سید محسن امین
| فقیه، مصلح اجتماعی، پژوهشگر | |
| نام کامل | سید محسن امین |
|---|---|
| لقب | آیتالله |
| نسب | فرزند عبدالکریم، نوه سید محمد امین، نسب به امام علی بن الحسین(ع) میرسد |
| تاریخ تولد | ۱۲۸۴ق |
| زادگاه | شقرا، جبل عامل (جنوب لبنان) |
| تاریخ وفات | رجب ۱۳۷۱ق |
| شهر وفات | دمشق، سوریه |
| محل دفن | زینبیه دمشق |
| محل سکونت | شقرا، نجف، دمشق |
| خویشاوندان سرشناس | سید جواد مرتضی، سید محمد امین (نسبی) |
| استادان | شیخ موسى شراره، سید نجیب فضل الله حسنى، شیخ محمد دبوق، سید جواد مرتضی، شیخ محمد باقر نجمآبادی، شیخ محمد کاظم خراسانی، حاج آقا رضا همدانی، شیخ محمد طه نجف |
| شاگردان | شاگردان متعدد جبل عامل و دمشق |
| محل تحصیل | شقرا، عیثا الزط، بنت جبیل، نجف |
| تالیفات | المجالس السنیه، لواعج الاشجان، اعیان الشیعه، البحر الزخار فى شرح احادیث الائمة الاطهار، حذف القتول عن علم الاصول، حاشیه بر عروة الوثقى |
| فعالیتها | تعلیم و تربیت، تدریس، اصلاح امور مسلمانان، کمک به مردم در بلایا و بیماریها |
| سیاسی | مخالفت با استعمار فرانسه و بریتانیا، حمایت از استقلال کشورهای اسلامی، وحدت شیعه و سنی |
| اجتماعی | ایجاد مدارس، چاپ کتاب، اصلاح مراسم مذهبی، کمک به مردم در قحطی و بیماری |
سید محسن امین (۱۲۸۴–۱۳۷۱ق)، مشهور به آیتالله سید محسن امین، فقیه، مصلح اجتماعی و پژوهشگر شیعه اهل جبل عامل (جنوب لبنان) بود.
او در خانوادهای از نوادگان امام علی بن حسین (علیهالسلام) و از خاندان «امین» زاده شد. سید محسن امین آموزشهای اولیه خود را در شقرا و روستاهای اطراف دریافت کرد و سپس برای تکمیل تحصیلات حوزوی به نجف و بعد به دمشق رفت.
او علاوه بر تدریس و تألیف آثار دینی و فقهی، در اصلاح امور اجتماعی و مذهبی جامعه شیعه و مسلمانان منطقه فعال بود، از جمله با ایجاد مدارس، انتشار کتابها، پیشگیری از بدعتها و تلاش برای وحدت میان شیعه و سنی.
از آثار مهم او میتوان به «المجالس السنیه» و «لواعج الاشجان» اشاره کرد. سید محسن امین در رجب ۱۳۷۱ ق. در دمشق درگذشت و در زینبیه دمشق به خاک سپرده شد.
پیشینه و خاندان
خاندان امین در گذشته با نام «قشاقش» یا «قشاقیش» شناخته میشد و در شهر حله سکونت داشت. بعدها این خاندان به جبل عامل مهاجرت کرد. با درخشش سید محمد امین در ریاست قبیله، لقب «امین» به این خاندان تعلق گرفت. خاندان امین از جمله وابستگان اهل بیت پیامبر (ع) بوده و نسب آنها به امام علی بن حسین (ع) میرسد.
عبدالکریم، فرزند سید علی و نوه سید محمد امین، با دختر شیخ محمد حسین فلحه ازدواج کرد و حاصل این ازدواج فرزندی بود که سید محسن نام گرفت. وی در سال ۱۲۸۴ ق. در روستای شقرا متولد شد.
تحصیلات
سید محسن قرائت قرآن، نوشتن، شنا و سوارکاری را از کودکی نزد خانواده و خویشاوندان فرا گرفت. در شش سالگی به خوشنویسی و نحو روی آورد و از محضر دانشوران قبیله بهرهمند شد. در سال ۱۲۹۷ ق. به روستای عیثا الزط رفت و از سید جواد مرتضی دانشمند آن سامان بهره گرفت. در این روستا با شیخ محمد دبوق، فردی پرهیزگار و دانشور، آشنا شد و مطالعاتی در شرح قطر، صرف، شرح ابن ناظم بر الفیه، شرح جاربردی بر کافیه و مغنی انجام داد.
