین رویکرد، مبنای شکل‌گیری بنیاد هدایت شد؛ نهادی که مأموریت اصلی آن، پیگیری جدی و نظام‌مند الگوی امامت و نقش مسجد در سطح ملی است. در چارچوب فعالیت‌های بنیاد هدایت، مسئلۀ مسجد نه به‌صورت انتزاعی و شعاری، بلکه از منظرهای محتوایی، راهبردی، نرم‌افزاری، کارکردی و اجرایی، و با تلفیق مبانی نظری با تجربه‌های میدانی دنبال شده است؛ از بازخوانی مبانی امامت و ولایت در مقیاس محله گرفته تا طراحی سازوکارهای عملی برای فعال‌سازی ظرفیت‌های اجتماعی، فرهنگی و مردمی مساجد.

ایده مرکزی بنیاد هدایت در این مسیر، در قالب «سند ملی مسجد» به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه شده است. این سند، با تصریح بر ناکارآمدی الگوهای رایج مدیریت مسجد، بر ضرورت گذار از منطق صرفاً اداری و دستوری به سوی منطق «امامت‌محور» تأکید دارد و بازگشت اداره مسجد به مردم، در چارچوب مردم‌سالاری دینی محله‌محور و با محوریت امام محله را دنبال می‌کند. در این نگاه، مسجد نه یک ساختمان، بلکه نهادی زنده و اجتماعی است که باید در متن زندگی مردم حضور فعال داشته باشد و به‌عنوان محور اداره و پیشرفت محله تعریف شود.

یکی از مفاهیم کلیدی در اندیشۀ میرمحمدیان و بنیاد هدایت، تفکیک ماهوی میان «مدیریت» و «امامت» در راهبری اجتماعی جامعه اسلامی است. از این منظر، امام جماعت صرفاً پیش‌نماز نیست و مسجد تنها محل برگزاری مناسک عبادی تلقی نمی‌شود. در الگوی پیشنهادی بنیاد هدایت، مفهوم «امام محله» جایگزین تلقی حداقلی از امام جماعت شده است؛ امامی که نقش هدایت‌گر، مسئله‌شناس و محور پیوند مردم با یکدیگر و با منظومۀ ارزشی اسلام را بر عهده دارد و مسجد را به پایگاهی برای سامان‌دهی کنش‌های اجتماعی، فرهنگی و مردمی در سطح محله تبدیل می‌کند.

میرمحمدیان در سال‌های اخیر، علاوه بر طراحی نظری این رویکرد، در عرصۀ اجرا نیز نقش فعالی ایفا کرده است. برگزاری رویدادها، نشست‌ها، دوره‌های آموزشی و شبکه‌سازی گسترده میان امامان محله، راهیاران و کنشگران مسجدی، بخشی از تلاش‌های او برای تبدیل گفتمان امامت‌محور و مسجد‌محوری از یک ایده نظری به یک جریان عملی در سطح کشور بوده است.

این مسیر، با توجه و تأکید رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران بر ضرورت محله‌محوری و نقش مسجد به‌عنوان محور محله، و با شکل‌گیری «قرارگاه ملی مسجد»، بیش از پیش مورد تبیین، بررسی و پیگیری قرار گرفته است.

در کنار فعالیت‌های مدیریتی و راهبردی، میرمحمدیان به زبان انگلیسی تسلط دارد و سابقۀ برگزاری دوره‌های تخصصی آموزش زبان انگلیسی را نیز در کارنامه خود ثبت کرده است؛ امری که در تعاملات علمی و ارتباطات بین‌المللی او، به‌ویژه در تبیین و انتقال الگوی مسجد جامعه‌پرداز، نقش مؤثری ایفا کرده است.

تا کنون آثار و تألیفات متعددی، از جمله حدود ۱۵ عنوان کتاب، به قلم سید ناصر میرمحمدیان منتشر شده است که در آن‌ها موضوعاتی همچون امامت، مسجد، جامعه‌پردازی دینی و تحول اجتماعی از منظر اسلامی مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ آثاری که امتداد نظری همان دغدغه‌ای هستند که در میدان عمل نیز دنبال شده و به تولید دانش و تجربه منجر شده است.

