سید محمدصادق بحرالعلوم

آیت‌الله سید محمدصادق بحرالعلوم

فقیه، اصولی، محدث، مفسر، ادیب و قاضی
نام کامل	سید محمدصادق بن سید حسن بحرالعلوم
نسب	از سادات حسنی و خاندان بحرالعلوم
تاریخ تولد	ذی‌القعده ۱۳۱۵ق
زادگاه	نجف اشرف، عراق
تاریخ وفات	۲۱ رجب ۱۳۹۹ق
شهر وفات	نجف اشرف، عراق
محل دفن	مقبره خانوادگی آل بحرالعلوم، نجف اشرف
محل سکونت	نجف اشرف، عراق
خویشاوندان سرشناس	سید حسن بحرالعلوم (پدر)
استادان	محمدحسین نائینی سید ابوالحسن اصفهانی ابوتراب خوانساری
محل تحصیل	حوزه علمیه نجف
تالیفات	دلیل القضاء الشرعی، المجموع الرائق، السلاسل الذهبیه، شذور الذهبیه، الدرر البهیه، الصکوک الشرعیه، الاجازات، اللآلی المنظومه، اللؤلؤ المنظوم، دیوان شعر، الرحلة إلى سوریه و لبنان

سید محمدصادق بحرالعلوم (زاده ذی‌القعده ۱۳۱۵ق، نجف اشرف – درگذشته ۲۱ رجب ۱۳۹۹ق، نجف اشرف) فقیه، محدث، مفسر، قاضی شرع و از عالمان شیعه عراق بود. وی در خاندان آل بحرالعلوم، از خاندان‌های شناخته‌شده علمی نجف، متولد شد و علوم مقدماتی و سطوح حوزوی را نزد پدر خود، سید حسن بحرالعلوم، فراگرفت. سپس در حوزه علمیه نجف به تحصیل فقه، اصول، تفسیر، حدیث و درایه پرداخت و از استادانی همچون آیت‌الله محمدحسین نائینی، آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی و ابوتراب خوانساری بهره برد.

بحرالعلوم در سال ۱۳۵۳ق به سوریه و لبنان سفر کرد و با شماری از عالمان آن مناطق دیدار و ارتباط علمی برقرار نمود. حاصل این سفر در اثری با عنوان «الرحلة إلى سوریه و لبنان» منعکس شده است. وی در سال ۱۳۶۷ق به سمت قاضی شرع در العماره منصوب شد و پس از آن در بصره به فعالیت قضایی پرداخت. او در دوران تصدی این منصب، احکام خود را بر اساس فتاوای آیت‌الله سید محسن حکیم صادر می‌کرد و پس از تصویب قانون احوال شخصیه در عراق از منصب قضاوت استعفا داد.

از دیگر فعالیت‌های وی، تأسیس یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های نجف با بیش از ۱۵ هزار جلد کتاب چاپی و ۱۰۰ نسخه خطی بود. او علاوه بر تألیف، در زمینه تصحیح متون، حاشیه‌نگاری و مقدمه‌نویسی نیز فعالیت داشت و آثار متعددی در حوزه‌های فقه، اصول، حدیث، تاریخ و ادب از خود برجای گذاشت. «دلیل القضاء الشرعی»، «المجموع الرائق»، «السلاسل الذهبیه»، «شذور الذهبیه»، «الدرر البهیه»، «الصکوک الشرعیه»، «الاجازات»، «اللآلی المنظومه»، «اللؤلؤ المنظوم»، «دیوان شعر» و «الرحلة إلى سوریه و لبنان» از جمله آثار او به‌شمار می‌روند. وی همچنین به تصحیح برخی آثار قدیمی شیعه و نگارش حاشیه بر شماری از متون علمی پرداخت.

سید محمدصادق بحرالعلوم به تواضع، قناعت، اخلاص و صراحت شهرت داشت. وی سرانجام در ۲۱ رجب ۱۳۹۹ق در نجف اشرف درگذشت و در مقبره خانوادگی آل بحرالعلوم به خاک سپرده شد.

زندگی‌ و نسب

سید محمد صادق بحرالعلوم در ذی القعده ۱۳۱۵ هـ .ق در خانواده‌ای عالم، متقی و ادیب در نجف اشرف متولد شد. پدرش، سید حسن بحرالعلوم، شاعر و عالم نجف بود و علوم مقدماتی و سطح را به او آموخت.

آل بحرالعلوم، از سادات حسینی هستند که نسبشان به امام حسن مجتبی(ع) می‌رسد. این خاندان ابتدا به آل طباطبایی مشهور بودند و پس از سید مهدی بحرالعلوم به بحرالعلوم تغییر نام داد. اجداد این خاندان ابتدا در حجاز، سپس در عراق و در نهایت در ایران ساکن شدند و برخی اعضا برای تحصیل به نجف و کربلا مهاجرت کردند.

تحصیلات و فعالیت‌ها

محمدصادق در نجف اشرف، در دامان پدر و از اساتید متعدد، مقدمات علوم دینی را فراگرفت و سپس در درس خارج فقه، اصول و تفسیر شرکت کرد. از اساتید وی می‌توان به آیت‌الله نائینی و آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی اشاره کرد. او همچنین در علم حدیث و درایه از ابوتراب خوانساری بهره برد.

وی در سال ۱۳۵۳ هـ .ق. به سوریه و لبنان سفر کرد و با علمای آن مناطق ارتباط برقرار کرد. خاطرات این سفر در کتابی به نام «الرحلة إلى سوریه و لبنان» جمع‌آوری شده است.

فعالیت‌های قضایی

سید محمدصادق بحرالعلوم در ۱۳۶۷ق به عنوان قاضی شرع در العماره منصوب شد و سپس به بصره منتقل گردید. او همواره احکام خود را بر اساس فتواهای آیت الله سید محسن حکیم صادر می‌کرد و پس از تصویب قانون احوال شخصیه در عراق، از منصب قضاوت استعفا داد.

فعالیت‌های علمی و فرهنگی

وی یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های نجف را با بیش از ۱۵ هزار جلد کتاب چاپی و ۱۰۰ جلد خطی تأسیس کرد. سید محمدصادق بحرالعلوم علاوه بر تألیف کتاب، به تصحیح، حاشیه‌نویسی و مقدمه‌نگاری نیز می‌پرداخت و مجموعه آثار او شامل بیش از ده‌ها جلد کتاب در موضوعات فقه، اصول، حدیث، تاریخ و ادب است.

وی به تواضع، قناعت، اخلاص و صراحت مشهور بود و فعالیت‌های علمی و فرهنگی خود را تنها برای رضای خدا انجام می‌داد.

آثار

برخی از آثار مهم وی عبارت‌اند از:

• دلیل القضاء الشرعی
• المجموع الرائق
• السلاسل الذهبیه
• شذور الذهبیه
• الدرر البهیه
• الصکوک الشرعیه
• الاجازات
• اللآلی المنظومه
• اللؤلؤ المنظوم
• دیوان شعر
• الرحلة إلى سوریة و لبنان.
• تصحیح و مقابله کتاب‌های کلاسیک شیعه مانند امالی شیخ طوسی، انساب القبائل العراقیه و ... .
• حاشیه نویسی بر فرائد الاصول، مکاسب و کفایه، و مقدمه نویسی بر مجموعه‌ای از کتب علوم دینی.

وفات

آیت الله سید محمدصادق بحرالعلوم در روز ۲۱ رجب ۱۳۹۹ هـ .ق. در نجف اشرف درگذشت و در مقبره خانوادگی آل بحرالعلوم دفن شد.