تهمینه میلانی
 | |
| اطلاعات شخصی | |
|---|---|
| نام کامل | تهمینه میلانی |
| تاریخ تولد | ۱۵ شهریور ۱۳۳۹ (۶۵ سال) |
| ملیت | ایرانی |
| زبان مادری | فارسی |
| محل تولد | تبریز، ایران |
| محل اقامت | ایران |
| تحصیلات | کارشناسی معماری |
| دانشگاه | دانشگاه علم و صنعت ایران |
| همسر | محمد نیکبین |
| فرزندان | ژینا |
| اطلاعات هنری | |
| زمینه فعالیت | سینما |
| پیشه | کارگردان، فیلمنامهنویس، تهیهکننده |
| حوزه فعالیت | فیلمهای اجتماعی با تمرکز بر مسئله زنان و تبعیض جنسیتی |
| شروع فعالیت هنری | ۱۳۵۸ |
| سالهای هنری | ۱۳۵۸ تاکنون |
| سبک | سینمای اجتماعی |
| آثار برجسته | بچههای طلاق، دو زن، نیمه پنهان، واکنش پنجم، آتشبس، ملی و راههای نرفتهاش |
| زبان آثار | فارسی |
| موضوع آثار | مسائل اجتماعی و زنان |
| جوایز | سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره فیلم فجر (۱۳۶۸) |
| سایر | |
| سایر فعالیتها | نقد سینمایی، پژوهش سینمایی |
تهمینه میلانی (زاده ۱۵ شهریور ۱۳۳۹ در تبریز) فیلمنامهنویس، کارگردان و تهیهکننده فیلم ایرانی است. او فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۵۸ آغاز کرد و از چهرههای شناختهشده سینمای ایران، بهویژه در حوزه فیلمهای اجتماعی با تمرکز بر مسئله زنان و تبعیض جنسیتی بهشمار میآید. میلانی از اواخر دهه ۱۳۶۰ با ساخت نخستین فیلم بلندش با نام «بچههای طلاق» بهعنوان یکی از فیلمسازان زن جریان اصلی سینمای ایران مطرح شد و در دهههای ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ با فیلمهایی که به مسائل اجتماعی و زیست روزمرۀ زنان میپرداخت، شهرت بیشتری پیدا کرد.
در بیش از چهار دهه فعالیت حرفهای، کارنامه سینمایی میلانی شامل آثاری بوده که با استقبال گسترده مخاطبان، واکنشهای انتقادی و در مقاطعی با حاشیههای حقوقی و رسانهای همراه شدهاند. شماری از این آثار علاوه بر اکران داخلی، در جشنوارهها و سینماهای خارج از ایران نیز به نمایش درآمده و جوایز متعددی را برای او به دنبال داشته است.
میلانی دانشآموخته مقطع کارشناسی رشته معماری از دانشگاه علم و صنعت تهران است و فعالیت هنری خود را همزمان با تحصیل در دانشگاه، با حضور در کارگاه آزاد فیلم آغاز کرد. از نخستین تجربههای حرفهای او میتوان به فعالیت بهعنوان منشی صحنه در فیلم «خط قرمز» به کارگردانی مسعود کیمیایی اشاره کرد.
او در دهه ۱۳۶۰ با نگارش فیلمنامه، انتشار نقدهای سینمایی در ماهنامه «فیلم» و انجام فعالیتهای پژوهشی و اجرایی، مسیر حرفهای خود را گسترش داد و در سال ۱۳۶۸ با ساخت فیلم «بچههای طلاق» نخستین تجربه کارگردانی خود را رقم زد؛ فیلمی که جوایزی از جمله سیمرغ بلورین بهترین فیلم هشتمین دوره جشنواره فیلم فجر را برای او به همراه داشت.
