مصطفی مستور
| پرونده:مصطفی مستور.jpg | |
| اطلاعات شخصی | |
|---|---|
| نام کامل | مصطفی مستور |
| تاریخ تولد | ۲۰ شهریور ۱۳۴۳ (۶۱ سال) |
| ملیت | ایرانی |
| محل تولد | اهواز، ایران |
| تحصیلات | کارشناسی مهندسی عمران، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی |
| دانشگاه | دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشگاه شهید چمران اهواز |
| اطلاعات هنری | |
| زمینه فعالیت | ادبیات داستانی، ترجمه، پژوهش ادبی، نمایشنامهنویسی |
| پیشه | نویسنده، مترجم، مدرس |
| شناختهشده برای | روی ماه خداوند را ببوس، استخوان خوک و دستهای جذامی، عشق روی پیادهرو |
| فعالیت از سن | دهه ۱۳۶۰ |
| شروع فعالیت هنری | انتشار داستان کوتاه در مجله کیان (۱۳۶۹) |
| سالهای هنری | دهه ۱۳۷۰ تاکنون |
| آثار برجسته | روی ماه خداوند را ببوس، عشق روی پیادهرو، من گنجشک نیستم |
| زبان آثار | فارسی |
| جوایز | رمان برگزیده جشنواره قلم زرین (۱۳۷۹ و ۱۳۸۰) |
مصطفی مستور (زاده ۲۰ شهریور ۱۳۴۳، اهواز) نویسنده، مترجم، مدرس داستاننویسی و از چهرههای شناختهشده ادبیات داستانی معاصر ایران بهشمار میآید. فعالیت اصلی او در حوزه داستاننویسی، بهویژه داستان کوتاه و رمان، متمرکز است و در کنار آن در زمینه ترجمه، پژوهش ادبی و نمایشنامهنویسی نیز فعالیت داشته است. مستور بیش از همه بهواسطه آثاری چون روی ماه خداوند را ببوس، استخوان خوک و دستهای جذامی، من گنجشک نیستم و عشق روی پیادهرو شناخته میشود؛ آثاری که از دهه ۱۳۷۰ تاکنون بهطور مستمر منتشر شدهاند و برخی از آنها به چاپهای متعدد رسیدهاند.
مستور تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی عمران در دانشگاه صنعتی اصفهان به پایان رساند و سپس در مقطع کارشناسی ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه شهید چمران اهواز ادامه تحصیل داد. نخستین اثر داستانی او با عنوان دو چشمخانه خیس در سال ۱۳۶۹ در مجله کیان منتشر شد و آغاز فعالیت جدی او در عرصه داستاننویسی بهشمار میآید. نخستین کتاب مستقل او، عشق روی پیادهرو، در سال ۱۳۷۷ منتشر شد. در ادامه، رمان روی ماه خداوند را ببوس در سال ۱۳۷۹ انتشار یافت که از شناختهشدهترین آثار او بهشمار میآید و در سالهای ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ بهعنوان رمان برگزیده جشنواره قلم زرین معرفی شد.
کارنامه ادبی مصطفی مستور شامل رمان، مجموعههای داستان کوتاه، نمایشنامه، آثار پژوهشی، ترجمه و مجموعههای شعر است و درونمایه عمده آثار او ترکیبی از فلسفه، عشق، ایمان و دغدغههای انسانی است که در قالب داستانهای کوتاه و بلند روایت میشود. او در کنار داستاننویسی، ترجمههایی از آثار نویسندگانی چون ریموند کارور انجام داده و آثاری پژوهشی از جمله مبانی داستان کوتاه را منتشر کرده است. شماری از آثار او موضوع پژوهشها و مقالات دانشگاهی در حوزه نقد ادبی بودهاند. همچنین نسخههای صوتی برخی از کتابهای او توسط ناشران صوتی مختلف منتشر شده است.
مستور در کنار فعالیتهای ادبی، سالهای قابلتوجهی از مسیر حرفهای خود را در حوزهٔ مهندسی سپری کرده است و از دههٔ ۱۴۰۰، بخش عمدهای از فعالیتهای خود را به آموزش داستاننویسی و فعالیت آموزشی در مراکز مختلف اختصاص داده است.
