خاطراتی که در ذهن من نقش بسته، بیشتر از جلسات نسبتاً صمیمانه و خصوصیتری است که بنا بر اقتضائات و برنامههای کاری وجود داشته است. در این شکی نیست که رهبر انقلاب نسبت به بحث کتاب به عنوان یکی از بهترین بسترهای فرهنگی و انتقال فرهنگ و ارتقاء فرهنگ تأکید دارند. نظرات ایشان نسبت به کتابهای منتشر شده یا توصیههایی که به وزرای ارشاد در دورههای مختلف دربارهٔ کتاب کردهاند، مؤید این مطلب است.
اما دربارهٔ رابطهٔ رهبر انقلاب با کتاب و کتابخوانی باید گفت که ایشان سابقه و دیرینهای با کتاب و مطالعه دارند و جالب این است که در اغلب حوزههای مختلف نیز کتاب مطالعه کردهاند. البته در این رابطه خاطرات بنده بیشتر مربوط به حوزهٔ فرهنگ عمومی است. ایشان به رمان خیلی علاقه دارند و رمان میخوانند؛ مخصوصاً رمانهایی که بهروز منتشر میشود و همین پی گرفتن آخرین کتابهای منتشرشده در دنیا جالب است.
توصیهٔ پس از ترور
یادم میآید بعد از ترور که ایشان در بیمارستان بستری بودند، با جمعی تحت عنوان «انجمن هنرمندان مسلمان» به عیادت ایشان رفتیم. حدود ده دوازده نفر بودیم که در آن جمع شهید مرتضی آوینی و آقای سید مهدی شجاعی هم بودند. صحبتهای متعددی شد. ایشان خیلی تأکید کردند به نویسندگان،چون نویسندهها هم در جمع بودند- که شما در صورتی میتوانید کتاب بنویسید و کتاب بخوانید که به کتاب آشنا باشید و رمانهای مختلف را خوانده باشید. اگر رمان نخوانده باشید، نمیتوانید رمانِ خوب بنویسید. نکتهٔ دیگری که اشاره کردند این بود که انتقال اندیشهها توسط رمان صورت میگیرد؛ یعنی رمان یک ابزار خوبی است که تنها برای سرگرمی نیست.
تأکید ایشان این بود که رمان یک ابزار خوبی است برای انتقال اندیشهها؛ مثلاً ایشان سؤال کردند که کدامیک از شما کتاب «دل سگ» را خواندهاید؟ و جالب است که در آن جمع ده پانزده نفری که همه نویسنده بودند، کسی یادش نبود و ابراز نکرد که من خواندهام و بعد خود ایشان ادامه دادند که این کتاب «دل سگ» برای میخائیل بولگاکوف است که درواقع او زمانی که حکومت کمونیستی شوروی مسلط میشود، او این کتاب را مینویسد. کتابی است منتقدانه نسبت به آن سیستم و نظام حکومتی. تا مدتها هم اجازهٔ انتشار نداشته و بعدها که شرایط فرق کرده، این کتاب هم منتشر شده است. توصیه میکردند که بروید و این کتاب را بخوانید. به هر حال این یک شاهدمثال بود برای اینکه یک رمان چطور میتواند اندیشهها را منتقل کند. البته ایشان نسبت به این کتاب انتقادات فراوانی داشتند که بعدها بیان کردند.
محسن چینی فروشان
| مدیر فرهنگی، ناشر، نویسنده و مترجم | |
| پرونده:1محسن چینیفروشان.jpg | |
| نام تولد | محسن چینیفروشان |
|---|---|
| زمینه فعالیت | آموزش، ادبیات کودک و نوجوان، مدیریت فرهنگی |
| ملیت | ایرانی |
| تاریخ تولد | ۱۳۳۱ (۷۳–۷۴ سال) |
| محل تولد | اصفهان، ایران |
| محل زندگی | تهران |
| پیشه | مدیرعامل دفتر نشر فرهنگ اسلامی عضو هیئت امنای خانه کتاب و ادبیات ایران عضو هیئتمدیره کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان |
| سالهای فعالیت | دهه ۱۳۶۰ تاکنون |
| شروع فعالیت | دهه ۱۳۶۰ |
| تحصیلات | کارشناسیارشد برنامهریزی فرهنگی |
| جوایز | کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (برای برخی آثار)، برگزیده جشنواره کتاب رضوی (۱۳۹۸) |
| آثار | بیش از ۱۷ کتاب تألیف یا ترجمه؛ مدیریت تولیدات فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان |
محسن چینیفروشان (زاده ۱۳۳۱، اصفهان) مدیر فرهنگی، ناشر، نویسنده و مترجم ایرانی است که بخش عمده فعالیت حرفهای او در حوزه آموزش، ادبیات و فرهنگ کودک و نوجوان متمرکز بوده است. او دانشآموخته کارشناسیارشد برنامهریزی فرهنگی است و از چهرههای اثرگذار در توسعه نهادهای فرهنگی مرتبط با کودکان و نوجوانان پس از انقلاب اسلامی بهشمار میآید.
