نجف دریابندری

نجف دریابندری

اطلاعات شخصی
تاریخ تولد	۱ شهریور ۱۳۰۸ در آبادان
محل تولد	آبادان
محل درگذشت	تهران
تاریخ درگذشت	۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹
اطلاعات هنری
پیشه	نویسنده مترجم
آثار	وداع با اسلحه تاریخ فلسفه غرب تاریخ سینما بیگانه‌ای در دهکده

نجف دریابندری (زادۀ ۱ شهریور ۱۳۰۸ در آبادان - درگذشت: ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ تهران) نویسنده، مترجم و از چهره‌های نامدار ادبیات در ایران است.

دریابندری نخستین اثر خود را که ترجمۀ کتاب «وداع با اسلحه» نوشتۀ ارنست همینگوی بود در سال ۱۳۳۱ نوشت و هم‌زمان با چاپ آن کتاب در سال ۱۳۳۳ به‌دلیل عضویت در حزب توده در آبادان دستگیر شد.

او در آن مقطع زمانی تا پای اعدام رفت اما نهایتاً ۴ سال زندانی شد. پس از آزادی نیز چندان رابطه‌اش با حزب توده پایدار نماند و به‌عنوان سرپرست انتشارات فرانکلین مشغول به کار شد. او در همان مدت تعدادی از آثار ادبی نویسندگان سرشناس آمریکایی را به فارسی برگرداند و در این انتشارات منتشر کرد که از آن جمله می‌توان به ترجمه او بر کتاب «پیرمرد و دریا» ارنست همینگوی و هاکلبری‌فین اثر مارک تواین اشاره کرد.

او در سال ۱۳۴۲ نیز هنگامی که در لندن حضور داشت، دیداری با برتراند راسل اندیشمند و فیلسوف بریتانیایی داشت که آن را از اتفاقات مهم زندگی‌اش به شمار آورده‌اند.

از نجف دریابندری آثار متعددی به‌جامانده که از آن جمله می‌توان به چنین کنند بزرگان، گوربه‌گور، تاریخ روسیه شوروی انقلاب بلشویکی، پیامبر و دیوانه، یک گل سرخ برای امیلی، کتاب مستطاب آشپزی و... اشاره کرد؛ آثاری که او را در زمرۀ مهم‌ترین مترجمان ادبیات معاصر ایران قرار می‌دهد.

او در طول دوران فعالیت خود جوایزی را نیز دریافت کرد که از آن جمله می‌توان به جایزه تورنتو از دانشگاه کلمبیا اشاره کرد. در سال ۱۳۹۶ نیز او به انتخاب وزارت میراث فرهنگی و گردشگری، به‌عنوان گنجینه زندگی بشری در فهرست نادره کاران ثبت شده و از او تقدیر به عمل آمد.

نجف دریابندری در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ پس از یک دوره طولانی بیماری در سن ۹۰ سالگی در تهران درگذشت. آثار مختلفی درباره زمانه و زندگی او تولید شده که از آن جمله می‌توان به دو کتاب گفت‌وگو با نجف دریابندری نوشته مهدی مظفری ساوجی و ۳۰ روز با نجف دریاب صوتی گفت‌وگو با نجف دریابندری اشاره کرد.

زندگی

نجف دریابندری فرزند ناخدا «خلف دریابندری» اهل چاه‌کوتاه و «مریم» اهل بوشهر است. سال تولد نجف دریابندری، ۱۳۰۸ در آبادان آورده شده است. به گفتۀ خودش در سال ۱۳۰۷ در محلۀ حمام جرمنی آبادان زاده شده، اما سال تولد در شناسنامه‌اش ۱۳۰۸ نوشته شد. دوره‌ ابتدایی را در مدرسه ۱۷ دی گذرانده و وارد دبیرستان رازی آبادان شد. او در سال سوم دبیرستان تحصیل را رها کرد و به دنبال کار رفت.

او پس از ترک تحصیل، به استخدام شرکت نفت درآمد. دریابندری مدتی به‌عنوان کارمند بخش کشتیرانی در شرکت نفت آبادان مشغول به کار شد. حضور انگلیسی‌ها در تأسیسات نفتی آبادان و رفت و آمد آنان در سطح شهر و کاربرد آن زبان، وی را به یادگیری زبان انگلیسی علاقه‌مند ساخت به گونه‌ای که این زبان را به‌طور خودآموز با تماشای فیلم‌های زبان اصلی برای کارمندان انگلیسی شرکت نفت و گفتگو با انگلیسی‌ها آموخت.

اما نخستین تجربه حرفه‌ای نجف دریابندری در حوزه ادبیات، با حضور او در انتشارات شرکت نفت آبادان آغاز شد. کار او در نشریه شرکت نفت، نوشتن مقالات تخصصی در مورد سینما و ترجمه مقالاتی بود که در روزنامه به چاپ می‌رسید. اولین مطلب او در مورد سینما، راجع به فیلم سیرانو در برژراک در سال ۱۳۲۹ بود.

همسر نخست دریابندری، ژانت د. لازاریان، از روزنامه‌نگاران پرآوازه و گالری‌داران ارمنی‌تباربود که از او دو فرزند به نام‌های نوشین و آرش داشت و همسر دوم او فهیمه راستکار از هنرپیشگان سینما و تئاتر و از دوبلورهای سرشناس بود که از او یک پسر به نام سهراب داشت.

آغاز فعالیت حرفه‌ای

نجف دریابندری در سال ۱۳۳۱ نخستین اثر خود را که برگردان کتاب وداع با اسلحه، نوشته‌ی ارنست همینگوی بود، برای چاپ به تهران فرستاد.