مصطفی مستور در سال ۱۳۸۸ از نامزدی جایزه جلال آل احمد و کتاب سال کنارهگیری کرد که این موضوع بازتاب رسانهای یافت.
زندگی و پیشینه
مصطفی مستور در ۲۰ شهریور ۱۳۴۳ در اهواز به دنیا آمد. او ۳ خواهر و ۳ برادر دارد و پسر کوچک خانواده است. مستور پس از اتمام تحصیلات مقدماتی در اهواز با رتبه ۶۲ کنکور سراسری تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی عمران در دانشگاه صنعتی اصفهان آغاز کرد و در سال ۱۳۶۷ از رشته مهندسی عمران فارغالتحصیل شد. او سپس تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه شهید چمران اهواز ادامه داد.
نخستین اثر داستانی مصطفی مستور با عنوان «دو چشمخانه خیس» در سال ۱۳۶۹ نوشته شد و در همان سال در مجله کیان منتشر گردید. این اثر آغاز فعالیت جدی او در حوزه داستاننویسی بهشمار میآید. نخستین کتاب مستقل او با عنوان «عشق روی پیادهرو» شامل ۱۲ داستان کوتاه، در سال ۱۳۷۷ منتشر شد.
پس از آن، مستور بهطور مستمر به انتشار آثار داستانی پرداخت. در سال ۱۳۷۹ رمان «روی ماه خداوند را ببوس» منتشر شد که از شناختهشدهترین آثار او بهشمار میآید که میتوان از آن به عنوان نقطه عطف کارنامه ادبی مستور نام برد که همین کتاب توانست جایزه بهترین رمان را در جشنواره قلم زرین را در سالهای ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ برای وی به ارمغان بیاورد و نام او را در ایران و خارج از کشور به عنوان نویسنده ثبت کند. در ادامه، مجموعهها و رمانهایی چون «استخوان خوک و دستهای جذامی» (۱۳۸۲)، «چند روایت معتبر» (۱۳۸۲)، «من دانای کل هستم» (۱۳۸۳)، «حکایت عشقی بیقاف، بیشین و بینقطه» (۱۳۸۴)، «بهترین شکل ممکن» (۱۳۹۵)، «من گنجشک نیستم» (۱۳۸۸) و «معسومیت» (۱۳۹۸) منتشر شدند. همچنین در سال ۱۴۰۴ مجموعهداستان «سمت روشن زندگی» توسط نشر چشمه به چاپ رسید.
فعالیت اصلی مصطفی مستور در حوزه داستاننویسی (رمان و داستان کوتاه) متمرکز بوده است و درونمایه عمده آثار او ترکیبی از فلسفه، عشق، ایمان و دغدغههای انسانی است که در قالب داستانهای کوتاه و بلند روایت میشود. مستور در کنار آن، در زمینه ترجمه و پژوهش ادبی نیز فعالیت داشته و آثاری از نویسندگان خارجی، از جمله ریموند کارور، را به فارسی ترجمه کرده است. آثار مستور از دهه ۱۳۷۰ تاکنون بهطور مستمر منتشر شدهاند و برخی از آنها به چاپهای متعدد رسیدهاند. نوشتههای او علاوه بر انتشار عمومی، در محافل دانشگاهی و پژوهشی نیز مورد توجه قرار گرفته و موضوع تحلیلهای ساختاری و مضمونی بودهاند.
مصطفی مستور در کنار فعالیت ادبی، سالهای قابل توجهی از مسیر حرفهای خود را در حوزه مهندسی مشغول به کار بوده است. او از دهه ۱۴۰۰ بخش عمده فعالیتهای خود را به آموزش داستاننویسی و پرورش نویسندگان جوان و علاقهمندان حوزه داستان در مراکز آموزشی متفاوت اختصاص داده است.