در ادامه، میلانی در دهههای ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ با ساخت آثاری چون «دو زن»، «نیمه پنهان»، «واکنش پنجم»، «زن زیادی» و «آتشبس» به یکی از فیلمسازان پرکار سینمای اجتماعی ایران تبدیل شد. او در اغلب آثار خود همزمان مسئولیت کارگردانی و نگارش فیلمنامه را برعهده داشته و در برخی پروژهها نیز در مقام تهیهکننده فعالیت کرده است. فیلمهای سینمایی «یکی از ما دو نفر»، «آتشبس ۲» و «ملی و راههای نرفتهاش» نیز از دیگر آثار او هستند که به اکران عمومی درآمدهاند.
تهمینه میلانی در سال ۱۳۷۰ با محمد نیکبین، تهیهکننده و سرمایهگذار سینما، ازدواج کرد و حاصل این ازدواج یک دختر به نام ژینا است. السا فیروزآذر و الناز فیروزآذر، خواهرزادههای او، در شماری از آثارش بهعنوان بازیگر حضور داشتهاند.
زندگی و تحصیلات
تهمینه میلانی در ۱۵ شهریور ۱۳۳۹ در بیمارستان آمریکاییهای شهر تبریز به دنیا آمد. او فرزند احمد میلانی (اهل مشهد و پزشک؛ درگذشته ۱۰ دی ۱۳۹۲) و پاکیزه هاشمزاده (ترکزبان؛ درگذشته ۱۳۸۶) است. میلانی یک خواهر و یک برادر دارد و اصالت خانوادگی او به روستای میلان از توابع شهرستان اسکو در استان آذربایجان شرقی نسبت داده شده است.
دوران کودکی و نوجوانی او در شهرهای مختلفی سپری شد؛ میلانی حدود هشت سال در تبریز و پس از آن هشت سال در قزوین زندگی کرد و سپس در نوجوانی به همراه خانواده به تهران نقل مکان کرد. او دوران دبیرستان خود را در تهران گذراند.
او در سال ۱۳۵۷ در رشته برق دانشگاه تبریز پذیرفته شد، اما با تعطیلی دانشگاهها در جریان انقلاب فرهنگی، به تهران بازگشت و مسیر تحصیلی خود را تغییر داد و پس از بازگشایی دانشگاهها، تحصیل در رشته معماری را در دانشگاه علم و صنعت تهران پی گرفت. در این دوران، میلانی در جلسات شعرخوانی، نمایش فیلم و فعالیتهای فرهنگی شرکت میکرد و در یکی از همین جلسات با مسعود کیمیایی آشنا شد و و توانست موافقت او را برای همکاری بهعنوان دستیار در کارگاه آزاد فیلم جلب کند.
میلانی فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۵۸ در کارگاه آزاد فیلم، با انجام پژوهش و تحقیق برای فیلمنامههایی چون «زیر سایه تفنگ شهید اندرزگو» و «سرب» آغاز کرد و بهتدریج به نگارش فیلمنامه و فعالیتهای اجرایی در سینما روی آورد و در سنین جوانی نخستین تجربه حرفهای خود را بهعنوان منشی صحنه در فیلم «خط قرمز» به نویسندگی و کارگردانی مسعود کیمیایی به دست آورد. او در دهه ۱۳۶۰ با نگارش فیلمنامه، انتشار نقدهای سینمایی در ماهنامه «فیلم» و انجام فعالیتهای پژوهشی و اجرایی، مسیر حرفهای خود را گسترش داد و در سال ۱۳۶۸ با ساخت فیلم «بچههای طلاق» نخستین تجربه کارگردانی خود را رقم زد.
میلانی در سال ۱۳۷۰ با محمد نیکبین، تهیهکننده و سرمایهگذار سینما، ازدواج کرد و یک دختر به نام ژینا (متولد ۱۳۷۳) دارد. نیکبین متولد ۱۳۳۲ و دارای مدرک کارشناسی طراحی محیطزیست و معماری از دانشگاه کلرادو آمریکا و کارشناسی ارشد معماری از دانشگاه مینه سوتا آمریکا است. او سالها در آمریکا در پروژههای معماری فعالیت داشته و در سال ۱۳۷۰ به ایران بازگشته است. محمد نیکبین علاوهبر همکاری در آثار میلانی بهعنوان تهیهکننده و سرمایهگذار در پلانهایی از فیلمهای او مانند تسویه حساب به ایفای نقش نیز پرداخته است.