معرفی

حجت‌الاسلام والمسلمین سید ناصر میرمحمدیان اصالتاً اهل رودسر گیلان است. خانواده او به‌دلیل شغل پدر که کارمند سازمان راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران بوده، به اصفهان مهاجرت کردند و وی در این شهر متولد شد و تا زمان اخذ دیپلم در اصفهان به تحصیل پرداخت.

میرمحمدیان از جمله روحانیونی است که پیش از ورود به دروس حوزوی، در دانشگاه نیز تحصیل کرده است. او در سال ۱۳۷۵ در رشته مهندسی الکترونیک دانشگاه گیلان پذیرفته شد و مدرک کارشناسی خود را از این دانشگاه دریافت کرد. پس از آن، در حوزه علمیه قم به تحصیل پرداخت و سطح سه حوزه را گذراند و به مدت هفت سال در درس خارج فقه و اصول حضرت آیت‌الله مدرسی یزدی (فقیه شورای نگهبان) شرکت کرد.

وی علاوه بر دانش دانشگاهی و حوزوی، زبان انگلیسی پیشرفته را نیز فراگرفته و مقالاتی در کتب تخصصی تبلیغ ارائه کرده است. از سال ۱۳۸۹ سابقه تدریس دروس عالی حوزه همچون «بدایه‌الحکمه»، «نهایه‌الحکمه» و «مکاسب» را در مدرسه فیضیه قم دارد.

فعالیت فرهنگی و تبلیغی

حجت الاسلام میرمحمدیان فعالیت فرهنگی خود را از دوران راهنمایی با حضور در مسجد محله آغاز کرد. او در دوران دبیرستان هم عضو فعال بسیج دانش‌آموزی و انجمن اسلامی دانش‌آموزان بود و ورودش به دانشگاه دری جدید از فعالیت‌های فرهنگی را به روی او باز کرد. حجت الاسلام میرمحمدیان عضویتش در شورای انجمن اسلامی دانشجویی را ادامه داد و به شورای مرکزی دانشگاه خود در این انجمن وارد شد. او در سومین سال دوره لیسانس خود مسئول اردوهای دانشجویی دانشگاه گیلان به سوریه و لبنان بوده است. تا حدود سال ۸۶ نیز در همین حوزه فعالیت‌هایی داشته اما پس از آن به تحصیل علوم دینی روی آورده و تحقیق و تدریس در این زمینه را پیش گرفت.

از سال ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴ در معاونت پرورشی حوزه علمیه قم حضور پیدا کرد و در راه اندازی مجموعه نشست‌های هوای نو و تأسیس خانه طلاب جوان حوزه نیز نقش آفرین بود.

اولین اعزام تبلیغی گروهی را در رودسر تجربه کرد و در پاییز ۱۳۸۴ در مساجد و مدارس به عنوان مبلّغ دانش‌آموزی حضور یافت. در سال ۱۳۸۵ با گسترش فعالیت‌های تبلیغ گروهی، «مؤسسه یاران دولت سبز(ع)» را با عده ای از همسنگران خود بنیان گذاشت و کار خود را با جدیت بیشتری پیگیری کرد؛ در ادامه نیز بخش تربیتی مجموعه را با عنوان «مدیران جوان» شکل داد. زمستان ۱۳۸۶ این مؤسسه با عنوان «یاران سبز موعود» به صورت رسمی ثبت شد و عرصه فعالیت آن در چهار استان ادامه یافت.

مهرماه ۱۳۸۹ همزمان با آغاز فعالیت‌های مدارس علمیه، به‌عنوان استاد رسمی حوزه به تدریس فلسفه در مدرسه فیضیه پرداخت.