آثار
آثار داستانی
- عشق روی پیادهرو (مجموعه داستان کوتاه)، ۱۳۷۷، نشر رسش
- روی ماه خداوند را ببوس (رمان)، ۱۳۷۹، نشر مرکز
- چند روایت معتبر (مجموعه داستان کوتاه)، ۱۳۸۲، نشر مرکز
- استخوان خوک و دستهای جذامی (رمان)، ۱۳۸۳، نشر مرکز
- من دانای کل هستم (مجموعه داستان کوتاه)، ۱۳۸۳، انتشارات ققنوس
- حکایت عشقی بیقاف، بیشین، بینقطه (مجموعه داستان کوتاه)، ۱۳۸۴، نشر چشمه
- من گنجشک نیستم (داستان بلند)، ۱۳۸۸، نشر مرکز
- تهران در بعدازظهر (مجموعه داستان کوتاه)، ۱۳۸۹، نشر چشمه
- سه گزارش کوتاه دربارهٔ نوید و نگار (داستان)، ۱۳۹۰، نشر مرکز
- رساله دربارهٔ نادر فارابی (داستان)، ۱۳۹۴، نشر چشمه
- بهترین شکل ممکن (مجموعه داستان کوتاه)، ۱۳۹۵، نشر چشمه
- زیر نور کم (مجموعه داستانهای کوتاه منتشرشده بین سالهای ۱۳۷۱ تا ۱۳۹۵)، ۱۳۹۶، نشر چشمه
- عشق و چیزهای دیگر (داستان)، ۱۳۹۶، نشر چشمه
- معسومیت (رمان)، ۱۳۹۸، نشر مرکز
- سمت روشن زندگی (مجموعه داستان کوتاه)، ۱۴۰۴، نشر چشمه
نمایشنامه
- دویدن در میدان تاریک مین، ۱۳۸۵، نشر چشمه
- پیادهروی در ماه، ۱۳۹۷، نشر چشمه
- فرضیهٔ زمین مسطح، ۱۴۰۱، نشر چشمه
شعر
- و دستهایت بوی نور میدهند، ۱۳۹۰، نشر مرکز
- گربه همسایه، ۱۳۹۵، نشر مرکز
- خون مباح کلمات، اسفند ۱۴۰۱، نشر مرکز
پژوهش و آثار غیر داستانی
- مبانی داستان کوتاه، ۱۳۷۹، نشر مرکز
- پرسه در حوالی زندگی (عکسنگاری)، ۱۳۸۵، نشر چشمه
ترجمه
- فیل، ریموند کارور، ۱۳۷۷، نشر چشمه (چاپ نخست: نشر تجربه)
- صمیمیت، ریموند کارور، ۱۳۷۸، نشر چشمه (چاپ نخست: نشر تجربه)
- تلفن بیموقع، ریموند کارور، ۱۳۷۸، نشر چشمه (چاپ نخست: نشر تجربه)
- فاصله و داستانهای دیگر (شامل داستانکهای «فیل» و «صمیمیت»)، ریموند کارور، ۱۳۸۰، نشر مرکز
- پاکتها و چند داستان دیگر، ریموند کارور، ۱۳۸۲، نشر رسش
- سرشت و سرنوشت (سینمای کریشتف کیشلوفسکی)، مونیکا مور، ۱۳۸۶، نشر مرکز
نسخه صوتی
نسخه صوتی برخی از کتابهای مصطفی مستور از سوی ناشران صوتی مختلف منتشر شده است که از میان آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بهترین شکل ممکن – با صدای سروش ضحت – نوین کتاب
- استخوانهای خوک در دستها جذامی – با صدای رضا عمرانی – استودیو نوار
- عشق روی پیادهرو – با صدای مهدی پاکدل – نوین کتاب
- تهران در بعدازظهر – با صدای سوگل خلیق – رادیو گوشه
- چند روایت معتبر – با صدای نادیا شهمهر – نوین کتاب
- سه گزارش کوتاه دربارهٔ نوید و نگار – با صدای هوتن شکیبا – نوین کتاب
- تلفن بی موقع – با صدای رضا عمرانی – ماه آوا
جوایز و افتخارات
- برگزیده جشنواره قلم زرین (۱۳۷۹ و ۱۳۸۰) برای رمان روی ماه خداوند را ببوس
- برگزیده جایزه ادبی اصفهان (۱۳۸۲) برای رمان استخوان خوک و دستهای جذامی
- لوح تقدیر نخستین دوره مسابقه داستاننویسی صادق هدایت
- رتبه سوم مسابقه داستان کوتاه مجله «ادبیات داستانی»
- نامزد بخش هنری جایزه کتاب سال دفاع مقدس برای کتاب دویدن در میدان تاریک مین
سبک نویسندگی
آثار مصطفی مستور موضوع مقالات و پژوهشهای دانشگاهی متعددی بودهاند. در این پژوهشها به مؤلفههایی مانند جریان سیال ذهن، نگاه اگزیستانسیالیستی و ویژگیهای زبانی و روایی داستانهای او پرداخته شده است. نوشتههای مستور در این مطالعات از منظر ساختار روایت، شخصیتپردازی و مضامین فکری بررسی شدهاند.
