محمد رسول الله (فیلم)

محمد رسول‌الله

محمد رسول الله (فیلم) پوستر انگلیسی فیلم
کارگردان	مجید مجیدی
بازیگران	مهدی پاکدل علی‌رضا شجاع‌نوری محسن تنابنده ساره بیات علیرضا جلیلی مینا ساداتی رعنا آزادی‌ور
موسیقی	ای. آر. رحمان
تدوین	روبرتو پرپینانی
فیلمبرداری	ویتوریو استورارو
کشور	ایران
زبان	فارسی، عربی، آرامی و گیزی
اکران	بهمن ۱۳۹۳ (فجر) ۵ شهریور ۱۳۹۴ (ایران)
فروش	۱۴٬۶۲۰٬۲۶۴٬۰۰۰ تومان (فروش در ایران)

محمد رسول‌الله فیلم سینمایی درباره دوران تولد، کودکی و نوجوانی حضرت محمد(ص) است. این فیلم سال ۱۳۹۳ به کارگرانی مجید مجیدی تولید شده است و ازمنظر تولید و عوامل پشت و جلوی دوربین، بودجه، تولید و بازخورد جهانی یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین آثار تاریخ سینمای ایران به‌شمار می‌رود.

داستان این فیلم دوران کودکی پیامبر اسلام را روایت می‌کند. از محاصره مسلمانان در شعب‌ابی‌طالب آغاز می‌شود و به پیش از میلاد پیامبر اسلام بازمی‌گردد و با اولین سفر پیامبر به شام و رسیدن به صومعه بحیرا به پایان می‌رسد.

اکران سراسری محمد رسول الله از ۵ شهریور ۱۳۹۴ در ایران و همزمان با افتتاحیه جشنواره فیلم مونترال کانادا آغاز شد. گروه بازیگران این فیلم را مهدی پاکدل، علیرضا شجاع نوری، محسن تنابنده، ساره بیات، علیرضا جلیلی، مینا ساداتی و رعنا آزادی ور تشکیل می‌دهند.

در ساخت این مجموعه از عوامل حرفه‌ای غیرایرانی و استانداردهای رایج سینمای روز جهان بهره گرفته شد که عمدتاً از بهترین‌های جهان در عرصه خود و صاحب جوایز متعدد جهانی بودند. ویتوریو استورارو (مدیر فیلمبرداری)، ای. آر. رحمان (آهنگساز)، اسکات ای اندرسون (سوپروایزر جلوه های ویژه)، استفانو کوریدوری (عضو گروه جلوه های ویژه)، کرکا کلیاکوویچ (طراح دکور)، مایکل او کانر (طراح لباس)، فدریکو کارتی (مدیر چهره پردازی)، جیانتو د روسی (عضو گروه چهره پردازی)، ساندو ارکولینی (مدیر دپارتمان هنری)، ریبرتو پرپینانی (مدیر تدوین) ازجمله چهره‌های معتبری بودند که عوامل پشت دوربین فیلم محمد را تشکیل می دادند.

این فیلم در شهرک سینمایی «پیامبر اعظم» واقع در ۵۵ کیلومتری شهر قم تصویربرداری شد؛ شهرکی که در آن ماکت شهرهای مکه و مدینه براساس ویژگی‌های تاریخی ۱۴۰۰ سال پیش و در مقیاس یک‌به‌یک طراحی و ساخته شد و اعلام گردید پس از پایان فیلم‌برداری، این مجموعه به‌عنوان شهرک سینمایی پیامبر اعظم در اختیار سایر پروژه‌های مرتبط با تاریخ اسلام قرار گیرد.

«محمد رسول‌الله» به‌عنوان پرهزینه‌ترین و بزرگ‌ترین پروژه تاریخ سینمای ایران شناخته می‌شود و بخش عمده‌ای از هزینه‌های آن صرف احداث این شهرک سینمایی شده است. برخی سکانس‌های مرتبط با واقعه جنگ اصحاب فیل نیز در کشور آفریقای جنوبی فیلم‌برداری شد.

یکی دیگر از ویژگی‌های منحصربه‌فرد فیلم محمد رسول‌الله، تأسیس مؤسسه نورتابان برای ساخت این فیلم در بنیاد مستضعفان بود. این مؤسسه یکی از مجموعه‌های زیر نظر بنیاد مستضعفان بود که به‌منظور تولید فیلم سینمایی محمد رسول الله شکل گرفت و بعد از فیلم نیز به‌طور محمد فعالیت خود را در سینمای ایران ادامه داد.

گفته می‌شود فیلم محمد(ص) به درخواست و پیگیری شخص آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، از مجید مجیدی ساخته شده است. از این منظر نیز این فیلم به‌نوعی نخستین اثری است که به سفارش و پیگیری شخص آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در سینما ساخته شده است. بودجه فیلم و حضور بنیاد مستضعفان برای پشتیبانی تولید فیلم نیز از همین موضوع نشئت گرفته است. رهبر جمهوری اسلامی ایران در یکی از معدود حضورهای خود در پشت صحنه یک فیلم سینمایی، در ۱۷ آبان ۱۳۹۱ در پشت صحنه فیلم محمد رسول‌الله حاضر شد.

