سید علیاکبر ابوترابیفرد
| روحانی شیعه، مبارز سیاسی، آزادۀ جنگ ایران و عراق | |
| پرونده:علی اکبر ابوترابی فرد.jpg | |
| نام کامل | سید علیاکبر ابوترابیفرد |
|---|---|
| لقب | سیدالاسرا |
| نسب | حسینی |
| تاریخ تولد | ۱۳۱۸ خورشیدی |
| زادگاه | قزوین |
| تاریخ وفات | ۱۲ خرداد ۱۳۷۹ |
| شهر وفات | نیشابور |
| محل دفن | حرم امام رضا، مشهد |
| محل سکونت | قم، تهران |
| خویشاوندان سرشناس | آیتالله سید عباس ابوترابی قزوینی (پدر) |
| استادان | امام خمینی، آیتالله سید ابوالقاسم خویی |
| محل تحصیل | حوزه علمیه مشهد، حوزه علمیه قم، نجف اشرف |
| سایر | اسارت حدود ۱۰ سال در اردوگاههای عراق |
| فعالیتها | هدایت و سازماندهی اسرای ایرانی در دوران اسارت |
| سیاسی | نماینده مجلس شورای اسلامی، نماینده ولیفقیه در ستاد امور آزادگان |
| اجتماعی | فعالیتهای فرهنگی و حمایتی از آزادگان پس از جنگ |
سید علیاکبر ابوترابیفرد (زادۀ ۱۳۱۸ – درگذشت: ۱۳۷۹ خورشیدی) روحانی شیعه، مبارز سیاسی، رزمنده جنگ ایران و عراق و از چهرههای برجسته آزادگان ایرانی بود که به دلیل نقش محوری در هدایت اخلاقی، فکری و معنوی اسرای ایرانی در اردوگاههای عراق، به لقب «سیدالاسرا» شهرت یافت. وی فرزند آیتالله سید عباس ابوترابی قزوینی و از خاندان علمی و روحانی ابوترابی بهشمار میرفت. او بهعنوان بنیانگذار پیادهروی حرم امام خمینی تا حرم امام رضا(ع) شناخته میشود.
ابوترابیفرد تحصیلات حوزوی خود را در مشهد، قم و نجف اشرف گذراند و پیش از انقلاب اسلامی در زمره فعالان سیاسی مخالف حکومت پهلوی قرار داشت و بهسبب همکاری با جریانهای انقلابی و توزیع اعلامیههای امام خمینی بازداشت و زندانی شد. با آغاز جنگ ایران و عراق، به جبهههای نبرد پیوست و در مهر ۱۳۵۹ در جریان مأموریت شناسایی به اسارت نیروهای عراقی درآمد و نزدیک به یک دهه در اردوگاههای اسرا زندانی بود.
وی در دوران اسارت با پایبندی به اخلاق دینی، مقاومت در برابر فشارها و تلاش برای ایجاد همبستگی میان اسیران، جایگاهی ویژه در میان اسرای ایرانی یافت. پس از آزادی، در مسئولیتهایی چون نمایندگی ولیفقیه در ستاد امور آزادگان و نمایندگی مردم تهران در مجلس شورای اسلامی فعالیت کرد. سید علیاکبر ابوترابیفرد در خرداد ۱۳۷۹ در سانحه تصادف درگذشت و در مشهد به خاک سپرده شد.
تولد و خاندان
سید علیاکبر ابوترابیفرد در سال ۱۳۱۸ش در شهر قم زاده شد؛ هرچند بهدلیل ثبت سند ولادت در حوزه طالقان، در برخی اسناد محل تولد او طالقان ذکر شده است.[۱]
جد پدری وی، آیتالله حاج سید ابوتراب حسینی ابوترابیفرد، فرزند سید حسین، در سال ۱۲۵۷ش در قزوین به دنیا آمد و از علمای بانفوذ آن شهر بود. ساواک درباره او چنین گزارش داده است: «در قزوین نفوذش خوب است و یک چهارم از سکنه شهر و دهات مقلد و طرفدار دارد... مرجع تقلید است، در قزوین و نجف تحصیل کرده و رساله عملیه او چاپ و منتشر شده است.»[۲] وی از شاگردان شیخ مرتضی انصاری بود و در فروردین ۱۳۵۲ش درگذشت.
