حسین الهی قمشهای
| نویسنده، مترجم، پژوهشگر، مدرس دانشگاه و سخنران در زمینه عرفان و ادبیات | |
| نام تولد | حسین محیالدین الهی قمشهای |
|---|---|
| زمینه فعالیت | عرفان، ادبیات فارسی، فلسفه، اخلاق، هنر (نقاشی و خوشنویسی) |
| ملیت | ایرانی |
| تاریخ تولد | ۱۴ دی ۱۳۱۸ (۸۶ سال) |
| محل تولد | تهران |
| والدین | مهدی الهی قمشهای |
| خویشاوندان سرشناس | مهدیه الهی قمشهای (خواهر) |
| نام دیگر | دکتر قمشهای |
| پیشه | نویسنده، مترجم، پژوهشگر، مدرس دانشگاه، سخنران |
| سالهای فعالیت | از دهه ۱۳۴۰ تاکنون |
| شروع فعالیت | پس از تحصیلات دانشگاهی و حوزوی |
| تحصیلات | دکتری الهیات و معارف اسلامی |
| دانشگاه | دانشگاه تهران |
| تأثیرپذیرفته | سعدی، حافظ، مولانا، عطار، ابن عربی |
| آثار | شرح «فیه ما فیه» مولانا، گزیده منطقالطیر، شرح گلشن راز، ترجمه دعای کمیل، ترجمه «پیامبر» جبران خلیل جبران، مجموعه «۳۶۵ روز با…» |
حسین محیالدین الهی قمشهای (زادهٔ ۱۴ دی ۱۳۱۸ تهران) که با نام دکتر قمشهای نیز شناخته میشود، مدرس دانشگاه، نویسنده، مترجم، پژوهشگر و سخنران ایرانی است. او از جمله چهرههای سرشناس در زمینه عرفان و ادبیات در میان مردم در دهههای اخیر است.
قمشهای دانشآموخته رشته الهایات و معارف اسلامی از دانشگاه تهران در مقطع دکتری است و علوم حوزوی را هم نزد پدرش فراگرفته است. او پس از تحصیلات آکادمیک، به زبانهای عربی، انگلیسی، فرانسوی تسلط یافت و مطالعات تخصصی خود را در اخلاق، عرفان، ادبیات، فلسفه و فقه اسلامی ادامه داد و به مرور در عرفان و ادبیات به چهره ای سرشناس در سطح کشور تبدیل شد.
به مرور سخنرانیهای قمشهای که در شبکه چهار سیما در دهه ۷۰ روی آنتن میرفت موردتوجه مردم قرار گرفت و جزو چهرههای علمی موردتوجه مردم تبدیل شد. بیان شیوا، پیوند کلام با اشعار شاعران کهن پارسی گو نظیر سعدی، حافظ، مولانا و… و تفسیر اشعار آنها و البته سبک سخن راندن و چهره اش، از او چهره ای موردتوجه و محبوب در میان مردم ساخت. پس از آن سخنرانیهای او بهطور مستمر از تلویزیون پخش شده و مخاطبان گستردهای به خود جلب کرد. او از جمله نخستین چهرههایی بود که در باب عرفان و اخلاق از طریق تفسیر اشعار شاعران نامدار تاریخ ادبیات فارسی در تلویزیون سخن میراند و همین موضوع نیز به افزایش توجه عمومی به او کمک کرد.
اندیشهها و سخنرانیهای قمشه ای به خصوص در میان جوانان طرفدار داشت و آثار متعددی نیز از او در بازار نشر ایران بهطور گسترده عرضه شد. گزیده و تلخیص و شرح فیه ما فیه مولانا، گزیده منطق الطیر عطار نیشابوری، شرح گلشن راز شیخ محمود شبستری، مجموعه آثار «۳۶۵ روز با…»، ترجمه دعای کمیل، ترجمه کتاب «پیامبر» جبران خلیل جبران و… از جمله آثار موردتوجه او بوده است. او دهها کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده و اندیشهها و سخنرانیهایش به خصوص در زمینه شرح آثار کهن شعر فارسی، قرآن، حافظشناسی، سعدیشناسی، مولویشناسی، فلسفه هنر، عرفان و توحید و… عرضه شده است.
