محمد مددپور
| پرونده:محمد مددپور.jpg | |
| زمینه فعالیت | علوم انسانی |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۳۳۴ |
| محل تولد | بندرانزلی |
| تاریخ درگذشت | ۴ فروردین ۱۳۸۴ |
| موضوعها | فلسفه غرب مدرنیته تجدد تکنولوژی نیهیلیسم فلسفه هنر و مبانی نظری هنر اسلامی |
| کتابها | حقیقت و هنر دینی سیر و سلوک در سینما تجدد و دینزدایی در فرهنگ و هنر منوّرالفکری سینمای اشراقی دین و سینما فلسفههای پستمدرن غربی و گریز از مدرنیته |
| تحصیلات | دکترای فلسفه هنر |
محمد مددپور (زاده فروردین ۱۳۳۴ در بندر انزلی – درگذشت ۴ فروردین ۱۳۸۴) نویسنده، پژوهشگر و نظریهپرداز ایرانی در حوزههای فلسفه غرب، فلسفه هایدگر، نیهیلیسم، فلسفه هنر و مبانی نظری هنر اسلامی بود. او دانشآموخته فلسفه هنر و از شاگردان فکری سید احمد فردید بهشمار میآمد و با تدوین و انتشار بخشی از درسگفتارهای او در بازشناسی و عرضه عمومی اندیشه فردید نقش داشت.
نام مددپور در گفتمان نظریِ هنر انقلاب اسلامی در کنار سید مرتضی آوینی مطرح است و از او بهعنوان یکی از ادامهدهندگان مسیر فکری آوینی در تبیین مبانی هنر و رسانه دینی یاد میشود. او در کنار تمرکز بر خوانش انتقادی از مدرنیته و نیهیلیسم، به بررسی امکان صورتبندی نظری هنر و رسانه مبتنی بر ایمان و حکمت اسلامی پرداخت و از این حیث در شکلگیری ادبیات نظری هنر و رسانه در ایران پس از انقلاب جایگاهی شناختهشده دارد.
مددپور پس از پایان تحصیلات، فعالیت دانشگاهی خود را آغاز کرد و بهعنوان عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد، فلسفه هنر، فلسفه غرب و مبانی نظری هنر اسلامی را تدریس کرد. او همچنین در پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی وابسته به حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، مدیریت دفتر مطالعات دینی را برعهده داشت و در این جایگاه به تدوین و پیشبرد پروژههای پژوهشی در حوزههای دین، فلسفه، هنر و رسانه پرداخت.
او بیش از دو دهه در دانشگاهها و مراکز پژوهشی کشور به تدریس، پژوهش و تولید ادبیات نظری در حوزههای فرهنگ معاصر و فلسفه هنر فعالیت کرد و کتابها و مقالات متعددی در زمینههای فلسفه غرب، رسانه، هنر اسلامی و تکنولوژی منتشر ساخت.
محمد مددپور در ۴ فروردین ۱۳۸۴ بر اثر سانحه رانندگی درگذشت.
زندگی و تحصیلات
محمد مددپور در فروردین ۱۳۳۴ در بندر انزلی متولد شد. او تحصیلات عالی خود را در رشته فلسفه، با گرایش فلسفه هنر، تا مقطع دکتری ادامه داد و در حوزههای فلسفه غرب، اندیشه مارتین هایدگر، فلسفه تکنولوژی، نیهیلیسم و مباحث زیباییشناختی به پژوهش پرداخت. در کنار این حوزهها، مطالعه مبانی حکمت اسلامی و نظریههای هنر دینی نیز بخش قابلتوجهی از فعالیتهای علمی او را تشکیل میداد.
مددپور پس از اتمام تحصیلات، وارد عرصه آموزش عالی شد و بهعنوان عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد، به تدریس فلسفه هنر، فلسفه غرب و مبانی نظری هنر اسلامی پرداخت. او همچنین در پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی وابسته به حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، مسئولیت دفتر مطالعات دینی را برعهده داشت و در این جایگاه به برنامهریزی و اجرای پروژههای پژوهشی در زمینه دین، فلسفه و هنر پرداخت.