السا فیروزآذر، بازیگر تئاتر و سینما، خواهرزاده تهمینه میلانی است که نخستینبار در هشتسالگی برای فیلم «کاکادو» جلوی دوربین میلانی رفت. همچنین الناز فیروزآذر، خواهر السا و دیگر خواهرزاده میلانی، در شماری از آثار او از جمله «آتشبس»، «سوپراستار» و «یکی از ما دو نفر» بهعنوان بازیگر حضور داشته است.
مسیر حرفهای
تهمینه میلانی فعالیت سینمایی خود را از سال ۱۳۵۸ با حضور در کارگاه آزاد فیلم آغاز کرد و در این دوره در زمینه پژوهش و تحقیق برای فیلمنامههایی چون «زیر سایه تفنگ شهید اندرزگو» و «سرب» فعالیت داشت. نخستین تجربههای حرفهای او در پشت صحنۀ سینما بهعنوان منشی صحنه در فیلم «خط قرمز» به نویسندگی و کارگردانی مسعود کیمیایی رقم خورد. او در همین سالها بهعنوان منشی صحنه در فیلم «پیک جنگل» به کارگردانی حسن هدایت نیز حضور داشت.
میلانی فعالیت خود را در سینمای حرفهای بهعنوان دستیار کارگردان و مدیر هماهنگی ادامه داد و همزمان در حوزه تدوین با عباس گنجوی همکاری کرد. در همین دوره، بهتدریج با فرایندهای مختلف تولید فیلم آشنا شد و همزمان با ادامه تحصیل، به نگارش فیلمنامه و همکاری در پروژههای سینمایی دیگر پرداخت.
در دهه ۱۳۶۰، میلانی علاوه بر فعالیتهای اجرایی، در حوزه نقد سینما نیز فعال بود و چندین نقد از او در ماهنامه «فیلم» منتشر شد. نخستین نقد سینمایی او بر فیلم «مادیان» در اسفند ۱۳۶۵ و در شماره ۴۷ این نشریه به چاپ رسید. در همین سالها، نگارش فیلمنامههایی چون «اگر فردا بیاید»، «دوستت دارم مادر» و «عشق و مرگ» و نیز همکاری در فیلمهایی مانند «ای ایران»، «جهیزیهای برای رباب» و «دل نمک» در کارنامه او ثبت شد. همچنین مشارکت او با ابوالحسن داودی در تأسیس دفتر تولید فیلم «آرتا فیلم» شکل گرفت.
نخستین فیلم بلند سینمایی تهمینه میلانی در سال ۱۳۶۸ با عنوان «بچههای طلاق» ساخته شد. این فیلم جایزه بهترین فیلم اول جشنواره فیلم فجر و سیمرغ بلورین بهترین فیلم از هشتمین دوره این جشنواره را برای او به همراه داشت. جایزه نقدی این فیلم امکان ساخت اثر بعدی او، «افسانه آه»، را با همکاری رضا بانکی و مهدی احمدی فراهم کرد. میلانی یک سال بعد «افسانه آه» را ساخت و پس از آن فیلم کمدی «دیگه چه خبر» را با بازی ماهایا پطروسیان کارگردانی کرد که به فروش بالایی دست یافت.
در سال ۱۳۷۷ میلانی فیلم «دو زن» را ساخت؛ اثری که نام او را بهطور گسترده در سینمای ایران مطرح کرد. این فیلم در فضای اجتماعی پس از انتخابات دوم خرداد ساخته شد و با استقبال گسترده مخاطبان همراه بود. «دو زن» سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم فجر را برای میلانی به ارمغان آورد و نامزد دریافت جایزه بهترین کارگردانی از همان جشنواره شد. این فیلم همچنین سیمرغ بلورین بهترین فیلم و بهترین فیلمنامه از هفدهمین دوره جشنواره فیلم فجر و جوایز متعددی از جشنوارههایی چون فیلم لسآنجلس، فیلم استانبول و جشن خانه سینما را دریافت کرد.
