مرتضی بروجردی
| فقیه، مجتهد، مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه نجف | |
| نام کامل | مرتضی بروجردی |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۷ جمادی الاول ۱۳۴۸ قمری |
| زادگاه | نجف اشرف |
| تاریخ شهادت | ۲۴ ذی الحجه ۱۴۱۸ قمری (مطابق ۲ اردیبهشت ۱۳۷۷ شمسی) |
| محل شهادت | نجف اشرف (در بازگشت از حرم امام علی(ع)) |
| محل دفن | نجف اشرف |
| محل سکونت | نجف اشرف |
| خویشاوندان سرشناس | پدر: آیتالله شیخ علیمحمد بروجردی نجفی |
| استادان | سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم، سید علی قاضی، شیخ حسین حلی |
| محل تحصیل | حوزه علمیه نجف اشرف |
| تالیفات | مستند العروة الوثقى (تقریرات درس آیتالله خویی) در بیش از ۴۰ جلد، تقریرات درس خارج اصول، آثار و یادداشتهای فقهی منتشر نشده |
| سیاسی | مبارزه با رژیم بعث، حمایت از انتفاضه شعبانیه ۱۹۹۱ |
آیتالله شهید مرتضی بروجردی (۱۳۴۸–۱۴۱۸ هـ.ق) فقیه، مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه نجف اشرف و از شاگردان برجسته آیتالله سید ابوالقاسم خویی بود که در شمار عالمان اثرگذار شیعه در عراق معاصر قرار داشت.
وی در خانوادهای علمی و در جوار مرقد امیرالمؤمنین علی(ع) دیده به جهان گشود و پس از طی مراتب عالی اجتهاد، با تدریس، تربیت طلاب و تدوین تقریرات درس استاد خود ـ بهویژه مجموعه «مستند العروة الوثقى» ـ سهمی مهم در تداوم سنت فقهی حوزه نجف ایفا کرد.
بروجردی افزون بر فعالیتهای علمی، در عرصه اجتماعی و سیاسی نیز حضوری فعال داشت؛ حمایت از خانوادههای زندانیان رژیم بعث، پشتیبانی از حرکتهای دینی مردم عراق و نقشآفرینی در جریان انتفاضه شعبانیه از جمله اقدامات او بود. استمرار اقامه نماز جماعت در حرم امام علی(ع) با وجود تهدیدها و سوءقصدهای مکرر، جلوهای از پایداری وی در برابر فشارهای حکومت صدام بهشمار میرفت.
سرانجام در شب ۲۴ ذیالحجه ۱۴۱۸ هـ.ق (۲ اردیبهشت ۱۳۷۷ش)، پس از اقامه نماز جماعت در حرم علوی، هدف ترور عوامل رژیم بعث قرار گرفت و به شهادت رسید.
ولادت و خاندان
مرتضی بروجردی در هفدهم جمادیالاول ۱۳۴۸ هـ.ق، در خانوادهای روحانی و در جوار مرقد امیرالمؤمنین علی(ع) در نجف اشرف دیده به جهان گشود. درباره نامگذاری وی نقل شده است که مادرش پیش از تولد، در رؤیایی پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) را مشاهده کرده و نام «مرتضی» برای نوزاد برگزیده شد.
پدر او، آیتالله شیخ علیمحمد بروجردی نجفی (متوفای ۱۳۹۵ هـ.ق)، از عالمان برجسته حوزه نجف و بروجرد بود. وی پس از تحصیل در عتبات عالیات و بهرهگیری از محضر استادانی چون شیخ محمدحسین نائینی، شیخ ضیاءالدین عراقی و شیخ محمدحسین اصفهانی (کمپانی)، به بروجرد بازگشت و به فعالیتهای گسترده دینی و اجتماعی پرداخت. از جمله خدمات او میتوان به اقامه نماز در مسجد جامع بروجرد، احیای مدرسه علمیه نوربخش، تأسیس مساجد، صندوق قرضالحسنه حسینی و صندوق اعانه یتیمان اشاره کرد.