در عین حال؛ مباحث نظری و عرفانی قمشهای مخالفانی نیز در میان طرفداران مکاتب اسلامی داشته و چهرههایی از مباحث قمشهای در این باب انتقاد کردهاند. به خصوص صحبتهای قمشهای در باب اشتباه فقها در اعلام حرمت موسیقی از قرون میانی با مخالفتهایی از سوی برخی فعالان مذهبی رسانه ای سنتی روبرو شد که این صحبت را در مخالفت با صحبتهای صریح پیامبر اکرم توصیف کردند؛ هرچند چهرههای دیگری نیز به حمایت از قمشهای و اندیشههایش برخاستند.
قمشهای علاوه بر ایران، در کشورهای مخلتلف جهان نیز کرسی گفتگو و آموزش داشته که در این میان میتوان به حضور و سخنرانیاش در دانشگاههای معتبر جهان مانند کمبریج، آکسفورد، هاروارد، انستیتو گوته، بریتیش کلمبیا و… اشاره کرد. او در این سخنرانیها فلسفه و عرفان و ادبیات فارسی را با هنرمندان و فیلسوفانی چون ابن عربی، شکسپیر و… تطبیق میداد و دربارهٔ آنها گفتگو میکرد. همین پیوند میان مکاتب هنری و اخلاقی و عرفانی و فلسفی شرق و غرب از سوی قمشهای موردتوجه مخاطبان و دانشجویان و اندیشمندان اروپایی و آمریکایی قرار گرفته بود.
او علاوه بر فعالیتهای علمی و اندیشهای، خود نیز در هنر فعالیت کرده و به صورت خاص در نقاشی و خوشنویسی آثاری از خود به جای گذاشته. در سال ۱۳۷۳ نخستین گالری نقاشی و خوشنویسی خود را برگزار کرد.
قمشهای مدتی را به عنوان رئیس کتابخانه ملی ایران فعالیت کرده و مدیرمسئول فصلنامه تخصصی خط و خوشنویسی چلیپا و عضو آکادمی تمنوس انگلستان نیز بوده است.
در سال ۱۳۹۶ رهبر جمهوری اسلامی ایران به نقل از مرحوم آیت الله مهدی الهی قمشهای خاطره ای از کودکی حسین الهی قمشهای نقل کرده که طبق آن حسین در نوزادی در آستانه مرگ بوده و پدرش در لحظات آخر منتهی به مرگ حسین، نذری برای حضرت علی اصغر علیه السلام میکند و لحظاتی بعد حسین بهبود مییابد. حاصل این نذر، مجموعه شعر «نغمه حسینی» است که به قلم مهدی الهی قمشهای چاپ و عرضه شد.
مهدیه الهی قمشهای، شاعر و مفسر ادبیات و عرفان، خواهر حسین الهی قمشهای بود که در سال ۱۳۹۵ درگذشت. در سالهای اخیر حسین الهی قمشهای فعالیتهای محدودتری را دنبال میکند که بسیاری دلیل آن را کهولت سن میدانند.
زندگی و تحصیلات
حسین محیالدین الهی قمشهای، فرزند مهدی الهی قمشهای در ۱۴ دی ۱۳۱۸ در تهران به دنیا آمد. پدر او فیلسوف، مجتهد، شاعر و مترجم برجسته ای بود، به طوری که نخستین و معتبرترین ترجمه فارسی قرآن کریم از کارهای او بهشمار میرود.
تحصیلات ابتدایی، متوسطه و دانشگاهی خود را در تهران گذراند و از دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران موفق به اخذ مدرک دکتری شد. تحصیلات حوزوی را نیز نزد پدر و استادان دیگر دنبال کرد. پدر وی فیلسوف، عارف، حکیم، مجتهد، استاد دانشگاه، شاعر و مترجم معروف قرآن بود.
قمشهای پس از پایان تحصیلات دانشگاهی به کار تدریس در دانشگاه تهران و سایر مراکز آموزش عالی در داخل و بعدها خارج از کشور پرداخت و در کنار آن به تألیف و ترجمه در زمینه عرفان و ادبیات و زیباییشناسی مشغول شد. وی در سال ۱۳۶۰ قریب به یک سال نیز ریاست کتابخانه ملی ایران را عهدهدار بود.
قمشهای متأهل است و همسرش پروین زندی دارای مدرک دکتری در رشته علوم و صنایع غذایی و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی است. او علاوه بر تدریس، آثار متعددی در زمینه علوم غذایی تألیف و ترجمه کرده است. حاصل زندگی خانوادگی آنها دو فرزند است؛ یک پسر به نام شاهد و یک دختر به نام شادی.