پس از مهاجرت سید جواد به عراق، سید محسن به بنت جبیل رفت و از محضر سید نجیب فضل الله حسنی عیناثی و شیخ موسى شراره بهرهمند شد. در این مدت، با مرگ شیخ موسى شراره مواجه شد و برای ادامه تحصیل به گوشهنشینی و مطالعه پرداخت. سپس به خدمت نظام فراخوانده شد، اما پس از بازگشت به وطن، با مرگ مادر و نیاز به مراقبت از خانواده مواجه شد.
فعالیت آموزشی
با فوت مادر، سید محسن مسئولیت سرپرستی پدر و دو خواهرش را بر عهده گرفت و برای امرار معاش به فعالیتهای مادی پرداخت. همزمان با این دشواریها، به کمک شیخ ابوالخیر خطیب دمشقی، مدرسه حیدریه عیثا الزط را به مدرسهای رسمی و معتبر تبدیل کرد و دانشآموزان از گواهی تحصیلی برخوردار شدند.
در این دوران، سید محسن به مطالعه و پژوهش ادامه داد و به ویژه بر شرح نهجالبلاغه ابن ابیالحدید تمرکز کرد. دیدار با شیخ حسین مغنیه موجب شد تا به سفر به عراق و ادامه تحصیل در نجف بپردازد.
تحصیلات در نجف
سید محسن در نجف در درس بزرگان حوزه حضور یافت، از جمله سید علی بن سید محمود عاملی، سید احمد کربلایی، شیخ محمد باقر نجمآبادی و شیخ الشریعه اصفهانی. او دورهای اصول فقه را نزد شیخ محمد کاظم خراسانی فرا گرفت و همچنین از درس فقه حاج آقا رضا همدانی و شیخ محمد طه نجفی بهرهمند شد.
با وجود تهیدستی، وی همواره دانش و اخلاق علمی را بر منافع مالی ترجیح داد و از حضور در درسهایی که انگیزه مالی استاد در آن تأثیر داشت، خودداری کرد.
خدمات اجتماعی
مدیریت بحرانها
در طول زندگی سید محسن، شهرها و مناطق مختلف جبل عامل و دمشق با مشکلاتی مانند بیماری واگیر، خشکسالی و قحطی مواجه شدند. او با همراهی شاگردان و افراد محلی، به شستشو، حمل و تدفین اجساد کمک میکرد و به درمان و مراقبت بیماران میپرداخت.
وحدت میان مسلمانان
سید محسن با اقدامهای آموزشی و فرهنگی، تلاش کرد اختلافات مذهبی و فرقهای میان شیعه و سنی را کاهش دهد. او مدرسه علویه را تأسیس کرد که در آن هم از استادان شیعه و هم از استادان سنی بهره گرفته میشد و وحدت در این مدرسه رعایت میشد. وی همچنین در مسائل اجتماعی و سیاسی منطقه، نظیر مشکلات مردم هرمل، به ایجاد صلح و حل اختلافات کمک کرد.
فعالیتهای علمی و فرهنگی
در دمشق، سید محسن مدارس و مؤسسات آموزشی برای دختران و پسران تأسیس کرد و اقدام به وقف زمین و ساختمان برای اهداف آموزشی نمود. همچنین به نگارش آثار علمی و دینی پرداخت که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- لواعج الاشجان (در مورد شهادت امام حسین)
- المجالس السنیه (در مناقب و مصائب معصومان)
- التنزیه (ضد بدعت و خرافات)
- اعیان الشیعه
- تاریخ جبل عامل
- البحر الزخار فی شرح احادیث الائمة الاطهار
- حذف القتول عن علم الاصول
- حاشیه بر عروة الوثقی
- حمایت از استقلال و عدالت
سید محسن در برابر اشغال سرزمینهای اسلامی توسط فرانسه و انگلیس ایستاد و با حفظ وحدت مسلمانان، از حقوق مردم دفاع کرد. او از پیشنهادهای فرانسویها برای تحت کنترل درآوردن فعالیتهایش خودداری نمود و تأکید کرد که هیچ وظیفه الهی با فشار انسانی قابل معاوضه نیست.
سید محسن به سفرهای زیارتی متعدد میرفت، از جمله به بیتالله الحرام، مدینةالنبی و بیتالمقدس. همچنین در سال ۱۳۵۲ ق. به عراق و ایران سفر کرد و در زیارت امام رضا علیهالسلام، بخشی از کتاب اعیان الشیعه را تکمیل نمود.
درگذشت
سید محسن امین پس از مدتی بیماری، در رجب ۱۳۷۱ ق. در دمشق درگذشت. پیکر او تا زینبیه دمشق همراهی شد و طبق وصیت وی با ابزار شخصیاش به خاک سپرده شد. آثار علمی او شامل حدود ۱۰۰ جلد کتاب و رساله است که میراثی ارزشمند برای علوم دینی و تاریخ اسلام در لبنان و سوریه به شمار میآید.