شاخصترین دوره فعالیت چینیفروشان به مدیریت نزدیک به دو دهه او بر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بازمیگردد؛ دورهای که به گفته بسیاری از صاحبنظران، یکی از موفقترین مقاطع فعالیت این نهاد پس از انقلاب دانسته شده و از آن با عنوان «دوران طلایی کانون» یاد میشود. او از آذر ۱۳۷۰ تا بهمن ۱۳۸۸ مدیرعامل کانون بود و در این دوره شمار مراکز فرهنگی این نهاد از ۳۲۲ مرکز به حدود ۸۳۰ مرکز افزایش یافت و تولیدات گسترده فرهنگی از جمله میلیونها جلد کتاب، هزاران دقیقه فیلم و انیمیشن، برنامههای صوتی و سرگرمیهای آموزشی عرضه شد. ایده ساخت عروسکهای «دارا و سارا» و تولید فیلم بچههای آسمان نیز در همین دوره شکل گرفت.
چینیفروشان سالها در مسئولیتهای متنوع آموزشی، فرهنگی، رسانهای و سیاستگذاری فعالیت کرده است. مدیرمسئولی مجلات تربیتی و آموزشی «رشد»، عضویت در شورای عالی سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزش کتابهای درسی، مدیرعاملی مؤسسه همشهری، عضویت در شورای عالی سیاستگذاری حوزه هنری، عضویت در شورای نظارت بر کتاب کودک و نوجوان در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیرکلی سازمان بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان (سیفژ) از جمله سوابق اوست. او همچنین در سالهای مختلف عضو هیئت داوران چندین جشنواره داخلی و بینالمللی در حوزه فیلم، انیمیشن و رسانه بوده است.
چینیفروشان در حوزه ادبیات کودک و نوجوان نیز فعال است و بیش از هفده کتاب را تألیف یا ترجمه کرده است. او هماکنون مدیرعامل دفتر نشر فرهنگ اسلامی، عضو هیئت امنای خانه کتاب و ادبیات ایران و عضو هیئتمدیره کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است.
زندگی و تحصیلات
محسن چینیفروشان در سال ۱۳۳۱ در اصفهان متولد شد. او تحصیلات خود را در رشته راه و ساختمان در مقطع کارشناسی آغاز کرد و سپس در مقطع کارشناسیارشد رشته برنامهریزی فرهنگی به ادامه تحصیل پرداخت. بخش عمده فعالیتهای او از سالهای آغازین حرفهای تا دهههای بعد، در حوزههای مرتبط با آموزش، فرهنگ و ادبیات کودک و نوجوان شکل گرفت. او از مدیران اثرگذار کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در دوره پس از انقلاب بهشمار میآید و گسترش شبکه مراکز فرهنگی این نهاد در دوره نوزده ساله مدیریت او رخ داد.
سوابق اجرایی
محسن چینیفروشان در حوزههای آموزشی، فرهنگی، رسانهای و سیاستگذاری مسئولیتهای مختلفی بر عهده داشته است. مهمترین سمتها و فعالیتهای اجرایی او عبارتاند از:
- مدیرمسئول مجلات تربیتی و آموزشی رشد
- عضو شورای عالی سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزش کتابهای درسی
- مدیرکل دفتر انتشارات کمکآموزشی وزارت آموزش و پرورش
- مسئول مدارس جمهوری اسلامی ایران در اروپا
- مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
- مدیرعامل مؤسسه همشهری
- عضو شورای عالی سیاستگذاری حوزه هنری
- عضو شورای عالی انجمن اولیا و مربیان
- عضو شورای نظارت بر کتاب کودک و نوجوان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
- دبیرکل سازمان بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان (سیفژ)
- عضو هیئتمدیره کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
- عضو هیئت امنای خانه کتاب و ادبیات ایران
- مدیرعامل دفتر نشر فرهنگ اسلامی
فعالیت در جشنوارهها
او در چندین جشنواره داخلی و بینالمللی عضو هیئت داوران بوده است، از جمله:
- جشنواره فیلمهای تربیتی–آموزشی رشد
- جشنواره فیلم کودکان حیدرآباد هند
- جشنواره گوانگ لهستان
- جشنواره انیمیشن اتاوا
- جشنواره بینالمللی انیمیشن تهران
- چند دوره جشنواره مطبوعات
مدیریت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان (۱۳۷۰ تا ۱۳۸۸)
محسن چینیفروشان از آذر ۱۳۷۰، پس از تشکیل مجمع عمومی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و بازنشستگی مدیرعامل پیشین، بهعنوان مدیرعامل این نهاد فرهنگی منصوب شد و تا بهمن ۱۳۸۸ در این سمت باقی ماند؛ دورهای نزدیک به ۱۹ سال. این دوره در ارزیابی بسیاری از فعالان و پژوهشگران حوزه فرهنگ کودک و نوجوان بهعنوان یکی از درخشانترین و موفقترین مقاطع فعالیت کانون پس از انقلاب اسلامی شناخته میشود و از آن با عنوان «دوران طلایی» کانون یاد شده است.