همکاری فرهنگی با مؤسسات خیریه
دکتر الهی قمشهای در فعالیتهای فرهنگی و خیرخواهانه با چندین مؤسسه خیریه همکاری داشته است، از جمله مؤسسه حمایت از کودکان سرطانی «محک»، جامعه یاوری، آسایشگاه خیریه کهریزک، مجتمع نیکوکاری رعد و مؤسسه «جوانه» برای حمایت از کودکان بیمار و بیسرپرست. او گهگاه در جمع نیکوکاران حضور یافته و با سخنرانی و تشویق مردم به کارهای نیک و تبیین اصول بنیادین نیکوکاری، نقش مؤثری ایفا کرده است. از جمله افتخارات او این است که گاه نخستین کلنگ برخی پروژههای خیریه، مانند «محک»، به دست او زده شده است.
علاقه ویژه دکتر قمشهای به شیخ محمود شبستری نیز بر فعالیتهای فرهنگی او اثر گذاشته است؛ او کتاب «گلشن راز» را هم مقدمه و شرح کرده و بیش از صد سخنرانی دربارهٔ آن ارائه داده است. یکی از این سخنرانیها در شبستر موجب شد گروهی از علاقهمندان، مقبره کوچک و مورد بیاعتنایی شیخ را توسعه دهند و آن را به بنایی شایسته و درخور مقام او تبدیل کنند.
آثار
الهی قمشهای دارای تألیفات و ترجمههای متعددی است.[۱] وی تعداد زیادی سخنرانی به زبانهای فارسی و انگلیسی در دانشگاهها و سازمانهای مختلف داخل و خارج از کشور ایراد کرده که برخی از آنها از طریق رسانه ملی پخش شده است. اکثر سخنرانیهای ایشان به صورت لوح فشرده و فایل صوتی در دسترس میباشد. وی به نقاشی و خوشنویسی نیز علاقهمند بوده و آثاری نیز در ای زمینه از خود بر جای گذاشته است. الهی قمشهای در اسفند ۱۳۸۱ به منظور عرضه معارف ادبی و عرفانی اقدام به تأسیس مؤسسه فرهنگی هنری الهی قمشهای کرده است.
کتابها
| عنوان اثر | توضیحات | ناشر | سال انتشار |
|---|---|---|---|
| گزیده فیه ما فیه (مقالات مولانا) | تلخیص و شرح | انتشارات علمی و فرهنگی | ۱۳۶۶ |
| کیمیا (مجموعه مقالات، ترجمهها و مقدمهها) جلدهای ۱ تا ۵، ۸ تا ۱۲ | — | انتشارات روزنه | ۱۳۶۶–۱۳۹۴ |
| مقدمه و تصحیح دیوان حافظ | — | انجمن خوشنویسان ایران و انتشارات سروش | ۱۳۶۸ |
| بررسی آثار ترجمه شده اسلامی به زبان انگلیسی | — | انتشارات سمت | ۱۳۷۱ |
| گزیده منطق الطیر (عطار) | — | انتشارات علمی و فرهنگی | ۱۳۷۳ |
| شرح گلشن راز (شیخ محمود شبستری) | — | انتشارات علمی و فرهنگی | ۱۳۷۷ |
| ترجمه گزیده سخنان شکسپیر | — | انتشارات علمی و فرهنگی | ۱۳۷۷ |
| مقالات | — | انتشارات روزنه | ۱۳۷۸ |
| پیامبر، ترجمه اثر جبران خلیل جبران | — | انتشارات روزنه | ۱۳۷۸ |
| قرآن دوجلدی (عربی و فارسی) | ترجمه مهدی الهی قمشهای، ویرایش حسین الهی قمشهای | نشر هفت گنبد | ۱۳۷۸ |
| یاد یار مهربان (ستایش و نیایش در ادب پارسی) | — | انتشارات یساولی | ۱۳۷۹ |
| مناجات منظوم حضرت علی (ع) (پیشگفتار) | — | انتشارات کلینی | ۱۳۷۹ |
| ۳۶۵ روز با سعدی | — | انتشارات سخن | ۱۳۸۱ |
| مقدمه، تصحیح و شرح دیوان حافظ | — | انتشارات پیک علوم | ۱۳۸۱ |
| رباعیات حکیم عمر خیام (ویرایش و پیشگفتار) | — | انتشارات پیک علوم | ۱۳۸۲ |