در ابتدا قرار بود محمد رسول‌الله، سه‌گانه‌ای باشد که به بخش‌های مختلف زندگانی پیامبر اسلام می‌پردازد. از این منظر نیز این فیلم صرفاً به سال‌های ابتدایی عمر حضرت رسول می‌پردازد. ولی این اتفاق رخ نداد و تنها اپیزود نخست این سه‌گانه تولید و اکران شد.

این فیلم نخستین‌بار در ۲۰ بهمن ۱۳۹۳ به نمایش درآمد و اکران سراسری آن از ۵ شهریور ۱۳۹۴، هم‌زمان با افتتاحیه جشنواره فیلم مونترال کانادا، در ایران آغاز شد. «محمد رسول‌الله» در تهران به‌طور هم‌زمان در ۴۰ سالن سینما روی پرده رفت و تنها در روز نخست اکران، با فروش حدود ۱۷۰ میلیون تومان، رکورد بیشترین فروش افتتاحیه تاریخ سینمای ایران تا آن زمان را ثبت کرد. پیش از اکران عمومی و همچنین پس از آن، فیلم با استقبال در برخی کشورهای عربی و در مقابل با مخالفت‌هایی در شماری دیگر از کشورها روبه‌رو شد. مجید مجیدی، کارگردان اثر، در واکنش به انتقادها تأکید کرد که در نگارش فیلمنامه از روایت‌ها و منابع مورد تأیید عموم مسلمانان ـ و نه صرفاً منابع شیعی ـ استفاده کرده است. او درباره این پروژه اظهار داشت که صرف هشت سال از عمرش برای ساخت فیلمی با موضوع شخصیت مقدس پیامبر اسلام را افتخاری بزرگ برای خود می‌داند.

«محمد رسول‌الله» به‌عنوان نماینده سینمای ایران برای معرفی به مراسم اسکار ۲۰۱۶ انتخاب شد و با فروش ۱۴ میلیارد و ۶۲۰ میلیون تومان، تا سال ۱۳۹۴ پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران به شمار می‌رفت. این اثر سرانجام در ۲۰ دی ۱۳۹۶ وارد شبکه نمایش خانگی شد و در دسترس مخاطبان قرار گرفت.

محمد رسول الله هرچند از عوامل ممتاز سینمای جهان بهره برد و کارگردانی مجید مجیدی هم تحسین برانگیز ارزیابی شد، ولی از نظر منتقدان از منظر فیلمنامه دچار ایراد بود و همین ایرادات باعث شد تا فیلم نتواند در اکران بین‌المللی موفق ظاهر شود. منتقدان روایت فیلم را بسیار کوتاه‌تر از ظرفیت ۱۷۸ دقیقه‌ای فیلم تحلیل کردند که همین موضوع ضربه جدی به میزان موفقیت کار وارد کرد.

مهم‌ترین ایراد فیلم اما عدم اکران موفق بین‌المللی آن بود. بسیاری معتقدند این فیلم قرار بود روایتی از شخصیت پیامبر اکرم(ص) برای مخاطبان غیرمسلمان باشد تا بتواند با سلفی‌گری، اسلام تکفیری و ضدتبلیغاتی که در کشورهای اروپایی درباره اسلام و پیامبر اکرم(ص) می‌شود مقابله کند. در عوض اما این فیلم به دلایل مختلف نتوانست در شمار آثار موفق سینمای ایران در بازار جهانی قرار گیرد. بسیاری از کارشناسان، اعلام فتوای حرمت تماشای فیلم ازسوی مفتی اعظم عربستان و دعلمای الازهر مصر را یکی از علت‌های این ناکامی توصیف کرده‌اند؛ مفتی اعظم عربستان فیلم را فیلم مجوسی و دشمنی با اسلام توصیف کرد و علمای الازهر هم ضمن اعلام حرام بودن تماشا و اکران فیلم، تجسم پیامبر را حرام اعلام کرده و عوامل فیلم را گناهکار دانستند؛ این در حالی بود که مفتی اعظم عربستان و دانشگاه الازهر مصر بدون آنکه فیلم را دیده باشند چنین نظرهایی را اعلام کردند که این اقدام و موضع‌گیری مورد انتقاد تعدادی از چهره‌های فرهنگی و هنری جهان عرب قرار گرفت.

در عین حال، فیلم در رویدادهای معتبر جهانی موفق ظاهر شد. روزنامه‌های معتبر جهانی در حاشیه جشنواره تورنتو از فیلم تمجید کردند و محتوای مذهبی فیلم را از فیلم مصطفی عقاد بالاتر دانستند. فرانسیس فورد کاپولا کارگردان نامدار سینمای جهان نیز بعد از تماشای فیلم آن را تحسین کرد. منتقدان روزنامه گاردین به فیلم چهار ستاره دادند و آن را متهد، شاعرانه و روشنفکرانه توصیف کردند. سامی یوسف خواننده مسلمان نیز با دفاع از فیلم، علت مخالفت‌ها با این فیلم را آن دانست که ایران را تولید کرده است.