راه اندازی و عضویت در هیئت مؤسس تشکل فراگیر تبلیغ گروهی طلاب، راه‌اندازی شبکه ملی تبلیغ مدارس و حضور به عنوان دبیر کل این شبکه و مشاورقائم مقام وزارت کشور عضویت در اولین هیأت امنای تشکل فراگیر تبلیغ گروهی (به‌مدت سه سال) عمده فعالیت سال‌های وی در سال‌های ۱۳۸۹ الی ۱۳۹۲ بوده است. در سال ۱۳۹۲ همزمان با درس طلبگی، مسئولیت کارگروه تبلیغ بنیاد خاتم الاوصیا (ص) را عهده‌دار بود.[۱]

سوابق

تحصیلات و مسئولیت‌ها

  • مهندسی الکترونیک از دانشگاه گیلان
  • سطح سه حوزه علمیه قم
  • هفت سال درس خارج فقه و اصول حضرت آیت الله مدرسی یزدی (فقیه محترم شورای نگهبان)
  • تدریس سطوح عالی حوزه (بدایه الحکمه و نهایه الحکمه و مکاسب) در مدرسه فیضیه قم از سال ۸۹
  • تدریس در آکادمی علوم اسلامی آلمان
  • ایده پردازی طراحی و تولید نمایشگاه تفسیر تجسمی قرآن کریم
  • طراحی مدل جامع تربیتی فرهنگی نخبگان دانش آموزی
  • طراحی مدل جامع مدرسه علمیه ویژه نخبگان دانش آموزی
  • سوابق علمی و دبیر شبکه ملی تبلیغ مدارس از سال ۸۹ تا کنون
  • عضو هیئت امنا و شورای مرکزی تشکل فراگیر تبلیغ گروهی طلاب از سال ۸۸ تا کنون
  • مشاور دانش آموزی مهندس افشار، قائم مقام وزیر کشور در امور فرهنگی و اجتماعی؛ سال ۸۹ تا ۹۱
  • نماینده مؤسس مدرسه علمیه آیت الله بهجت قم
  • نماینده آکادمی علوم اسلامی آلمان در ایران
  • عضو کمیته دانش آموزی قرارگاه جنگ نرم ستاد کل نیروهای مسلح از ۹۴ تا کنون
  • تبلیغ بین الملل در کشورهای آلمان، لبنان، ترکیه، سوریه، تونس و عراق
  • کارشناس معاونت پژوهشی حوزه علمیه قم از سال ۸۲- ۸۴
  • خادم برتر قرآن کریم در استان در سال ۸۶

تدریس و فعالیت‌های علمی

  • تدریس سطوح عالی حوزه در مدرسه فیضیه قم از سال ۸۹
  • تدریس در آکادمی علوم اسلامی آلمان
  • ایده پردازی طراحی و تولید نمایشگاه تفسیر تجسمی قرآن کریم
  • طراحی مدل جامع تربیتی فرهنگی نخبگان دانش آموزی
  • طراحی مدل جامع مدرسه علمیه ویژه نخبگان دانش آموزی
  • سوابق علمی و دبیری شبکه ملی تبلیغ مدارس از سال ۸۹ تاکنون
  • عضو هیئت امنا و شورای مرکزی تشکل فراگیر تبلیغ گروهی طلاب از سال ۸۸ تاکنون
  • قائم مقام وزیر کشور در امور فرهنگی و اجتماعی؛ سال ۸۹ تا ۹۱
  • نمایندگی آکادمی علوم اسلامی آلمان در ایران

پژوهش و تألیف

وی سوابق پژوهشی و تالیفی متعددی نیز داراست که مختصرا به موارد ذیل می‌توان اشاره کرد:

  • تولید بیش از سه هزار صفحه متن پژوهشی
  • تولید پانزده جلد کتاب در موضوعات فرهنگی
  • ایده‌پردازی طراحی و تولید نمایشگاه تفسیر تجسمی قرآن کریم
  • طراحی مدل جامع تربیتی فرهنگی نخبگان دانش‌آموزی
  • تولید کتاب کودک با سبک کمیک با نام غدیر، عاشورا، انتظار
  • طراحی مدل جامع مدرسه علمیه ویژه نخبگان دانش‌آموزی
  • طراحی و اجرای دوره‌های آموزشی مهارتی و محتوایی فرهنگی در سراسر کشور
  • طراحی و چاپ لوازم‌التحریر ایرانی اسلامی

