محمدتقی بهلول

محمدتقی بهلول

فقیه، شاعر، مبارز و استاد اخلاق شیعه
نام کامل	محمدتقی بهلول گنابادی
لقب	شیخ بهلول، علامه بهلول
تاریخ تولد	۱۳۲۰ق
زادگاه	گناباد، خراسان، ایران
تاریخ وفات	۱۳۸۴ ش
شهر وفات	تهران، ایران
محل دفن	گناباد، خراسان، ایران
محل سکونت	گناباد، سبزوار، مشهد، قم، نجف اشرف، دمشق، مصر
استادان	آیت‌الله آقا سید ابوالحسن اصفهانی، آخوند ملاعلی معصومی همدانی، حاج ابراهیم سبزواری
شاگردان	طلاب و فضلای بسیاری در حوزه‌های علمیه ایران و افغانستان
محل تحصیل	حوزه علمیه گناباد، سبزوار، قم، نجف اشرف
تالیفات	مقالات و اشعار متعدد به فارسی و عربی، از جمله مثنوی «خمینی نامه» و قصیده بلند «بود و نبود»
فعالیت‌ها	تدریس فقه، اصول، اخلاق و عرفان؛ مبارزه سیاسی علیه اقدامات ضد اسلامی رژیم پهلوی؛ تربیت طلاب و فضلای برجسته؛ نگارش شعر و مقالات مذهبی، حضور در نهضت مسجد گوهرشاد

محمدتقی بُهلول گنابادی (۱۲۷۹–۱۳۸۴ ش)، معروف به «شیخ بهلول» و «علامه بهلول»، عالم، شاعر و مبارز شیعی ایرانی بود. وی در طول دوران زندگی خود با فعالیت‌های علمی، فرهنگی و سیاسی، از جمله مخالفت با اقدامات ضد اسلامی رژیم پهلوی و هدایت نهضت مسجد گوهرشاد، نقش برجسته‌ای در حفظ هویت دینی و ملی ایفا کرد.

شیخ بهلول در طول ۳۵ سال تبعید در افغانستان به تدریس علوم دینی و پرورش طلاب پرداخت و پس از بازگشت به ایران، فعالیت‌های فرهنگی و دینی خود را ادامه داد. او علاوه بر مبارزات سیاسی، به سادگی زندگی، زهد، حافظه و ذوق شعری برجسته‌اش مشهور بود و تا سن ۱۰۵ سالگی در ایران زیست و به تعلیم و هدایت مردم پرداخت.

خاندان و زندگی

جد شیخ بهلول، حاج محمد طاهر خزائی، در عربستان زندگی می‌کرد و پس از تحقیق در مورد مذاهب اسلامی، مذهب شیعه دوازده امامی را پذیرفت و به ایران مهاجرت کرد. پدر وی، شیخ نظام‌الدین، فرزند زین‌الدین بن ملاصادق بن محمد طاهر خزائی، مجتهدی سرآمد در گناباد بود. شیخ نظام‌الدین تحصیلات خود را در گناباد آغاز کرد و سپس در سبزوار و مشهد ادامه داد و در درس‌های خارج فلسفه و حکمت حضور یافت. عموهای او نیز از علما و حکما بودند.

محمدتقی بهلول در هشتم جمادی‌الثانی ۱۳۲۰ هـ ق. در روستای بیلند گناباد متولد شد. نوزاد هفت‌ماهه و در ابتدا بیهوش بود، اما پس از به هوش آمدن، به نام محمدتقی نام‌گذاری شد.

تحصیلات

بهلول از شش سالگی به مکتب رفت و حافظ قرآن شد. تحصیلات حوزوی را نزد پدر آغاز کرد و سپس برای ادامه به سبزوار و پس از آن به قم مهاجرت نمود. وی در نجف اشرف در درس خارج آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی حاضر شد.

فعالیت‌های سیاسی

شیخ بهلول در منبرهای خود به مخالفت با فرقه صوفیه و اقدامات حکومتی خلاف شرع می‌پرداخت. وی در سبزوار با انتقاد از جشن‌ها و برنامه‌های ناهنجار دولتی، حمایت مردم را جلب کرد و به قم مهاجرت نمود.

در قم، به دستور رضاشاه، قبرستان میدان آستانه تخریب شد. بهلول ضمن مشورت با علما و مقدسین، به مبارزه با این اقدامات پرداخت و بارها از دست مأموران دولتی فرار کرد.

واقعه مسجد گوهرشاد

شیخ بهلول در جریان قیام مسجد گوهرشاد (۱۳۵۴ هـ ق) با هدایت مردم و روحانیون، در اعتراض به کشف حجاب و برنامه‌های ضد اسلامی حکومت، حضور فعال داشت. اقدامات وی باعث شد نیروهای دولتی عقب‌نشینی کنند و مردم در حمایت از روحانیون متحد شوند.

تبعید و اقامت در افغانستان

پس از قیام گوهرشاد، بهلول به دلیل خطر دستگیری از سوی حکومت، به افغانستان پناهنده شد و حدود سی و پنج سال در زندان‌ها و تبعیدگاه‌های مختلف این کشور اقامت داشت. در این مدت، به تدریس علوم دینی و پرستاری از کودکان بی‌سرپرست پرداخت و به چهره‌ای شناخته‌شده در میان مردم افغانستان تبدیل شد.

سفر به مصر و عراق

پس از آزادی، شیخ بهلول به دمشق و سپس مصر رفت و در دانشگاه الازهر به تدریس علوم دینی پرداخت. همچنین در بخش فارسی رادیو قاهره فعالیت کرد. سپس به نجف سفر کرد و پس از آن، به ایران بازگشت و فعالیت‌های دینی و فرهنگی خود را ادامه داد.

ویژگی‌ها و اخلاق فردی

شیخ بهلول حافظه‌ای قوی داشت و بسیاری از قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و دعاهای مفاتیح الجنان را حفظ بود. وی حدود ۱۲۰ هزار بیت شعر سرود و به کتاب‌های ادبی و فقهی حوزه مسلط بود.

وی به روزه دائم، پرهیز از دخانیات و نوشیدنی‌های غیرضروری، و ساده‌زیستی مشهور بود. همچنین ذوق شعر و ادبیات داشت و مثنوی‌هایی از جمله «خمینی‌نامه» را سرود که حوادث انقلاب و مخالفت با رژیم پهلوی را بیان می‌کند.

وفات

شیخ محمدتقی بهلول گنابادی در هفتم مرداد ۱۳۸۴ ش در سن ۱۰۵ سالگی در تهران درگذشت. پس از تشییع در تهران و مشهد، پیکرش در گناباد دفن شد.

پیام رهبر انقلاب

رهبر شهید انقلاب در پیامی درگذشت وی را تسلیت گفت و وی را انسانی وارسته، مجاهد، و فقیه برجسته توصیف کرد که عمر طولانی خود را صرف عبادت، مبارزه، و هدایت مردم کرده بود.