خلاصه داستان

داستان از سال دهم بعثت و زمانی که مسلمانان در تحریم اقتصادی هستند شروع می‌شود. ابوسفیان از ابوطالب که پیر است می‌خواهد که به حضرت محمد(ص) بگوید که خدا را در دلش نگه دارد. ابوطالب به اتاق نبی اکرم می‌رود و پیامبر در حال نماز خواندن است و بعد از سوره حمد سوره فیل را می‌خواند و سپس در یک فلش‌بک که اکثر فیلم را شامل شده به عام الفیل و تولد پیامبر و دوران کودکی وی از زبان خود ابوطالب به عنوان راوی فیلم می‌رود.

در سال عام الفیل، ابرهه یکی از سرداران لشکر حبشه به دستور پادشاه این سرزمین به مکه لشکرکشی می‌کند تا کعبه را از بین ببرد. ابرهه به وسیلهٔ چندین هزار نفر با فیل، اسب و تجهیزات جنگی فراوان به سوی شهر مکه می‌آیند ولی در نزدیکی مکه که حریم مکه به‌شمار می‌رود، فیل‌ها به جلو پیش نمی‌روند و تعداد بسیار زیادی پرنده به نام ابابیل در حالی که سنگ‌هایی در میان نوک خود دارند، بر سر ارتش ابرهه فرو می‌ریزند و همه را از بین می‌برند.

پس از پایان فلش‌بک، داستان دو مرتبه به سال ده بعثت و اوضاع بد مسلمانان تحریم شده ساکن در بیرون مکه برمی‌گردد و در ادامه روایت نمایان شدن قرارداد تحریم‌ها علیه مسلمانان خورده شده توسط موریانه‌ها به تصویر کشیده می‌شود.

فیلم محمد رسول‌الله از محاصره مسلمانان در شعب ابی‌طالب آغاز می‌شود و به پیش از میلاد پیامبر اسلام بازمی‌گردد. صحنه‌های درگذشت مادر محمد در روستای ابواء و صحنه‌های مربوط به دوران شیرخوارگی و خردسالی پیامبر در روستای سعدیه هم از دیگر بخش‌های فیلم است. فیلم محمد رسول‌الله با اولین سفر پیامبر به شام و رسیدن به صومعه بحیرا به پایان می‌رسد. «بحیرا» راهبی مسیحی است که درباره ظهور آخرین پیامبر به ابوطالب بشارت می‌دهد.

بازیگران

بازیگر	نقش
مهدی پاکدل	ابوطالب
علیرضا شجاع نوری	عبدالمطلب
محسن تنابنده	ساموئل
داریوش فرهنگ	ابوسفیان
محمد عسگری	ابولهب
صادق هاتفی	بحیرا
ساره بیات	حلیمه سعدیه
مینا ساداتی	آمنه بنت وهب
رعنا آزادی‌ور	ام جمیل
نسرین نصرتی	ام ایمن
پانته‌آ مهدی‌نیا	فاطمه بنت اسد
بهارک صالح‌نیا	ثویبه
آرش فلاحت پیشه	ابرهه
حمیدرضا تاج‌دولت	حمزه
فرداد صفاخو	عباس بن عبدالمطلب
علی اصغر خطیب‌زاده	بنیامین
جعفر قاسمی	حارث
پیروز رفیعی	ربان اعظم
هادی آقا حسینی	زهیر
امین آبان	باروخ
امیر حیدری (بازیگر)	شبیه پوش حضرت محمد(ص) ۱۲ ساله
حسین جلالی (بازیگر)	شبیه پوش حضرت محمد(ص) ۸ ساله
علیرضا جلیلی (بازیگر)	شبیه پوش حضرت محمد(ص) ۶ ساله
محمد محالی	شبیه پوش حضرت محمد(ص) ۲ ساله
سید علی هاشمی	شبیه پوش حضرت علی(ع)

صداپیشگان

دوبلر	نقش	بازیگر
منوچهر اسماعیلی	ابوطالب	مهدی پاکدل
حسن خلقت دوست	حمزه	حمیدرضا تاج‌دولت
سپهدار فرزامی	خردسالی حضرت محمد(ص)	امیر حیدری

جوایز و افتخارات

• نامزد جایزه بهترین فیلم جشنواره فیلم آسیا پاسیفیک ۲۰۱۶ - (شرکت سینمایی نورتابان)
• نامزد جایزه بهترین فیلمبرداری جوایز اسکرین آسیا پاسیفیک ۲۰۱۶ - (ویتوریو استورارو)
• برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره بین‌المللی سلیمانیه ۲۰۱۶ - (مجید مجیدی)
• برنده جایزه زوج سینمایی جشنواره بین‌المللی فیلم کامریمیج ۲۰۱۵ - (ویتوریو استورارو و مجید مجیدی)

پیوند به بیرون

• فیلم محمد رسول الله]