محمدباقر بهارى همدانی

شیخ محمد باقر بهاری

فقیه، محدّث، مفسّر، روحانی و فعال سیاسی عصر مشروطه
نام کامل	محمد باقر بن محمد جعفر کافی بهاری
تاریخ تولد	۱۲۷۵ ق
زادگاه	بهار، همدان، ایران
تاریخ وفات	۱۳۳۳ هـ.ق.
شهر وفات	همدان، ایران
خویشاوندان سرشناس	محمد حسین بهاری (فرزند)
استادان	ملاّ عباسعلی بهاری، ملاّ جعفر، ملاّ اسماعیل همدانی، میرزا محمود طباطبایی، حاج میرزا محمود بروجردی، ملاحسینقلی شوندی، شیخ حسن مامقانی، محدّث نوری، آخوند خراسانی، شیخ لطف‌الله مازندرانی، علاّمه میرزا حسین نوری
محل تحصیل	بهار، همدان، بروجرد و نجف
اجازه اجتهاد از	حاج میرزا محمود بروجردی، آخوند خراسانی
تالیفات	النور فی الامام المستور، العلایم لاهتداء الهوائم، تسدید المکارم و تفضیح الظالم، ترجمه مکارم الاخلاق، الوجیزه، بسط نور، حاشیه بر البهجة المرضیه، شرح قطر الندی، الدرّة الغرویّه، مستدرک الدرّة، بدرالامه فی جغرلایه، روح الجوامع، ایضاح الخطاء، آیه کن فیکون، الطلع النضید، مطلع الشمس، اُبهی الدرر، البیان فی حقیقة الایمان، سلاح الحازم، دعوت الحسینیه، اعلان دعوة.
سیاسی	فعال در نهضت مشروطه، رئیس انجمن ولایتی همدان

محمدباقر بن محمدجعفر کافى بهارى همدانی (۱۲۷۵–۱۳۳۳ هـ. ق) از علمای برجسته همدان، فقیه، محدّث، مفسّر و روحانی سیاسی مؤثر در دوران مشروطه ایران بود.

وی پس از تحصیلات مقدماتی در بهار و همدان، به نجف هجرت کرد و از محضر استادانی چون آخوند خراسانی، شیخ لطف‌الله مازندرانی و علامه میرزا حسین نوری بهره برد و به درجه اجتهاد رسید. پس از بازگشت به همدان، به تدریس، ارشاد مردم و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی پرداخت و نقش مؤثری در نهضت مشروطه و دفاع از حقوق مردم ایفا کرد.

آثار فراوان او در علوم اسلامی و فقه، از جمله کتاب «ایضاح الخطاء»، نشان‌دهنده اهتمام وی به تبیین مشروعه، مبارزه با استبداد و هدایت اجتماعی جامعه بود. بهاری همچنین به زهد، ساده‌زیستی و پایبندی به عدالت و اخلاق شهره بود.

زندگی و تحصیلات

شیخ محمدباقر بهاری در سال ۱۲۷۵ هـ.ق. در بهار همدان متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در شهر بهار نزد پدرش ملا عباسعلی بهاری گذراند و سپس در درس ملا جعفر شرکت کرد. پس از آن به همدان رفت و در درس ملا اسماعیل همدانی و میرزا محمود طباطبایی شرکت نمود و خود نیز به تدریس کتاب «البهجة المرضیه» سیوطی می‌پرداخت. وی پس از مدتی به بروجرد رفت و در درس فقه و اصول حاج میرزا محمود بروجردی حاضر شد و از ایشان اجازه اجتهاد گرفت.

هجرت به نجف

در سال ۱۲۹۷ هـ.ق. به نجف اشرف هجرت کرد و طی ۲۰ سال از محضر استادانی چون ملاحسینقلی شوندی درجزینی همدانی، میرزا حسن شیرازی، شیخ حسن مامقانی، محدث نوری، شیخ محمدحسین کاظمی، ملا محمد شربیانی، فاضل ایروانی، میرزا حبیب‌الله رشتی و آخوند خراسانی بهره برد و به درجه اجتهاد رسید. وی از شیخ لطف‌الله مازندرانی و علامه میرزا حسین نوری و آخوند خراسانی اجازه روایت گرفت و تقریرات دروس آنان را ثبت کرد.

بازگشت به همدان

پس از درگذشت حاج سید عبدالحمید گروسی همدانی (۱۳۱۸ هـ. ق) به درخواست مردم همدان به ایران بازگشت و به تدریس، اقامه نماز جماعت و ارشاد مردم پرداخت. بنابر نقلی، بازگشت وی به ایران در سال ۱۳۱۶ هـ.ق. بوده است.

سید محسن امین دربارهٔ وی می‌نویسد: «کان عالماً فاضلاً محدّثاً رجالیاً اخلاقیاً آمراً بالمعروف و ناهیاً عن المنکر و کان من خواص تلامذة آخوند ملاحسینقلی الهمدانی». آقا بزرگ تهرانی نیز او را «ورعاً تقیّاً، شدیداً در امر به معروف و نهی از منکر، عارف سالک و مهذّب» توصیف کرده است.

مبارزات

آیت‌الله بهاری در حوزه نجف در زمان فعال‌ترین دوره سیاسی حضور داشت و با جریان‌های سیاسی معاصر ارتباط داشت. پس از بازگشت به همدان، ریاست انجمن ولایتی همدان را بر عهده گرفت و در جریان مشروطه و نهضت‌های عدالت‌خواهی فعال بود. وی به تشکیل گروه مسلح و دفاع از مردم در برابر قزاقان و تهدیدات روسیه پرداخت و توانست تهدیدها را خنثی کند.

در یکی از نمونه‌های اقتدار وی، با دخالت مستقیم در حل مشکل سرقت مروارید از بانک انگلیس، آن‌ها را مجبور به بازگرداندن اموال مردم کرد.

آثار

آیت الله بهاری آثار متعدد در علوم اسلامی دارد و از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• النور فی الامام المستور
• العلایم لاهتداء الهوائم
• تسدید المکارم و تفضیح الظالم ۱۳۰۵ق
• ترجمه و بازگرداندن «مکارم الاخلاق» شیخ ابو نصر فضل‌الله طبرسی
• الوجیزه، مقدمه بر کتاب «مناقب خوارزمی»
• بسط نور، ترجمه کتاب النور فی الامام المستور
• حاشیه بر «البهجة المرضّیه» سیوطی
• شرح «قطر الندی» ابن هشام انصاری
• الدرّة الغرویّه و التحفة الحسینیه
• مستدرک الدرّة
• بدرالامه فی جغرلایه
• روح الجوامع
• ایضاح الخطاء فی الردع عن الاستبداد
• آیه کن فیکون
• الطلع النضید فی الرد علی من منع لعن یزید
• مطلع الشمس
• اُبهی الدرر
• البیان فی حقیقة الایمان
• سلاح الحازم لدفع الظالم
• دعوت الحسینیه الی المواهب السنیة.

وی در آثار خود به ویژه در «ایضاح الخطاء» تلاش کرده است بین مشروطه و مشروعه سازگاری ایجاد کند و از نظر تشرّع و تشیّع، حکومت مشروعه و مشروطه را هماهنگ نشان دهد.