در آثار مستور، پیوند میان ادبیات داستانی با مفاهیمی چون فلسفه، عرفان و پرسشهای دینی جایگاه مشخصی دارد. شخصیتهای داستانهای او اغلب با مسئله ایمان، شک، جستوجوی حقیقت و مواجهه با معنای زندگی درگیر هستند. مفاهیمی مانند تنهایی، تردید و عدم قطعیت از محورهای تکرارشونده در روایتهای او بهشمار میآیند و در قالب داستانهای کوتاه و رمان بازنمایی میشوند.
یکی دیگر از ویژگیهای قابل مشاهده در آثار مستور، پرداختن به تکرار و روزمرگی در زندگی فردی و اجتماعی است. در برخی از نوشتههای او، شخصیتهایی با ویژگیهای مشابه در موقعیتهای متفاوت ظاهر میشوند و روایتها بر تجربههای درونی و زیست روزمره آنها تمرکز دارند.
مستور در گفتوگوها و مصاحبههای مختلف، از تأثیرپذیری خود از اندیشههای رواقی سخن گفته و این گرایش را در شیوه زندگی و نوشتار خود مطرح کرده است. او همچنین دربارهٔ مخاطبان آثارش اظهار داشته که مخاطبان نوشتههایش را میتوان در دو گروه کلی در نظر گرفت: کسانی که هنوز به ادبیات نرسیدهاند و کسانی که از ادبیات عبور کردهاند. در همین چارچوب، او مخاطب آرمانی آثار خود را «زنان خانهدار» معرفی کرده است؛ مفهومی که در گفتههای او به معنای کلاسیک آن به کار رفته است.
حواشی و بازتابها
- در سال ۱۳۸۸، مصطفی مستور از نامزدی دومین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد و همچنین بیستوهفتمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران کنارهگیری کرد. این موضوع در رسانهها بازتاب یافت و متن توضیح او در قالب یادداشتی از سوی خبرگزاریها منتشر شد. این نویسنده در یادداشتی نوشت
«از طریق نشر مرکز، ناشر کتاب «من گنجشک نیستم»، خبردار شدم که این کتاب به مرحلهٔ دوم داوری دومین دورهٔ جایزهٔ ادبی جلال آل احمد و بیستوهفتمین دورهٔ جایزهٔ کتاب سال راه یافته است. ضمن سپاس از داورانی که این اثر را شایستهٔ حضور در این مرحله دانستهاند، یادآور میشوم که به دلیل تأثرات شدید روحی ناشی از رویدادهای اخیر، تمایلی به شرکت دادن کتابم در اینگونه جوایز رسمی ندارم.»
- فیلم سینمایی «بدون قرار قبلی» ساخته بهروز شعیبی با نگاهی به یکی داستانهای کوتاه مصطفی مستور ساخته شده است و خود او نیز در طی این پروژه در کنار تیم تولید حضور داشته است. بهروز شعیبی در ارتباط با این موضوع در گفتگویی مطرح کرد: «در فیلم سه چهار خط مهندس مشایخ برای یاسمین میخواند که بخشی از داستان «بندر انزلی» کتاب «بهترین شکل ممکن» است. «بهترین شکل ممکن» یک مجموعه داستان کوتاه است، با روایتهایی تلخ و شیرین دربارهٔ زندگی و عشق که داستانهای مناسبی برای اقتباسهای سینمایی هستند.»