اجرایی

از سوابق اجرایی ایشان می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

  • مسؤول کنترل کیفیت کارخانه تکنو صنعت؛۸۰ – ۸۶
  • مدیر جامعه کنترل کیفیت استان قم؛۸۴ -۸۶
  • کارشناس معاونت پژوهشی حوزه علمیه قم از سال ۸۲- ۸۴
  • خادم برتر قرآن کریم در استان گیلان در سال ۸۶
  • مدیر عامل مؤسسه فرهنگی یاران سبز موعود عجل الله تعالی فرجه از سال ۸۴ تا کنون
  • مسئول مؤسسه قرآن و عترت یاران موعود عج؛ سال ۸۹ تا کنون
  • عضو هیأت امنا و شورای مرکزی تشکل فراگیر تبلیغ گروهی طلاب از سال ۸۸ تا کنون
  • دبیر شبکه ملی تبلیغ مدارس؛از سال ۸۹ تا کنون
  • مشاور دانش ­آموزی مهندس افشار، قائم مقام وزیر کشور در امور فرهنگی و اجتماعی؛سال ۸۹ تا ۹۱
  • مسؤول دفتر تخصصی تبلیغ بنیاد فرهنگی خاتم الاوصیاء از سال ۹۱ تا کنون
  • نماینده مؤسس مدرسه علمیه آیت الله بهجت قم
  • مبلّغ دانش ­آموزی در استان­های اصفهان، تهران، قم، گیلان و … از سال ۸۴ تا کنون
  • فعال فرهنگی برگزیده استان گیلان در سال ۸۹
  • عضو شورای فرهنگی دانشگاه پیام نور گیلان. از سال ۹۰ تا کنون

تشکیل بنیاد هدایت

حجت الاسلام میرمحمدیان ایده امام روستا را در قرارگاه پیشرفت و آبادانی مطرح و آن را پیگیری کرد. این ایده ادامه یافت و بعد از جدایی او از قرارگاه مذکور و پیوستنش به سازمان تبلیغات اسلامی در سال ۱۳۹۷، به شکل‌گیری قرارگاه «تحول اجتماعی مسجد محور» منجر شد و ایده امامِ روستا به امامِ محله بدل شد و هنوز هم به عنوان یکی از رویکردهای اساسی و اصلی سازمان تبلیغات اسلامی در زمینه تحول اجتماعی امامت و مسجد پیگیری می‌شود.

او در جریان یکی از سفرهایش به استان یزد با بیان اینکه مسجد باید محلی برای مراجعه همگان و امام جماعت نیز باید امام تمام مردم محله باشد، گفت: امام محله باید حسی که پیامبر نسبت به امت خود دارد را نسبت به اهالی محله داشته باشد و تمام مسائل مردم را مسائل خود بداند.

حجت الاسلام میرمحمدیان با تأکید بر اینکه مسجد باید به مرکز و محور حل تمام مشکلات مردم تبدیل شود، اظهار داشت: امام محله باید مردم را پای کار بیاورد و از ظرفیت آنها برای رسیدگی به امور خودشان استفاده کند.

وی همچنین درباره این موضوع در یک سخنرانی بیان کرد: امام محله موفق باید دارای انگیزه، اطلاعات و مهارت بالایی بوده و متولیان امور فرهنگی از جمله سازمان تبلیغات اسلامی نیز در راستای رفع موانع فعالیت‌های آنان تلاش کنند که در این صورت محلات توانمند شده و آسیب‌های اجتماعی کاهش می‌یابد. ما به دنبال مدیریت مساجد نیستیم؛ چراکه مسجد باید به صورت مردمی اداره شود و ما باید پشتیبانی کنیم تا مسجد و امامان محله روی پای خود ایستاده و در فعالیت‌های مختلف حکمرانی و مدیریت مردمی داشته باشد.[۲]

بسط و گسترش ایده حجت الاسلام میرمحمدیان باعث شد که سال ۱۳۹۹ تشکیلاتی میان‌بخشی با عنوان «بنیاد جامعه پردازی هدایت» با مشارکت همه نهادهای مرتبط با مسجد (از جمله سازمان اوقاف، بسیج، شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه، حوزه علمیه و...) با هدف تعالی شبکه امامت تأسیس شود. میرمحمدیان که در سمت معاون فرهنگی و امور تبلیغ سازمان تبلیغات اسلامی فعالیت می‌کرد، مسئولیت اداره این بنیاد را برعهده گرفت.