در ابتدای مدیریت چینیفروشان، کانون ۳۲۲ مرکز فرهنگی شامل ۲۴۸ مرکز ثابت، ۱۱ مرکز سیار شهری، ۴۶ مرکز سیار روستایی و ۱۷ کتابخانه پستی داشت. با توسعههای انجامشده طی دو دهه مدیریت او، این شمار در دهه فجر سال ۱۳۸۸ به حدود ۸۳۰ مرکز رسید. گسترش شبکه مراکز، توسعه تولیدات فرهنگی و افزایش ظرفیتهای آموزشی و رسانهای از مهمترین تغییرات ساختاری این دوره بود.
در این دوره، کانون یکی از پررونقترین مقاطع فعالیت خود را تجربه کرد. از مهمترین دستاوردهای این دوره میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- انتشار میلیونها جلد کتاب برای کودکان و نوجوانان
- تولید هزاران دقیقه فیلم، انیمیشن، برنامه صوتی و نوار موسیقی برای گروههای مختلف سنی
- طراحی و عرضه دهها ابزار سرگرمی و اسباببازی آموزشی
- شکلگیری ایده و ساخت عروسکهای «دارا و سارا»
- تولید فیلم سینمایی بچههای آسمان
چینیفروشان در این دوره بهعنوان یکی از مدیران باتجربه و تأثیرگذار حوزه فرهنگ کودک و نوجوان مطرح شد و نقش او در توسعه زیرساختهای فرهنگی کانون، تقویت تولیدات هنری و گسترش فعالیتهای سینمای کودک مورد توجه بوده است.
در پایان این دوره، و همزمان با بازنشستگی چینیفروشان، سیدصادق رضایی در بهمن ۱۳۸۸ با تصویب مجمع عمومی بهعنوان مدیرعامل جدید کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منصوب شد. محسن چینیفروشان پس از پایان دوره مدیرعاملی، فعالیت خود را بهعنوان عضو هیئتمدیره کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ادامه داد.
آثار
محسن چینیفروشان در حوزه ادبیات کودک و نوجوان نویسنده و مترجم فعال بوده و بالغ بر هفده عنوان کتاب ترجمه یا تألیف کرده است. برخی از مهمترین آثار او عبارتاند از:
ترجمهها
- پرواز کن! پرواز! - کریستوفر گرگوراسکی
- گرگ در کمین - سلینا هاستینگز
- پسران صحرا - کریستینا کسلر
- صدای من، صدای او - امی مکدونالد
- آتش و دریا - لیندا سو پارک
- عمق دریا چقدر است؟ - سرنا ریگلیتی
- بلندی آسمان چقدر است؟ - آنا میلبورن
تألیفها
- مغازهدار (مجموعه چند داستان کوتاه)
- او
- نقرهماهی
- همیشه او، همهجا او
- جایگاه فرهنگی
گفتاورد
«با محسن چینیفروشان در کتابخانه شخصی رهبر انقلاب»[۱]
هنوز کتابی در سطح جهانی نداریم
یادم هست حدود سالهای ۶۲ و ۶۳ بود که با جمعی خدمت ایشان بودیم. صحبت کتابهای انقلاب شد و اینکه ما در مورد انقلاب، باید رمان درجه یک داشته باشیم و من فکر کنم هنوز ایشان به آن ایدهآل خودشان نرسیدهاند. هنوز نداریم رمانی که راجع به اصل انقلاب، قبل از انقلاب و بعد از انقلاب باشد. یک تعبیری ایشان داشتند و میگفتند که ما هنوز کتاب دربارهٔ انقلاب که جهانی بشود نداریم. بعد گفتند که جهانی شدن معنیاش این است که این کتاب دست به دست بگردد. ناشرها در دنیا دنبالش بگردند، ترجمه کنند و در دنیا به زبانهای زندهٔ دنیا ترجمه بشود. نه اینکه ما ترجمه بکنیم، خود آنها دنبالش بگردند. مثالی میزدند و میگفتند که شما کتاب «دن آرام» شولوخف را بینید که چقدر جهانی شده؟ همه این «دن آرام» را خواندهاند با اینکه دو سه جلد است. مضمون حرف آقا این بود که وقتی کتاب را میخوانید، چقدر لذت میبرید و چقدر حس مثبتی نسبت به این کتاب پیدا میکنید. و باز تأکید میکردند که این کتاب را بخوانید و ما در این تراز و در این سطح، کتابی که جهانی بشود نداریم.