همزمان با چاپ کتاب «وداع با اسلحه» در سال ۱۳۳۳ به دلیل عضویت در حزب توده ایران در آبادان دستگیر شد. به‌گفته‌ی ابراهیم گلستان، دلیل حساسیت بیشتر روی نجف دریابندری، جدا از عضویت وی در حزب توده، یکی چاپ کتاب وداع با اسلحه بود که شک عضویت او در جمعیت ایرانی هواداران صلح (از سازمان‌های وابسته به حزب توده) را تقویت می‌کرد‌. او تا پای اعدام رفت اما در نهایت به زندان محکوم شد. و پس از یک سال به زندان تهران منتقل شد. نجف دریابندری در زندان به مسائل فلسفی علاقه‌مند شد و در آن مدت، کتاب تاریخ فلسفه غرب اثر برتراند راسل را به فارسی برگرداند که بعدها توسط انتشارات سخن به چاپ رسید.

وی پس از تحمل چهار سال زندان، در سال ۱۳۳۷ آزاد شد و به کارهای گوناگون روی آورد. پس از زندان، رابطۀ او با حزب توده پایدار نماند.

او پس از آزادی در سال ۱۳۳۷، به‌عنوان سرپرست انتشارات فرانکلین مشغول به کار شد. دریابندری در آنجا به برگردان آثار ادبی رمان‌نویسان و نمایشنامه‌نویسان سرشناس آمریکایی پرداخت و کتاب‌هایی همچون پیرمرد و دریا اثر ارنست همینگوی و ماجراهای هاکلبری فین اثر مارک تواین را به فارسی برگرداند.

دریابندری مدت ۱۷ سال با مؤسسه‌ی فرانکلین همکاری کرد و در حدود سال ۱۳۵۴ همکاری خود را با این مؤسسه قطع کرد. پس از آن برای برگردان متون فیلم‌های خارجی با سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران قرارداد بست. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران از این کار نیز کناره گرفت و به‌طور جدی به ترجمه و نویسندگی پرداخت.

نجف دریابندری طی سفری که در سال ۱۳۴۲ به لندن داشت، نامه‌ای به برتراند راسل نوشت و از او خواست که با یکدیگر دیداری داشته باشند. با موافقت راسل، آنها در ۲۹ مرداد ۱۳۴۲، در خانۀ راسل واقع در پترین‌دای‌دراث (Penrhyndeudraeth) در ولز یکدیگر را ملاقات کردند.

آثار

سال انتشار	نام اثر	نقش
۱۳۳۳	وداع با اسلحه	مترجم
۱۳۴۰	بیگانه‌ای در دهکده	مترجم
۱۳۴۰	تاریخ فلسفه غرب	مترجم
۱۳۴۱	تاریخ سینما	مترجم
۱۳۴۹	عرفان و منطق	مترجم
۱۳۴۹	قصهٔ رابرت اوپنهایمر	مترجم
۱۳۵۱	چنین کنند بزرگان	مترجم
۱۳۵۱	معنی هنر	مترجم
۱۳۵۵	آنتیگونه	مترجم
۱۳۵۶	در انتظار گودو، دست آخر	مترجم
۱۳۶۱	رگتایم	مترجم
۱۳۶۱	قدرت	مترجم
۱۳۶۱	متفکران روس	مترجم
۱۳۶۲	افسانه دولت	مترجم
۱۳۶۳	پیرمرد و دریا	مترجم
۱۳۶۶	سرگذشت هاکلبری فین	مترجم
۱۳۶۹	درد بی‌خویشتنی: بررسی مفهوم الیناسیون در فلسفه غرب	نویسنده
۱۳۷۱	گور به گور	مترجم
۱۳۷۱	تاریخ روسیه شوروی، انقلاب بلشویکی ۱۹۱۷ تا ۱۹۲۳	مترجم
۱۳۷۲	فلسفه روشن‌اندیشی	مترجم
۱۳۷۵	بازماندهٔ روز	مترجم
۱۳۷۶	یک گفتگو	نویسنده
۱۳۷۷	بیلی باتگیت	مترجم
۱۳۷۸	پیامبر و دیوانه	مترجم
۱۳۸۲	یک گل سرخ برای امیلی	مترجم
۱۳۸۳	کلی‌ها	مترجم
۱۳۸۹	از این لحاظ	نویسنده
۱۳۹۲	خانه برناردا آلبا	مترجم
۱۴۰۲	بیست و یک داستان	مترجم
۱۴۰۲	حلوی انگشت‌پیچ	نویسنده
	افسانه اسطوره
	کتاب مستطاب آشپزی
	به عبارت دیگر	نویسنده
	در عین حال	نویسنده
	برف‌های کلیمانجارو	مترجم

جوایز و افتخارات

دریابندری به مناسبت برگردان آثار ادبی آمریکایی جایزه تورنتون وایلدر از دانشگاه کلمبیا گرفت. در تاریخ ۱۰ مرداد ۱۳۹۶ کمیته ملی ثبت میراث فرهنگی ناملموس در سالن کانون فرهنگی فجر تشکیل جلسه داد و در این جلسه نجف دریابندری به‌عنوان گنجینه زنده بشری در میراث خوراک در فهرست حاملان میراث ناملموس (نادره‌کاران) به‌ثبت رسید.

درگذشت

نجف دریابندری در ۲۳ آبان ۱۳۹۳ در پی سکته مغزی در آی سی یو بستری شد و پس از بهبودی حالش در ۳ آذر ۱۳۹۳ از بیمارستان مرخص شد. دریابندری در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ پس از یک دوره‌ی طولانی بیماری در سن ۹۰ سالگی در تهران درگذشت.