محمدتقی بافقی
| فقیه، محدث، عارف و استاد اخلاق شیعه | |
| نام کامل | محمد تقی بافقی |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۲۹۲ هـ.ق |
| زادگاه | بافق، یزد، ایران |
| تاریخ وفات | ۱۳۶۵ هـ.ق |
| شهر وفات | طبس |
| محل دفن | صحن امامزاده حسین بن موسی الکاظم(ع)، طبس |
| محل سکونت | بافق، یزد؛ نجف اشرف؛ قم؛ رى |
| خویشاوندان سرشناس | ملا اسدالله قائمى بافقى (برادر) |
| استادان | آیتالله میرزا سید علی مدرس، آیتالله سید علی مدرس لب خندقی، ملامحمد کاظم خراسانی، سید محمد کاظم یزدی، محدث نورى، سید حسن صدر کاظمینى، سید محمود مرعشی نجفی، سید احمد کربلایى |
| محل تحصیل | حوزه علمیه یزد، حوزه علمیه نجف اشرف، حوزه علمیه کربلا |
| تالیفات | مقاصدالعلیّه، وقایع الایام، الهام الحجه، ذخیرة العباد، شرح کفایة الاصول الاحکام سبزوارى |
| سایر | از احیاگران مسجد جمکران |
| سیاسی | مقابله با فرهنگ و نفوذ بیگانه، مقابله با اقدامات رضاخان، حفظ هویت دینی و ملی |
محمدتقی بافقی (۱۲۹۲–۱۳۶۵ق) از علمای برجسته و عارفان شیعه قرن چهاردهم هجری قمری است که به دلیل زهد، سیر و سلوک عمیق، فعالیتهای مذهبی و اجتماعی، و نقش محوری در احیای مساجد و تربیت طلاب، در تاریخ تشیع شناخته میشود.
وی تحصیلات دینی خود را در یزد آغاز کرد و سپس در نجف اشرف نزد استادان برجستهای مانند ملا محمدکاظم خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علوم اسلامی را تکمیل نمود.
بافقی در احیای مساجد، فعالیتهای تهجد، تربیت طلاب و ترویج امر به معروف و نهی از منکر نقش مؤثری داشت و در برابر محدودیتهای حکومتی، از سنتها و ارزشهای دینی دفاع کرد. سلوک معنوی و سادهزیستی او الگویی برای عرفان عملی و ولایی در جامعه شیعی به شمار میآید و میراث او شامل احیای مساجد، ترویج اخلاق دینی و تربیت نسلی از طلاب متعهد است.
زندگی
محمدتقی بافقی در سال ۱۲۹۲ هـ.ق در شهرستان بافق، واقع در مشرق استان یزد، فرزند حاج محمدباقر تاجر بافقی به دنیا آمد. شهرستان بافق در عرض جغرافیایی ۳۰/۳۲ و طول ۲۴/۵۵ قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا ۹۵۵ متر است و از شمال و شمال غربی به اردکان، از شمال شرقی به طبس، از مشرق به کرمان و زرند، از جنوب به رفسنجان و از مغرب به یزد و مهریز محدود میشود. تاریخ اولیه بافق در قرون نخستین اسلام روشن نیست، اما وجود آن در عصر سلجوقیان ثبت شده و در قرن یازدهم، بافق به عنوان «قصبه طیبه» و «دارالشجاعه» شناخته میشده است. مردم بافق مسلمان و شیعه، متعبد، اهل محبت اهل بیت و سختکوش بودند که در دل کویر زندگی میکردند و آثار تاریخی متعددی از جمله امامزاده عبدالله، مسجد جامع و خانه منسوب به وحشی بافقی در آن باقی مانده است.
تحصیلات
بافقی تحصیلات مقدماتی را در خانوادهای مؤمن در بافق گذراند و سپس برای ادامه تحصیل به یزد مهاجرت کرد. وی در محضر بزرگان حوزه یزد، از جمله آیتالله میرزا سید علی مدرس و آیتالله سید علی مدرس لب خندق، علوم دینی و اخلاقی را فرا گرفت و پس از رسیدن به اجتهاد، برای ادامه تحصیل به عتبات عالیات رهسپار شد. در نجف اشرف، نزد استادان برجستهای مانند ملا محمدکاظم خراسانی (خارج اصول)، سید محمدکاظم یزدی (خارج فقه)، محدث نورى و سید حسن صدر کاظمینى علوم اسلامی را کسب کرد و در زمینههای حدیث، فقه و اصول تخصص یافت.
فعالیتها و سلوک معنوی
بافقی نقش محوری در احیای مسجد جمکران در قم داشت و شبهای چهارشنبه با حضور شخصی و همراهی طلاب و مردم به بازسازی و تهجد در مسجد میپرداخت . وی علاوه بر مسجد جمکران، در تأسیس و بازسازی مساجد دیگر مانند مسجد حسینآباد و مسجد میدان کهنه و در زمان تبعید در شهر ری نیز مساجد و معابدی از جمله مسجد کوچه زنگنه، مسجد نو و مسجد دروازه باباخان را احیا کرد.
شیخ محمدتقی بافقی به سیر و سلوک و تهجد اهمیت ویژهای میداد و در نجف اشرف، هر پنجشنبه پیاده به مسجد سهله میرفت و در حرمهای امامان در عراق و ایران به شبزندهداری و نماز مشغول بود . وی حتی در دوران تبعید و محدودیتهای دستگاه رضاخان، زیارت و عبادت را ترک نکرد و مسیرهای طولانی از تهران تا مشهد را پیاده طی کرد.
بافقی سادهزیست، پارسا و منظم بود و در مصرف مال حلال، تهجد، لباس، غذا و سبک زندگی به آموزههای دینی پایبند بود . او برای طلاب و دانشجویان، پدر مهربان و برای مردم و دانشمندان، راهنمایی دلسوز به شمار میآمد و بر رعایت سنتها و ارزشهای ملی و مذهبی تأکید داشت. وی همچنین در امر به معروف و نهی از منکر فعال بود و با ظلم و ستم حاکمان و بیگانگان مقابله میکرد .
بافقی از منظر روحانی و معنوی در زمره اهل دل و مرتبط با عالم ماوراء قرار داشت. وی کرامات و پیشبینیهای فراوانی داشت، از جمله در پیشبینی وقایع دوران رضاخان و کمک به گرهگشایی امور مالی حوزه علمیه قم از طریق توسل و تهجد.
عرفانِ ستیز
وی معتقد بود امام معصوم، نقطه پرگار هدایت و ولایتی است و در راستای این باور، علاوه بر احیای مساجد، به تربیت طلاب و هدایت مردم میپرداخت. شیخ محمدتقی بافقی بنیانگذار عرفان ستیز پس از مشروطیت بود، عرفانی که در آن فرد باید با توکل و شجاعت در جامعه عمل کند و از هیچچیز نترسد، الگویی که بعدها در حرکت امام خمینی(ره) قابل مشاهده است.
مواجهه با رضاخان
وی در برابر سیاستهای فرهنگی و دینی رضاخان مقاومت کرد و به دفاع از سنتها و دین پرداخت. دوران تبعید او در شهر ری با فعالیتهای مذهبی، بازسازی مساجد و تهجد ادامه یافت و حتی تحت محدودیتهای شدید، به زیارت و عبادت خود ادامه داد.
وفات
شیخ محمدتقی بافقی در سال ۱۳۶۵ هـ.ق درگذشت و مرقدش در صحن امامزاده حسین بن موسی الکاظم(ع) است.