پس از موفقیت «دو زن»، میلانی فیلمهای «نیمه پنهان» و «واکنش پنجم» را با بازی نیکی کریمی ساخت؛ آثاری که در کنار هم بهعنوان سهگانهای شاخص در کارنامه او شناخته میشوند. «نیمه پنهان» به یکی از بحثبرانگیزترین آثار میلانی تبدیل شد و علاوه بر بازتاب داخلی، توجه رسانهها و برخی نهادهای بینالمللی را نیز به خود جلب کرد و حواشی متعددی از جمله دستگیری میلانی را به دنبال داشت.
در ادامه، فیلم «زن زیادی» در سال ۱۳۸۳ با بازی مریلا زارعی اکران شد و با وجود واکنشهای متفاوت منتقدان، فروش قابلتوجهی داشت. میلانی در سال ۱۳۸۴ فیلم «آتشبس» را بر اساس کتاب «شفای کودک درون» نوشته لوچیا کاپاکیونه و با بازی مهناز افشار و محمدرضا گلزار ساخت. این فیلم پس از ناکامی برای ورود به جشنواره فجر، در سال ۱۳۸۵ اکران شد و در هفته نخست نمایش به فروش صد میلیون تومان دست یافت. پس از اکران «آتشبس»، نویسنده کتاب با ارسال نامهای از تهمینه میلانی قدردانی کرد.
میلانی بعد از حواشی فیلم نیمه پنهان دستگیری و زندان را تجربه کرد که با دستور آیتالله خامنهای و محمد خاتمی آزاد شد. اما تجربه و مشاهدات او در این دوران منجر به ساخت «تسویه حساب» شد. «سوپراستار» با بازی شهاب حسینی و «یکی از ما دو نفر» از دیگر آثار او در دهه هشتاد بودند.
میلانی در ادامه در سال ۱۳۹۲ آتشبس۲ را با بازی بهرام رادان و میترا حجار جلوی دوربین برد و در سال ۱۳۹۵ هم «ملی و راههای نرفتهاش» با بازی میلاد کیمرام و ماهور الوند در سینماهای سراسر کشور اکران شد که مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت.
تهمینه میلانی در بخش قابلتوجهی از فیلمهای خود بهطور همزمان عهدهدار کارگردانی و نگارش فیلمنامه بوده و در برخی پروژهها نیز وظیفه تهیهکنندگی را بر عهده داشته است. آثار او عمدتاً در ژانر درام اجتماعی قرار میگیرند و بر موضوعاتی چون مسائل زنان و تبعیضهای جنسیتی تمرکز دارند.
او در طول بیش از چهار دهه فعالیت حرفهای در سینما، در جایگاههای مختلفی از جمله کارگردان، فیلمنامهنویس، تهیهکننده، طراح صحنه و لباس، منشی صحنه و دستیار کارگردان فعالیت داشته است. آثار او افزون بر اکران عمومی در ایران، در سینماها و جشنوارههای کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز به نمایش درآمده و در این مسیر، جوایز و نامزدیهای متعددی برای او به دنبال داشته است.