جد مادری سید علیاکبر، آیتالله سید محمدباقر علوی قزوینی، از مجتهدان برجسته و علمای بزرگ شیعه بهشمار میرفت. او پس از نیل به درجه اجتهاد در نجف اشرف، در مسجد جامع قزوین به تدریس و خدمت دینی اشتغال داشت و به دعوت آیتالله شیخ عبدالکریم حائری یزدی، با فروختن تمامی دارایی خود، راهی قم شد.[۳]
اجداد سید علیاکبر همگی از سادات و اهل علم بودند و چند نسل از آنان در نجف اشرف تحصیل کردهاند؛ آرامگاه شماری از ایشان نیز در همان شهر قرار دارد.[۴]
پدر
پدر او، آیتالله سید عباس ابوترابی قزوینی، در سال ۱۲۹۵ش در قزوین متولد شد و پس از تحصیل مقدمات، راهی حوزه علمیه قم گردید. وی از محضر آیتالله حجت و آیتالله بروجردی بهره برد و به مرحله اجتهاد رسید. ساواک در سال ۱۳۵۴ش او را چنین معرفی کرده است: «نامبرده در محافل مذهبی از علمای طراز اول شناخته میشود، ولی از لحاظ ملی و سیاسی فرد مورد اعتمادی نیست.»[۵]
آیتالله سید عباس ابوترابی از رهبران حرکتهای مردمی قزوین در دوران انقلاب اسلامی بود و به همین دلیل دستگیر و زندانی شد. وی سرانجام در خرداد ۱۳۷۹ش در سانحه تصادف، همراه فرزندش سید علیاکبر، درگذشت.
تحصیلات
سید علیاکبر ابوترابی تحصیلات ابتدایی خود را تا کلاس پنجم در قم گذراند و سپس به قزوین رفت. پس از پایان دوره ابتدایی، به قم بازگشت و دوره متوسطه را در دبیرستانهای «دین و دانش» و «حکیم نظامی» به پایان رساند و دیپلم ریاضی گرفت.
در سال ۱۳۳۷ش، با وجود پیشنهاد ادامه تحصیل در آلمان، به توصیه پدر وارد حوزه علمیه شد و برای دوری از اصرار خویشاوندان، راهی مشهد گردید و در مدرسه نواب ساکن شد.[۶]
وی سپس به قم بازگشت و در مدرسه حجتیه به تحصیل پرداخت و پس از تبعید امام خمینی، بهصورت مخفیانه از طریق خرمشهر به نجف اشرف رفت و از محضر استادانی چون آیتالله وحید خراسانی، آیتالله کاظم تبریزی و آیتالله مصطفی خمینی بهره برد.
سیر مبارزاتی
ابوترابی از فعالانی بهشمار میرفت که پس از رخدادهای ۱۵ خرداد، در جهت سازماندهی جریانهای معارض با حکومت پهلوی نقش ایفا کرد. او در ادامهٔ فعالیتهای سیاسی خود راهی نجف شد و با انتشار درسهای «ولایت فقیه» امام خمینی، زمینهٔ انتقال و توزیع آنها را در داخل ایران فراهم ساخت. وی در ۱۴ مرداد ۱۳۴۹ خورشیدی به کشور بازگشت، اما اندکی بعد توسط ساواک بازداشت و به شش ماه حبس محکوم شد. پس از رهایی از زندان، مبارزات پنهانی خود را با همکاری سید علی اندرزگو ادامه داد.[۷]
برخی پژوهشها حاکی از آن است که سید علیاکبر در فاصلهٔ سالهای ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۲ خورشیدی در شهرهای قم، تهران و قزوین به فعالیتهای ضدحکومتی اشتغال داشت. شدت فشارهای امنیتی ساواک او را ناگزیر به ترک موقت این مناطق کرد؛ ازاینرو مدتی در زاهدان اقامت داشت و سپس به لبنان رفت. وی در سال ۱۳۵۷ خورشیدی همزمان با تحولات منتهی به انقلاب اسلامی، به ایران بازگشت و با چهرههایی چون محمدعلی رجایی، سید محمد بهشتی و سیدعلی خامنهای همکاری سیاسی و تشکیلاتی داشت.[۸]