فعالیتهای پژوهشی و دانشگاهی
محمد مددپور در طی بیش از دو دهه فعالیت علمی، در دانشگاهها و مراکز پژوهشی به تدریس، سخنرانی و هدایت پژوهشهای مرتبط با فلسفه هنر، فرهنگ معاصر و مباحث انتقادی پیرامون مدرنیسم و پستمدرنیسم پرداخت. او بهعنوان عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد، در گروههای مرتبط با هنر و علوم انسانی فعالیت میکرد و دروسی همچون فلسفه هنر، فلسفه معاصر، مبانی نظری هنر اسلامی و نظریههای انتقادی مدرن را ارائه میداد.
او همزمان با تدریس دانشگاهی، در پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی وابسته به حوزه هنری، مسئولیت دفتر مطالعات دینی را برعهده داشت؛ دفتری که مأموریت آن مطالعه مبانی دینی در حوزه هنر و فرهنگ، تحلیل نسبت دین با رسانهها و هنرهای معاصر و تولید ادبیات نظری در این حوزه بود. بخش قابلتوجهی از کتابها و مقالات مددپور حاصل فعالیت پژوهشی او در همین مرکز است که در حوزههای فلسفه غرب، فلسفه تکنولوژی، نظریه هنر دینی و سینما منتشر شدهاست.
گرایشها و حوزههای فکری
حوزه اصلی اندیشه محمد مددپور در پیوند میان فلسفه مدرن و معاصر غرب با حکمت اسلامی و مبانی هنر دینی قرار داشت. مهمترین محورهای فکری او عبارت بودند از: فلسفه غرب و تاریخ مابعدالطبیعه غربی: مددپور بهطور جدی به خوانش انتقادی سنت فلسفی غرب، از یونان تا عصر جدید و پستمدرن، میپرداخت و در آثارش به تبیین بنیانهای متافیزیکی مدرنیته، سکولاریسم و نیهیلیسم توجه داشت.
فلسفه هایدگر و نقد تکنولوژی: او از مارتین هایدگر و نقد او بر متافیزیک و تکنولوژی تأثیر پذیرفته بود و در کتابها و مقالاتش، مفاهیمی چون «گشتل»، «تکنیک» و «فراموشی وجود» را در تحلیل وضعیت جهان معاصر بهکار میگرفت.
فلسفه تکنولوژی و نیهیلیسم: مددپور به فلسفه تکنولوژی و پیامدهای فرهنگی و معنوی آن در جهان معاصر میپرداخت و تکنولوژی اطلاعات و رسانههای نوین را در پیوند با روند کلی نیهیلیسم در تمدن مدرن تحلیل میکرد.
فلسفه هنر، زیباییشناسی و هنر اسلامی: بخش مهمی از فعالیت علمی مددپور به تبیین مبانی نظری هنر دینی، مقایسه زیباییشناسی مدرن با اندیشه اسلامی و بررسی امکان شکلگیری هنر و معماری اسلامی در جهان معاصر اختصاص داشت.
پستمدرنیسم و گریز از مدرنیته: او در آثاری که به فلسفههای پستمدرن اختصاص داده، با استفاده از دیدگاههای هایدگر و برخی متفکران انتقادی غربی، وضعیت پستمدرن را بهعنوان مرحلهای از بحران مدرنیته و نشانه فرسایش مبنای متافیزیکی آن تفسیر میکند و از امکان یا ضرورت عبور از مدرنیته سخن میگوید.
نسبت با احمد فردید و سید مرتضی آوینی
محمد مددپور از شاگردان فکری سید احمد فردید بود و نقش مهمی در ضبط، تدوین و مکتوب شدن بخشی از درسگفتارهای او داشت. کتاب «دیدار فرهی و فتوحات آخرالزمان» حاصل همین تلاش است و بهعنوان یکی از مهمترین متون منتشرشده از درسهای فردید شناخته میشود. این کتاب دربردارنده تقریرها، یادداشتها و تنظیمهای مددپور از سخنان فردید درباره غرب، آخرالزمان، مدرنیته، تکنولوژی و مفاهیم کلیدی اندیشه اوست و در شکلدهی به تصویر عمومی از «فردید متأخر» نقش داشتهاست.