آثار
فیلمشناسی
| سال | نام فیلم | کارگردان | فیلمنامهنویس | تهیهکننده |
|---|---|---|---|---|
| ۱۳۹۵ | ملی و راههای نرفتهاش | آری | آری | |
| ۱۳۹۲ | آتشبس ۲ | آری | آری | |
| ۱۳۸۹ | یکی از ما دو نفر | آری | آری | |
| ۱۳۸۷ | سوپر استار | آری | آری | |
| ۱۳۸۶ | تسویه حساب | آری | آری | |
| ۱۳۸۴ | آتشبس | آری | آری | |
| ۱۳۸۳ | زن زیادی | آری | آری | |
| ۱۳۸۱ | واکنش پنجم | آری | ||
| ۱۳۸۰ | بمانی | داریوش مهرجویی | آری | |
| ۱۳۷۹ | خاکستری | مهرداد میرفلاح | آری | |
| ۱۳۷۹ | شبهای تهران | داریوش فرهنگ | آری | |
| ۱۳۷۹ | نیمه پنهان | آری | آری | آری |
| ۱۳۷۷ | دو زن | آری | آری | |
| ۱۳۷۳ | کاکادو | آری | آری | |
| ۱۳۷۰ | دیگه چه خبر؟! | آری | آری | آری |
| ۱۳۶۹ | عشق و مرگ | محمدرضا اعلامی | آری | |
| ۱۳۶۹ | افسانه آه | آری | آری | آری |
| ۱۳۶۸ | بچههای طلاق | آری | آری |
طراح صحنه و لباس
- ۱۳۷۳ کاکادو
- ۱۳۶۸ بچههای طلاق
منشی صحنه
- ۱۳۶۲ پیک جنگل (حسن هدایت)
- ۱۳۶۰ خط قرمز (مسعود کیمیایی)
جوایز و افتخارات
جشنوارههای داخلی
- ۱۳۸۷ - نامزد دریافت جوایز سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه از بیست و هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر برای کارگردانی و نویسندگی سوپر استار
- ۱۳۸۱ - نخل طلایی بهترین کارگردانی از جشنواره فیلم آبادان برای واکنش پنجم
- ۱۳۸۰ - جایزه بهترین فیلم، بهترین فیلمنامه و بهترین کارگردانی از جشنواره بینالمللی فیلم آرپا برای نیمه پنهان
- ۱۳۷۷ - سیمرغ بلورین بهترین فیلم از هفدهمین جشنواره فیلم فجر برای کارگردانی دو زن
- ۱۳۷۷ - سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه از هفدهمین جشنواره فیلم فجر برای نویسندگی دو زن
- ۱۳۶۸ - سیمرغ بلورین بهترین فیلم اول از هشتمین دوره جشنواره فیلم فجر برای کارگردانی بچههای طلاق
جشنوارههای خارجی
- ۲۰۰۹ - جایزه فیلم منتخب تماشاگران از جشنواره بینالمللی فیلم داکا برای سوپر استار
- ۲۰۰۶ - برنده ۳ جایزه بهترین کارگردان، بهترین فیلم و بهترین فیلمنامه از جشنواره فیلم آسیا پاسیفیک برای کارگردانی و نویسندگی زن زیادی
- ۲۰۰۵ - بهترین فیلم جشنواره فیلم لس آنجلس برای کارگردانی زن زیادی
- ۲۰۰۳ - جایزه بزرگ جشنواره بینالمللی فیلم ژنو برای کارگردانی واکنش پنجم
- ۲۰۰۳ - جایزه بهترین فیلمنامه از بیست و هفتمین جشنواره بینالمللی فیلم قاهره برای نویسندگی واکنش پنجم
- ۲۰۰۱ - جایزه بهترین دستاورد هنری از جشنواره بینالمللی فیلم قاهره برای نیمه پنهان
- ۲۰۰۱ - جایزه بهترین فیلمنامه از جشنواره فیلم آسیا پاسیفیک برای نویسندگی نیمه پنهان
- ۱۹۹۹ - جایزه بهترین کارگردانی از جشنواره بینالمللی فیلم لس آنجلس برای دو زن
حواشی و بازتابها
- بازداشت و تشکیل پرونده قضایی در پی اکران فیلم سینمایی «نیمه پنهان»
پس از اکران فیلم نیمه پنهان در سال ۱۳۸۰، تهمینه میلانی بازداشت شد. در همان زمان، چهار عنوان اتهامی شامل «اقدام علیه امنیت ملی»، «محاربه با خدا»، «همکاری با گروههای معاند» و «تشویش اذهان عمومی از طریق آثار هنری» در رسانهها مطرح شد؛ با این حال، میلانی اعلام کرد که هیچگاه تفهیم اتهام رسمی صورت نگرفته است. او چهار روز را در سلول انفرادی و چهار روز را در بند عمومی زندان اوین گذراند. میلانی بعدها بیان کرد که آشنایی با برخی زندانیان زن در این دوره، در شکلگیری ایدههای فیلم تسویه حساب نقش داشته است. میلانی پس از هشت روز به دستور رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیتالله خامنهای و حجتالاسلام سید محمد خاتمی، رئیسجمهور وقت، از زندان آزاد شد و پنج سال بعد در دادگاه دیگری بهطور کلی تبرئه شد.
