نورالله اصفهانی

نورالله اصفهانی

فقیه، مجتهد، فعال اجتماعی و سیاسی، مدرس علوم دینی
نام کامل	نورالله اصفهانی
لقب	حاج آقا نورالله
نسب	خاندان رازی
تاریخ تولد	۱۲۷۸ ق.
زادگاه	اصفهان، ایران
تاریخ وفات	۱۳۴۶ ق.
شهر وفات	اصفهان، ایران
محل دفن	نجف، مقبره آیت‌الله العظمی شیخ جعفر کاشف الغطاء
محل سکونت	اصفهان، ایران؛ نجف، عراق؛ سامرّا، عراق
خویشاوندان سرشناس	آقا محمدتقی نجفی (برادر)
استادان	آیت‌الله العظمی میرزا محمد حسن شیرازی، میرزا حبیب‌الله رشتی، محمد طه نجف، سید صدرالدین کاظمینی، میرزا حسین بن میرزا خلیل تهرانی، سید محمد کاظم طباطبایی یزدی
محل تحصیل	اصفهان، نجف، سامرّا
اجازه اجتهاد از	حضرات آیات عظام میرزا محمد حسن شیرازی، میرزا حبیب‌الله رشتی، محمد طه نجف، سید صدرالدین کاظمینی، میرزا حسین بن میرزا خلیل تهرانی، سید محمد کاظم طباطبایی یزدی
تالیفات	رساله «مکالمات مقیم و مسافر»، صدها اطلاعیه و نوشته مذهبی و اجتماعی
سیاسی	شرکت در جنبش تحریم تنباکو، مبارزه با استعمار، حمایت از مشروطه‌خواهی، ریاست انجمن ملی اصفهان

نورالله اصفهانی (درگذشته ۱۳۴۶ق) مشهور به حاج آقا نورالله اصفهانی، فقیه، مجتهد، فعال اجتماعی و ملی‌گرا اهل اصفهان بود.

او در حوزه‌های علمیه اصفهان، عراق و سامرّا تحصیل کرده و در شمار شاگردان مرجع عالی‌قدر شیعه، آیت‌الله العظمی میرزا محمد حسن شیرازی، جای گرفت.

حاج آقا نورالله علاوه بر تدریس علوم دینی، در جنبش‌های اجتماعی و سیاسی دوران قاجار و مشروطه فعال بود و در جریان تحریم تنباکو، تأسیس مؤسسات اقتصادی مردمی، انجمن‌های ملی و فرهنگ‌سرای صفاخانه نقش برجسته‌ای داشت. او همچنین در مقابله با استعمار و فساد دربار قاجار و مبارزه برای خودکفایی اقتصادی و استقلال فرهنگی ایران پیشگام بود.

پیکر او پس از درگذشت در سال ۱۳۴۶ قمری در نجف و مقبره جد مادری‌اش، آیت‌الله العظمی شیخ جعفر کاشف الغطاء، دفن شد.

زندگی‌نامه

نورالله اصفهانی، مشهور به حاج آقا نورالله، از علمای برجسته و مجتهدان پرآوازه اصفهان بود که در سال ۱۲۷۸ قمری در خانواده‌ای دانشمند و مذهبی به دنیا آمد. او پنجمین فرزند آقا محمدباقر مسجدشاهی، فقیه نامور اصفهان، بود. پدرش او را مهدی نام نهاد که بعدها به «نورالله» شهرت یافت. دوران کودکی و نوجوانی خود را در محضر پدر و ملا محمد نقنه‌ای گذراند و با پشتکار در تحصیل علوم دینی و فقهی رشد یافت.

در سال ۱۲۹۵ قمری، نورالله راهی عراق شد تا علوم دینی و تجربه‌های عرفانی خود را تکمیل کند. ابتدا در نجف و سپس در سامرّا در محضر مرجع عالی‌قدر شیعه، حضرت آیت‌الله العظمی میرزا محمد حسن شیرازی، به کسب علم و اخلاق پرداخت. او همچنین از محضر فقیه فرزانه حاج میرزا حبیب‌الله رشتی بهره‌مند شد و تا سال ۱۲۹۹ قمری در کاظمین به تحقیق و تدریس مشغول بود.