پس از رحلت آیتالله العظمی سید محمدحسین بروجردی در سال ۱۳۸۰ هـ.ق، مردم لرستان از وی درخواست انتشار رساله عملیه کردند و او کتاب «انیس المقلدین» را نگاشت. وی در ۱۵ محرم ۱۳۹۵ هـ.ق در بروجرد درگذشت.[۱]
تحصیلات و تدریس
مرتضی بروجردی تحصیلات حوزوی خود را از ششسالگی آغاز کرد و مقدمات و سطوح را زیر نظر پدر به پایان رساند. سپس در حوزه علمیه نجف اشرف از محضر استادانی همچون آیتالله شیخ حسین حلی، آیتالله سید محسن حکیم، سید علی قاضی و بهویژه آیتالله سید ابوالقاسم خویی بهره برد و به درجه اجتهاد رسید.
وی سالها در درس خارج فقه آیتالله خویی شرکت کرد و تقریرات درس او را با دقت و استدلالی منسجم تدوین نمود. اثر مهم او «مستند العروة الوثقى» در بیش از چهل جلد تنظیم شد که بخشی از آن (از جمله جلدهای ۱۱ تا ۲۵ و جلد ۳۰) به چاپ رسیده است. این اثر از سوی آیتالله خویی و دیگر عالمان، دارای نثری روان و استدلالی متقن توصیف شده است.
وی همچنین در تدریس، به بیان شیوا و تحلیل دقیق مباحث فقهی شهرت داشت و بسیاری از طلاب حوزه نجف از درس او بهره بردند.
آثار
- مستند العروة الوثقى (تقریرات درس آیتالله خویی)
- تقریرات درس خارج اصول
- آثار و یادداشتهای فقهی منتشرنشده
مرجعیت
پس از رحلت آیتالله خویی، گروهی از مؤمنان از وی درخواست انتشار رساله عملیه کردند. با وجود آنکه رساله وی پیشتر تدوین شده بود، به دلیل شرایط سیاسی عراق و فشارهای رژیم بعث، از انتشار رسمی آن جلوگیری شد و این محدودیت تا پایان عمر او ادامه یافت.
فعالیتهای اجتماعی
از جمله فعالیتهای وی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حمایت از زندانیان سیاسی و خانوادههای آنان در دوران حکومت بعث؛
- کمکرسانی گسترده به نیازمندان نجف اشرف؛
- پشتیبانی از زائران عتبات عالیات؛
- استمرار اقامه نماز جماعت در حرم امیرالمؤمنین(ع) با وجود تهدیدها.
در جریان «انتفاضه شعبانیه» سال ۱۹۹۱ میلادی، که پس از شکست عراق در جنگ کویت رخ داد، وی همراه با آیتالله خویی، آیتالله سیستانی و جمعی دیگر از عالمان نجف نقشآفرینی داشت. پس از سرکوب قیام، وی مدتی بازداشت و مورد شکنجه قرار گرفت.
سوءقصد
حدود سه سال پیش از شهادت، هنگام عزیمت به حرم امام علی(ع)، هدف حمله افراد ناشناس قرار گرفت و سپس در سحر یکی از شبهای ماه رمضان، بمبی به سوی او پرتاب شد که موجب جراحات شدید گردید و ترکشهای آن تا پایان عمر در بدنش باقی ماند. او با وجود تهدیدهای مکرر، از اقامه نماز جماعت و فعالیتهای دینی خود دست نکشید.[۲]
شهادت
در شب ۲۴ ذیالحجه ۱۴۱۸ هـ.ق (۲/۲/۱۳۷۷ ش)، مصادف با شب مباهله، پس از اقامه نماز جماعت در حرم امام علی(ع)، هنگام بازگشت به منزل، هدف تیراندازی فردی مسلح قرار گرفت و با اصابت چند گلوله به سر و سینه، به شهادت رسید.
آیتالله سید محمدباقر حکیم انگیزه این ترور را ایجاد رعب در میان شیعیان و جلوگیری از تحرک مذهبی در آستانه ماه محرم دانسته است.[۳]
پیام تسلیت
رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنهای، در پیامی شهادت وی را تسلیت گفت و او را «از اعلام برجسته حوزه نجف و دارای سهمی شایسته در رونق علمی و فقهی آن حوزه کهن» توصیف کرد همچنین مجلس بزرگداشتی در مسجد اعظم قم برگزار شد.
در پیام دیگری، رهبر جمهوری اسلامی ضمن اشاره به شهادت جمعی از عالمان نجف در زندانهای رژیم بعث، نام آیتالله شیخ مرتضی بروجردی را در شمار شهدای برجسته حوزه نجف ذکر کرد.
پانویس