حجت الاسلام میرمحمدیان در این دوره فعالیت‌های جدی در راستای مامویت‌های بنیاد هدایت انجام داده که از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به همکاری در تدوین سند ملی مسجد، تبیین و ترویج گفتمان جدید امامت و ارائه آن در قالب نمایشگاه مسجد جامعه پرداز و شکل‌گیری مراکز داوری هدایت در مساجد اشاره کرد.[۳]

گفتاورد

به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام سیدناصر میرمحمدیان مدیرعامل بنیاد هدایت در جریان سفر به استان گلستان با مدیران حوزه های علمیه برادران و خواهران این استان دیدار کرد و گفت‌وگو کرد:
حجت الاسلام میرمحمدیان در این دیدار به مسأله تمدن سازی و حوزه تمدن ساز پرداخت و اظهار داشت:
اغلب وقتی از تمدن‌سازی و حوزه تمدن ساز حرف می‌‌زنیم، تصویرمان از این واقعیت خیلی دقیق نیست و مبهم است. یکی از مشکلات ما این است که فکر می‌‌کنیم خیلی از این مسائل و مشکلات فقط برای ما است؛ در حالی که همه دنیا درگیر این مسئله بوده و هستند. میلیون‌ها نفر عمرشان را برای این مسئله گذاشته‌اند و میلیاردها و هزارها میلیارد دلار پول هزینه شده تا به این جواب برسند که چگونه می‌‌شود یک محله و یک منطقه آباد بشود و مردم خوب زندگی کنند؛ چقدر این مسئله مهم بوده که در طول این دویست سیصد سال مدرنیته تلاش کرده تا به این سؤال پاسخ بدهد و هنوز هم موفق نبوده‌اند.
مدیرعامل بنیاد هدایت یاد آور شد:
زمانی می‌گفتند اگر می‌‌خواهید جایی آباد بشود، زیرساخت‌هایش را درست کنید؛ الان نیز در کشور ما خیلی‌ها این کار را می‌‌کنند یا مثلا نهادهای انقلابی وقتی می‌‌خواهند جایی را آباد کنند، زیرساخت‌های آن را می‌‌سازند؛ در حالی که در خیلی از روستاها این زیر ساخت‌ها را درست کردیم اما مردم نماندند و رفتند.
وی افزود:
برخی می‌‌گویند فقط زیرساخت که فایده ندارد و باید اقتصاد مردم را درست کنیم؛ وقتی مردم نان داشته باشند همه چیز درست می‌‌شود. در جوامع غربی مدل‌های مختلف توسعه را پشت سر گذاشتند و آخرین نسل توسعه انسانی است؛ خود آنها به این نتیجه رسیدند که اگر بخواهد جامعه تحول پیدا کند باید مردم رشد کنند و برای این کار ایده‌های مختلفی را مطرح کرده‌اند؛ یکی از اینها ایده تسهیل‌گری یا مدل اجتماعی است.
حجت الاسلام میرمحمدیان بیان کرد:
در طراحی‌های تمدن اسلامی، مسجد یکی از عناصری است که در جامعه پردازی دینی بسیار مهم است و ایده امامت به عنوان بدیل و جایگزین مدل‌های تسهیل‌گری در حوزه توسعه انسانی است؛ به نظر ما اگر بناست که جامعه متحول شده و حرکت کند نیاز به امامت میانی دارد.
مدیرعامل بنیاد هدایت ادامه داد:
در موضوع امامت کلان کار شده و حتی بنیاد امامت هم داریم، اما از این منظر که امامت نرم‌افزار مدل اداره جامعه است، امامت عام در زمان غیبت چه در سطح کلان و چه در سطح میانی کار نشده است؛ در این سال‌ها تلاش کردیم دانش این موضوع تولید شود.[۴]


پانویس

  1. «معرفی مدیران». دریافت‌شده در ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۳.
  2. امامان محله راهبر فرهنگی جامعه هستند، پایگاه تخصصی مسجد، تاریخ انتشار: ۲۹ آبان ۱۴۰۰، دریافت شده در ۱ خرداد ۱۴۰۳.
  3. «معرفی مدیران». دریافت‌شده در ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۳.
  4. «ضرورت کادرسازی و تربیت نیروی انسانی متناسب با تمدن اسلامی». ۲ دی ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۴ دی ۱۴۰۳.

پیوند به بیرون