در پایان همان سال، همراه با برادرش آقا محمد تقی و گروهی از مؤمنان ایرانی، راهی حج شد و پس از بازگشت به سامرّا، به تحصیل و پژوهش ادامه داد. پدرش در سال ۱۳۰۱ قمری در نجف درگذشت و نورالله با انگیزه‌ای قوی‌تر به تحصیل و فعالیت‌های علمی خود ادامه داد. او توانست در حدود سال ۱۳۰۴ قمری از سوی استادان بزرگی همچون آیات عظام میرزا محمد حسن شیرازی، میرزا حبیب‌الله رشتی، محمد طه نجف، سید صدرالدین کاظمینی، میرزا حسین بن میرزا خلیل تهرانی و سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، درجه اجتهاد و روایت دریافت کند.

بازگشت به اصفهان

نورالله در سال ۱۳۰۴ قمری به اصفهان بازگشت و به تدریس علوم دینی و تربیت شاگردان پرداخت. او در کنار برادرش، آقا نجفی، در حوادث مهم سیاسی و اجتماعی اصفهان حضور فعال داشت. یکی از نخستین اقدامات او، مقابله با گروهی از بابیان بود که در سال ۱۳۰۷ قمری اقدام به توهین به مقدسات مسلمانان و گسترش انحرافات دینی کردند.

در جریان تحریم تنباکو در سال ۱۳۰۸ قمری، حاج آقا نورالله همراه برادرش و دیگر علما، مردم را به تحریم این امتیاز خارجی فراخواند و زمینه صدور فتوا و اعتراض عمومی را فراهم ساخت.

تأسیس مؤسسات اقتصادی و فرهنگی

نورالله با دیدگاهی پیشرو، مؤسسه‌ها و شرکت‌های اقتصادی مردمی از جمله شرکت اسلامیه را تأسیس کرد. این شرکت تنها به تولید و تجارت داخلی می‌پرداخت و از دادوستد متاع خارجی خودداری می‌کرد. نمایندگی‌هایی از این شرکت در شهرهای مختلف جهان از جمله لندن، کلکته، بمبئی، قاهره، استانبول، بغداد، مسکو و باکو تأسیس شد. حضور حاج آقا نورالله و دیگر علمای برجسته، مردم و مراجع عراق را به حمایت از این مؤسسه ترغیب کرد.

همچنین او در سال ۱۳۲۰ قمری با همکاری برادرش، فرهنگ‌سرایی در محله جلفای اصفهان به نام صفاخانه تأسیس کرد که نشریه‌ای به نام «الاسلام» منتشر می‌کرد و مناظره‌ها و فعالیت‌های فرهنگی میان مسلمانان و مسیحیان را ثبت می‌نمود.

مبارزات

نورالله و برادرش در جریان نهضت مشروطه، حضور فعالی داشتند و انجمن‌های ملی در اصفهان را هدایت کردند. او نیروهای مردمی را سازماندهی و شهر اصفهان را به مرکز مبارزه علیه فساد و استعمار تبدیل کرد. اقدامات او شامل تأسیس مدارس، بیمارستان‌ها، تأمین امنیت شهر و راه‌های برون‌شهری و هدایت مردم برای خودکفایی اقتصادی بود.

در سال‌های پایانی، او در برابر اقدامات رضاخان و نقشه‌های ترور مقاومت کرد و برای حمایت از مردم و روحانیت، اقدام به مهاجرت سرنوشت‌ساز به قم نمود. نهایتاً، در سال ۱۳۴۶ قمری در اثر سم تزریق شده توسط پزشک ویژه درگذشت و پیکرش به نجف منتقل شد و در مقبره جد مادری خود، آیت‌الله العظمی شیخ جعفر کاشف الغطاء، دفن شد.

آثار

حاج آقا نورالله اصفهانی علاوه بر فعالیت‌های دینی و سیاسی، صدها اطلاعیه، رساله و سخنرانی منتشر کرد، از جمله آثار او، رساله «مکالمات مقیم و مسافر» است.