| گنج رحمت (مقدمهای بر تابلوهای بسم الله) | — | انتشارات یساولی | ۱۳۸۴ |
| دعای کمیل، ترجمه | — | انتشارات یساولی | ۱۳۸۵ |
| طلب، ترجمه اثر مرتضی الهی قمشهای | — | انتشارات پیک علوم | ۱۳۸۵ |
| مائدههای فرهنگی | — | انتشارات پیک علوم | ۱۳۸۶ |
| ۳۶۵ روز با ادبیات انگلیسی، در قلمرو زرین | — | انتشارات سخن | ۱۳۸۶ |
| آن خردمند دیگر، ترجمه اثر هنری ون دایک | — | انتشارات روزنه | ۱۳۸۶ |
| ۳۶۵ روز در صحبت مولانا | — | انتشارات سخن | ۱۳۸۸ |
| ۳۶۵ روز در صحبت قرآن | — | انتشارات سخن | ۱۳۸۹ |
| زیرکیهای ملانصرالدین (تألیف شاهد قمشهای، مقدمه و توضیحات حسین الهی قمشهای) | — | انتشارات روزنه | ۱۳۸۹ |
| ۳۶۵ روز در صحبت شاعران پارسیگو، گنجینهٔ آشنا | — | انتشارات سخن | ۱۳۹۲ |
| رباعیات حکیم عمر خیام (مقدمه و شرح چهل رباعی) | — | انتشارات فرهنگسرای میردشتی | ۱۳۹۳ |
| متون عرفانی به زبان فارسی | — | انتشارات سمت | ۱۳۹۴ |
| ۳۶۵ روز در صحبت حافظ | — | انتشارات سخن | ۱۳۹۶ |
| از دولت قرآن (انتخاب آیات، ترجمه فارسی و پیشگفتار) | — | انتشارات سبزه | ۱۳۹۷ |
| ترانههای باباطاهر عریان | — | انتشارات خانه فرهنگ و هنر گویا | ۱۳۹۷ |
| نغمه عشاق: گزیده دیوان حکیم الهی قمشهای (گزینش، ویرایش، پیشگفتار) | — | انتشارات سخن | ۱۳۹۷ |
| دیوان حافظ (تصحیح، پیشگفتار و تصویرگذاری) | — | خانه فرهنگ و هنر گویا | ۱۳۹۸ |
| ۳۶۵ روز در صحبت فردوسی | — | انتشارات سخن | ۱۴۰۲ |
افزونبر کتابهای فوق، وی مقالات بسیاری در زمینههای عرفان، ادبیات، شعر نوشته است که در نشریات مختلف به چاپ رسیده است؛ «آیینه جهانی و شیرین زبانی سعدی»، «شأن و صفا. نگاهی به رساله آداب المشق میرعماد»، « «سمفونی مولانا» و «ستایش و نیایش» برخی از این مقالات است.[۲]
مسئولیتها
| مسئولیت | دوره |
|---|---|
| ریاست کتابخانه ملی ایران | ۱۳۶۰–۱۳۶۱ |
| عضو هیئت مؤسس و رئیس هیئت مدیره مؤسسه فرهنگی هنری الهی قمشهای | از سال ۱۳۸۱ |
| عضو هیئت مؤسس و عضو هیئت مدیره مؤسسه فرهنگی، هنری و پژوهشی مولانا جلالالدین محمد مولوی (خانه مولانا) | — |
| مدیر مسئول و سردبیر فصلنامه چلیپا – نشریه خط و خوشنویسی و هنرهای سنتی | ۱۳۷۰–۱۳۷۱ |
| عضو آکادمی تمنوس (Temenos) انگلستان | — |
| عضو شورای مشورتی نشریه Mawlana Rumi Review انگلستان | — |
پانویس
- ↑ «زندگینامه حسین الهی قمشهای». دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «بیوگرافی حسین الهی قمشهای». دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «بیوگرافی حسین الهی قمشهای». دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۳.
پیوند به بیرون
- وبگاه رسمی دکتر حسین الهی قمشهای
- وبگاه سخنرانیها
- وبگاه سخنرانیهای انگلیسی
- صفحه رسمی فیس بوک
- صفحه رسمی اینستاگرام
- کانال رسمی یوتیوب
- کانال رسمی آپارات
- وبگاه گنج آشنا