در گفتمان نظریِ هنر انقلاب اسلامی، نام مددپور اغلب در کنار سید مرتضی آوینی مطرح میشود. آوینی بهعنوان یکی از نظریهپردازان هنر دینی بحثهایی بنیادین درباره هنر، سینما و رسانه دینی، زمینهای برای بحث درباره نسبت هنر و حقیقت، هنر و توحید و نقد فرهنگ تکنولوژیک غربی فراهم کرده بود. مددپور در آثار خود با زبان و رویکرد فلسفیتر، به تعمیق مباحثی مانند نسبت دین و هنر، امکان سینمای دینی، نقد مدرنیته و تحلیل وضعیت تکنولوژیک زمانه پرداخت. به همین اعتبار، او را میتوان در امتداد همان مسیری دانست که آوینی در حوزه فلسفه هنر و رسانه گشود؛ مسیری که در پی صورتبندی مبانی نظری هنر و رسانهٔ دینی در افق حکمت اسلامی و نقد تمدن مدرن است.
آثار
مددپور در طول حیات علمی خود کتابها و مقالات متعددی منتشر کرد. از مهمترین کتابهای او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- دیدار فرهی و فتوحات آخرالزمان: تدوین و تقریر درسگفتارهای سید احمد فردید درباره غرب، مدرنیته، آخرالزمان و مفاهیم محوری اندیشه او
- فلسفههای پستمدرن غربی و گریز از مدرنیته: اثری در تحلیل فلسفههای پستمدرن، نقد مدرنیته و بررسی امکان عبور از آن، با تکیه بر آراء متفکرانی چون هایدگر و برخی اندیشمندان انتقادی غرب
- ماهیت تکنولوژی و هنر تکنولوژیک (نظریهای در باب تکنولوژی اطلاعات): کتابی در فلسفه تکنولوژی با تمرکز بر تکنولوژی اطلاعات و نسبت آن با هنر، فرهنگ و انسان معاصر
- دین و سینما: اثری در تبیین نسبت دین، ایمان و وحی با هنر هفتم، امکان سینمای دینی و تحلیل مبانی نظری خوانش دینی از سینما
- سینمای اشراقی: کتابی در توضیح امکان نوعی سینما که بر شهود، معنویت و افق اشراقی تکیه دارد و در برابر سینمای صرفاً تکنیکی و سکولار قرار میگیرد
- حقیقت و هنر دینی: اثری در باب نسبت حقیقت، توحید و هنر و تلاش برای صورتبندی مبانی نظری هنر دینی در سنت اسلامی
- تجدد و دینزدایی در فرهنگ و هنر منوّرالفکری: کتابی در نقد روند تجدد و دینزدایی در فرهنگ و هنر جریانهای منورالفکری
- حکمت معنوی و ساحت هنر: پژوهشی درباره پیوند حکمت معنوی با هنر و جایگاه هنر در افق معرفت دینی
- سیر فرهنگ و ادب در ادوار تاریخی: اثری در بررسی تحولات فرهنگ و ادبیات در دورههای مختلف تاریخی
- سیر و سلوک در سینما: کتابی که سینما را بهمثابه عرصهای برای سیر و سلوک معنوی و تامل وجودی تحلیل میکند
- مجموعه «آشنایی با آرای متفکران درباره هنر»: مجموعهای چندجلدی درباره هنر و زیباییشناسی در اندیشه متفکران مختلف (از جمله متفکران شرق، یونان و روم و متفکران مدرن و معاصر غرب)
علاوهبر این، مددپور مقالات و رسالههای متعدد دیگری نیز در حوزههای فلسفه هنر، فلسفه غرب، تکنولوژی، هنرهای تجسمی و مبانی نظری هنر اسلامی منتشر کرده است. از جمله متونی همچون «مبانی هنرهای تجسمی در اسلام» که بهصورت مقاله و جزوه در دسترس بوده و در محافل آموزشی و پژوهشی مورد استفاده قرار گرفتهاست.
درگذشت
محمد مددپور در ۴ فروردین ۱۳۸۴، در پنجاهسالگی، بر اثر سانحه رانندگی درگذشت. با وجود عمر نسبتاً کوتاه، آثار و پژوهشهای او در حوزههای فلسفه غرب، فلسفه تکنولوژی، هنر و رسانه، و تبیین مبانی هنر دینی همچنان در محافل دانشگاهی و پژوهشی مورد توجه است.
