ابن شعبه حرانی
| محدّث امین | |
| پرونده:ابن شعبه حرانی.jpg | |
| نام کامل | حسن بن علی بن شعبه حرّانی |
|---|---|
| لقب | شعبه حرّانی |
| تاریخ تولد | قبل از ۳۸۱ق |
| زادگاه | حرّان |
| استادان | ابوعلی محمد بن همام |
| شاگردان | شیخ مفید (محمد بن محمد بن نعمان عکبرائی) |
| تالیفات | تحف العقول التمحیص |
حسن بن علی بن حسین بن شُعبَه حَرّانی (زنده در ۳۸۱ق)، مشهور به ابن شعبه حرّانی، از فقهای برجسته و محدثان شیعه در قرن چهارم و پنجم هجری است. او بیشتر به واسطه تألیف کتاب ارزشمند تحف العقول شناخته میشود که شامل گزیدهای از روایات اخلاقی، حکمتها و مواعظ پیامبر و امامان معصوم (به جز امام دوازدهم) است.
حسن بن علی حرّانی در فقه و حدیث استادان و شاگردان بزرگی داشت و مورد اعتماد و تمجید علمای شیعه مانند شیخ مفید، شیخ حر عاملی و علامه مجلسى بوده است. اثر دیگر او، التمحیص، شامل روایاتی است که مورد اعتماد علمای بعدی قرار گرفته، هرچند در انتساب آن به وی اختلاف نظرهایی وجود دارد. آثار و کوششهای ابن شعبه حرّانی نقش مهمی در حفظ و نشر معارف شیعی و تعلیم اصول اخلاقی و فقهی داشته است.
تولد و تحصیل
ابن شعبه اهل حرّان بود، شهری تاریخی بر سر راه موصل، شام و روم. وی به تحصیل حدیث و فقه اهتمام ورزید و نزد محدثان و فقهای زمان خود تربیت یافت.[۱]
حیات سراسر کوشش و اجتهاد ابن شعبه حرّانی، چراغ راهی برای آیندگان است تا بر مسیر علمی و اخلاقی او گام بردارند. این عالم فاضل، قرنها ناشناخته بود تا اینکه شیخ ابراهیم قطیفی در قرن دهم هجری به معرفی وی پرداخت و از آن پس مورد توجه علما قرار گرفت.[۲]
شخصیت علمی و اخلاقی
حرّانی عالم فاضل و عامل بود و در فقه و حدیث مورد اعتماد و توجه علما قرار داشت. آثار او، به ویژه تحف العقول، در طول قرنها در مجالس علمی و اخلاقی نقل شده و مورد استفاده قرار گرفته است.[۳]
بسیاری از علما، حرّانی را عالم فاضل و محدث امین معرفی کردهاند. شیخ مفید درباره کتاب تحف العقول میگوید: «تحف العقول کتاب لم یسمع الدهر بمثله.»[۴] شیخ ابراهیم قطیفی و شیخ حر عاملی نیز جایگاه علمی او را ستودهاند.[۵]
استادان و شاگردان
از استادان ابن شعبه حرانى، تنها اطلاعات اندکی در دست است؛ یکی از آنها ابوعلی محمد بن همام کاتب اسکافی است که خود محدث و فقیه برجستهای بود و شاگردانی چون ابن قولویه و شیخ صدوق تربیت کرده است.[۶]
اطلاعات دقیقی درباره شاگردان او در دست نیست، اما برخی از شاگردان برجستهاش عبارتند از شیخ مفید که از وی روایت نقل کرده است.[۷]
آثار
ابن شعبه حرّانی دو اثر اصلی دارد:
- تحف العقول: شامل گزیدهای از حکمتها، مواعظ و روایات اخلاقی و فقهی پیامبر و امامان معصوم (به جز امام دوازدهم).[۸]
- التمحیص: شامل روایات مبتلا به مؤمن و مورد اعتماد علما.این کتاب به ضمیمه کتاب «المؤمن» حسین بن سعید اهوازى در قم توسط انتشارات شبسترى چاپ شده است. البته در مورد انتساب التمحیص اختلاف نظر است؛ برخی آن را به استاد حرانى، ابوعلی محمد بن همام، نسبت دادهاند و برخی به ابن شعبه حرانى.[۹]
پانویس
- ↑ یاقوت الحموى، معجمالبلدان، ج ۲، ص ۲۷۱
- ↑ مفاخر اسلام، ج ۳، ص ۷۹
- ↑ مرتضى انصارى، المکاسب، ج ۱، ص ۱۲
- ↑ سید حسن صدر، تأسیس الشیعه، ص ۴۱۴
- ↑ الامل الآمل، ج ۲، ص ۷۴بحارالانوار، مقدمه، فصل دوم
- ↑ مفاخر اسلام، ج ۳، ص ۴۶
- ↑ مفاخر اسلام، ج ۳، ص ۲۴۰همان، ص ۲۵۳ ـ ۲۴۲
- ↑ تحف العقول، مقدمه مترجمهمان، مقدمه مؤلف
- ↑ ریاض العلما، ج ۱، ص ۲۷۹الامل الآمل، ص ۷۴