- اتهام کپی کاری و عدم صلاحیت حرفهای در پی برگزاری نمایشگاه نقاشی
در شهریور ۱۳۹۷، تهمینه میلانی نخستین نمایشگاه انفرادی نقاشیهای خود را با عنوان «فیلمهایی که نساختهام» در گالری ایوان تهران برگزار کرد. این نمایشگاه از همان روزهای نخست با استقبال مخاطبان عمومی همراه شد، اما همزمان با اعتراض و انتقاد برخی هنرمندان و فعالان هنرهای تجسمی مواجه گردید. منتقدان کیفیت آثار، شیوه قیمتگذاری و ورود میلانی به حوزه نقاشی بدون سابقه حرفهای مشخص را محل بحث قرار دادند و نقش شهرت سینمایی او را در دیدهشدن نمایشگاه پررنگ دانستند.
در ادامه این واکنشها، ادعاهایی دربارهٔ شباهت برخی آثار نمایشگاه به آثار هنرمندان دیگر مطرح شد. بیشترین توجه متوجه شباهت یکی از نقاشیها به اثری از جنی میلیهوف، تصویرگر روستبار، بود. این موضوع بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی و رسانهها داشت. میلانی در واکنش، شباهت یکی از آثار را پذیرفت، آن اثر را از نمایشگاه خارج کرد، از ابراز تاسف سخن گفت و اعلام کرد درآمد نمایشگاه را به امور خیریه اختصاص خواهد داد. او در صفحنه شخصی خود نوشت «دوستان عزیز، من امروز متوجه شباهت نقاشی خودم با اثر خانم «جنی میلی هو» شدم. از این بابت قلباً متأسفم و این تابلو را از نمایشگاه خارج و صدمه وارده را نیز جبران میکنم. تصویر کارت پستالی که در گذشته برایم ارسال شده بود، در ناخودآگاهم ثبت شده و نتیجه آن این نقاشی شد. حتماً از خود نقاش عذرخواهی خواهم کرد. کلیه عواید این نمایشگاه صرف خیریه میشود» با وجود این واکنشها، نمایشگاه پیش از پایان زمان اعلامشده تعطیل شد و میلانی از پیگیری حقوقی علیه گالری برگزارکننده خبر داد.
در سال ۱۳۹۸، نمایشگاه دیگری از آثار نقاشی تهمینه میلانی در گالری آریانا تهران برگزار شد. همزمان با برگزاری این نمایشگاه، بار دیگر انتقادهایی در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی مطرح شد که به شباهت برخی آثار ارائهشده با آثار هنرمندان ایرانی و خارجی اشاره داشت. منتقدان این بار نیز مسئله کپیبرداری و استفاده از الگوهای شناختهشده در آثار تجسمی را محور اصلی اعتراضها قرار دادند و نمونههایی از شباهتهای بصری میان آثار نمایشگاه و کارهای هنرمندان دیگر را منتشر کردند. در پی گسترش این انتقادها، موضوع در سطح نهادهای مرتبط با نظارت بر فعالیت نگارخانهها مطرح شد و گزارشهایی دربارهٔ بررسی نحوه برگزاری نمایشگاه و آثار ارائهشده منتشر گردید. در نتیجه این بررسیها، به گالری آریانا بهعنوان برگزارکننده نمایشگاه هشدار رسمی داده شد.