ایشان حتی در سالهای اخیر نیز این مطالبه را تکرار کردهاند که باز در این سطح، کتابی در مورد انقلاب نداریم. نهفقط راجع به انقلاب، حتی در مورد ائمهٔ معصومین (ع) نیز این نقص هست. راجع به شخصیت حضرت پیامبر (ص) ایشان گفتند که ما هنوز فیلم خوبی راجع به این شخصیت بزرگوار نداریم. ما فقط یک فیلم خوب داریم که برای مصطفی عقاد است؛ آن هم فیلم خوبی است به اندازهٔ خودش و در آن فرهنگ و شرایط. و هنوز مثلاً ما به عنوان انقلاب اسلامی نتوانستهایم یک فیلم بسازیم که بتواند شخصیت آن بزرگوار را نشان بدهد.
به هر حال افق دید ایشان بلند است. سه چهار سال پیش در جلسهای میگفتند که امروزه کتابهای مختصر و کوچک خوانندگان حرفهای را اقناع نمیکند. باید یک رمان مثلاً چهارصد پانصد صفحهای باشد که خواننده اقناع بشود، ولی این کتابهایی که حالا بعضیهایش هم خوب است، درواقع نمیتواند نقش جهانی شدن را ایفا بکند.
خانهٔ کتاب رهبر
کتابخانهٔ ایشان نسبتاً بزرگ است و کتابها موضوعات مختلفی دارند. ایشان کنار خیلی از کتابها حاشیهنویسی کردهاند و من خیلی دلم میخواهد یک زمانی آن چیزی که میشود از این حاشیهها منتشر کرد، منتشر بشود، چون بادقت و باظرافت حاشیه نوشتهاند.
شعر و رمان
در مورد بخش ادبیات کتابخانه، شعرش خیلی جلب توجه میکند. البته بخشی از کتابهای شعر را شعرا به مناسبتهای مختلف هدیه دادهاند. بعضی هم طبق آنچه که من دیدم، معلوم بود مربوط به خود ایشان است و بعضیهایش را خودشان در جوانی خریدهاند. خلاصه شعرش خیلی غنی است، اما در بخش شعر، انواع و اقسام غزلیات حافظ و حافظشناسی خیلی برجسته است. البته به آنها مراجعه میکنند و اینطور نبوده که مثلاً همانطور نو مانده باشد و کتابخانهای باشد. در بعضی از آنها یادداشت بود و بعضیهایش هم مثلاً معلوم بود که محل مراجعه است.
کتابهای رمان ایشان که اغلب معروف هستند و از نویسندگان مختلف و معروف در کتابخانه هست؛ مثلاً کتابهای نویسندگان روس مثل چخوف، نویسندگان عرب و رمانهای مختلفی از نویسندههای فرانسوی مثل بالزاک و رومن رولان.
باید بگویم که آقا خیلی به عنوان زندگینامهنویس روی رومن رولان تأکید میکنند. در جلسهای میگفتند که ما کسی مثل رولان نداشتهایم که بیاید زندگینامهٔ بزرگان انقلاب را بنویسد و ما همچنین کتابهایی را لازم داریم که این یک تخصص است و باید بعضیها بروند دنبالش و یاد بگیرند و کمبودش احساس میشود.
من خودم نشنیدم، ولی خبر دارم که کتاب دیگری که در همین زمینه به نام «سور بز» منتشر شد، ایشان آن را خواندند و حتی از لحاظ تکنیکی راجع به آن نظر دادند که این کار قوی نیست. این روزآمد بودن ایشان خیلی قوی است. خلاصه رمانهای فراوانی ایشان دارند از نویسندگان مختلف؛ حالا نویسندگانی که بهاصطلاح به عنوان بچهمسلمان شناخته میشوند یا نویسندگانی که خیلی هم مذهبی نبودند.
(ادامه در منبع)
