محمد اشرفی مازندرانی
| فقیه، مرجع تقلید و عارف شیعه | |
| نام کامل | محمد اشرفی مازندرانی |
|---|---|
| لقب | حاجی اشرفی، مقدس اشرفی |
| تاریخ تولد | ۱۲۲۰ قمری |
| زادگاه | مازندران |
| تاریخ وفات | ۱۳۱۵ قمری |
| شهر وفات | بابل |
| محل دفن | مسجد جامع بابل |
| استادان | سعیدالعلماء مازندرانی، سید محمدباقر شفتی، شیخ مرتضی انصاری، سید محمدحسن شیرازی |
| محل تحصیل | اشرف، بابل، اصفهان، نجف اشرف |
| تالیفات | اسرارالشهاده؛ شعائرالاسلام فی مسائل الحلال و الحرام؛ رسالهٔ عملیه |
| فعالیتها | تدریس علوم دینی، مرجعیت تقلید، پاسخگویی به مسائل شرعی |
محمد اشرفی مازندرانی (۱۲۲۰–۱۳۱۵ قمری)، مشهور به حاجی اشرفی و مقدّس اشرفی، از فقها، مراجع تقلید و عارفان برجستهٔ شیعه در قرن سیزدهم هجری قمری بود. وی از مفاخر علمی و معنوی مازندران بهشمار میآید و بهسبب جامعیت در فقه، اصول، حدیث، کلام، تفسیر و عرفان، جایگاهی ممتاز در میان عالمان معاصر خود داشت. اشرفی با دستیابی زودهنگام به ملکهٔ اجتهاد و برخورداری از اجازهٔ روایت و تصریح به اجتهاد از سوی استادان بزرگ، به عنوان یکی از مراجع تقلید صاحب رساله در ایران شناخته شد و مرجعیت دینی او بخشهایی از مازندران، تهران و دیگر مناطق را دربر میگرفت.
وی تحصیلات حوزوی خود را در اشرف، بابل، اصفهان و نجف اشرف نزد فقیهان نامداری چون سعیدالعلماء مازندرانی، سید محمدباقر شفتی، شیخ مرتضی انصاری و سید محمدحسن شیرازی گذراند و بهسرعت بهعنوان فقیهی برجسته و عالمی جامعالاطراف شناخته شد.
افزون بر مرجعیت و تدریس، اشرفی به سیر و سلوک عرفانی، زهد، ریاضت و تهجد شهرت داشت و در منابع تراجم از او بهعنوان عالمی ربانی و صاحب کرامات یاد شده است.
از مهمترین آثار او میتوان به اسرارالشهاده، شعائرالاسلام فی مسائل الحلال و الحرام و رسالهٔ عملیه اشاره کرد..
محمد اشرفی تا پایان عمر به تدریس، تربیت طلاب، حمایت از محرومان و دفاع از حقوق مردم پرداخت و سرانجام در رمضان ۱۳۱۵ قمری درگذشت و در مسجد جامع بابل به خاک سپرده شد.
زندگی و تحصیلات
محمد اشرفی در سال ۱۲۲۰ قمری در منطقهٔ مازندران دیده به جهان گشود. خانوادهٔ او از خاندانهای شناختهشده و اهل علم منطقه بودند و محیط خانوادگیاش نقش مهمی در گرایش زودهنگام او به تحصیل علوم دینی ایفا کرد. منابع تراجم، از او بهعنوان فردی با طبعی زاهدانه، روحیهای معنوی و گرایشی جدی به عبادت و تهذیب نفس یاد کردهاند.[۱]
اشرفی تحصیلات مقدماتی علوم دینی را در زادگاه خود آغاز کرد و سپس برای تکمیل مراتب علمی به مراکز مهم حوزوی زمان خود سفر کرد. وی مدتی در اشرف و بابل به تحصیل پرداخت و سپس راهی اصفهان شد. در اصفهان، از محضر فقیهان نامداری چون سید محمدباقر شفتی بهره برد. پس از آن، برای ادامهٔ تحصیل راهی نجف اشرف شد و در آنجا نزد بزرگترین استادان عصر خود به تحصیل فقه و اصول پرداخت.[۲]
از جمله استادان برجستهٔ او میتوان به سعیدالعلماء مازندرانی، شیخ مرتضی انصاری و سید محمدحسن شیرازی اشاره کرد. وی در مدت کوتاهی به درجهٔ اجتهاد دست یافت و از سوی استادان خود مورد تأیید قرار گرفت.[۳]
مرجعیت
محمد اشرفی پس از بازگشت به ایران، بهعنوان یکی از فقهای برجستهٔ زمان خود مطرح شد و به مرجعیت تقلید رسید. وی صاحب رسالهٔ عملیه بود و مقلدان فراوانی در مازندران، تهران و مناطق دیگر داشت. اشرفی علاوه بر مرجعیت، به تدریس علوم دینی اشتغال داشت و طلاب بسیاری از محضر او بهره بردند.[۴]
وی در پاسخگویی به مسائل فقهی و شرعی جامعهٔ شیعه نقش فعالی ایفا میکرد و تلاش داشت احکام دینی را با زبانی روشن و مستند بیان کند. آثار فقهی او نشاندهندهٔ تسلط عمیق بر مبانی اجتهاد و توجه به نیازهای عملی جامعهٔ دینی است.[۵]
سلوک عرفانی
اشرفی مازندرانی افزون بر جایگاه علمی، به زهد، تقوا، ریاضت و سلوک عرفانی شهرت داشت. در منابع رجالی و تراجم، از او بهعنوان عالمی ربانی، اهل تهجد و دارای حالات معنوی ویژه یاد شده است. برخی منابع به نقل کرامات و حالات معنوی او پرداختهاند و او را نمونهای از پیوند علم و عرفان در سنت شیعی معرفی کردهاند.[۶]
آثار
از مهمترین آثار منسوب به محمد اشرفی مازندرانی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:[۷]
- اسرارالشهاده
- شعائرالاسلام فی مسائل الحلال و الحرام
- رسالهٔ عملیه
وفات
محمد اشرفی مازندرانی در ماه رمضان سال ۱۳۱۵ قمری درگذشت. پیکر او در مسجد جامع بابل به خاک سپرده شد. پس از درگذشت، از او بهعنوان یکی از چهرههای برجستهٔ علمی و معنوی مازندران یاد شد و نامش در منابع تراجم و تاریخ علم شیعه ثبت گردید.[۸]
پانویس