بر پایهٔ گزارشهای موجود، ابوترابی پس از آغاز جنگ ایران و عراق، بههمراه مصطفی چمران در ستاد جنگهای نامنظم به ساماندهی نیروهای داوطلب مردمی پرداخت و فرماندهی عملیات آزادسازی منطقهٔ دُبِّ حَردان را بر عهده گرفت. او در ۲۶ آذر ۱۳۵۹ خورشیدی در ناحیهٔ دشت آزادگان و ارتفاعات اللهاکبر به اسارت نیروهای عراقی درآمد و پس از حدود ده سال اسارت در اردوگاههایی از جمله موصل، الانبار، الرمادیه و تکریت، در ۲۴ شهریور ۱۳۶۹ خورشیدی آزاد شد.[۹]
دوران دفاع مقدس و اسارت
با آغاز جنگ ایران و عراق، سید علیاکبر ابوترابی راهی جبهه شد و در کنار شهید مصطفی چمران در ستاد جنگهای نامنظم فعالیت کرد. در جریان مأموریت شناسایی در منطقه «اللهاکبر» در مهر ۱۳۵۹ش، به اسارت نیروهای عراقی درآمد؛ هرچند ابتدا خبر شهادت او منتشر شد.[۱۰]
وی حدود ده سال در اردوگاههای مختلف عراق از جمله موصل، رمادیه و تکریت اسیر بود و با وجود شکنجههای شدید، به محور وحدت، امید و هدایت معنوی اسرای ایرانی بدل شد.پاک باش و خدمتگزار، ص ۵۷</ref>
پس از آزادی
سید علیاکبر ابوترابی پس از آزادی، بهعنوان نماینده ولیفقیه در ستاد امور آزادگان و نماینده مردم تهران در دورههای چهارم و پنجم مجلس شورای اسلامی فعالیت کرد، بیآنکه سبک ساده و زاهدانه زندگی خود را تغییر دهد.[۱۱]
مستند ورای صلح و جنگ
مستند ورای صلح و جنگ نقش ابوترابی و تأثیر او بر مأموران صلیب سرخ در اردوگاههای اسرای ایرانی در عراق را به تصویر کشیده است. این مستند در سوئیس و فرانسه فیلمبرداری شده و در ۲۶ مرداد ۱۴۰۲ش از شبکه پنج صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد.
وفات
وی سرانجام در ۱۲ خرداد ۱۳۷۹ش، در مسیر سفر به مشهد مقدس، همراه پدرش در سانحه تصادف درگذشت و در جوار حرم امام رضا (ع) به خاک سپرده شد. مقام معظم رهبری در پیام تسلیتی، از او بهعنوان «عالم مجاهد و خستگیناپذیر» یاد کردند.
پانویس
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک، حجتالاسلام سید علیاکبر ابوترابی، ص ۸–۹
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک، حجتالاسلام سید علیاکبر ابوترابی، ص ۸–۹
- ↑ پاک باش و خدمتگزار، به کوشش عبدالمجید رحمانیان، ص ۱۵–۱۶
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک، حجتالاسلام حاج سید علیاکبر ابوترابی، ص ۲۱
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ص ۸–۹
- ↑ پاک باش و خدمتگزار، به کوشش عبدالمجید رحمانیان، ص ۲۸–۲۹
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک، حجتالاسلام سید علیاکبر ابوترابی، ص ۸–۹
- ↑ پاک باش و خدمتگزار، به کوشش عبدالمجید رحمانیان، ص ۲۸–۲۹
- ↑ پاک باش و خدمتگزار، به کوشش عبدالمجید رحمانیان، ص ۲۸–۲۹
- ↑ روزنامه اطلاعات، ۲۸/۵/۱۳۷۰، ص ۶
- ↑ دکتر غلامعلی حداد عادل، به نقل از پاک باش و خدمتگزار، ص ۷۲
