محمدجواد باهنر
| فقیه، سیاستمدار، مبارز، استاد علوم دینی و فرهنگی | |
| نام کامل | محمد جواد باهنر |
|---|---|
| لقب | شهید باهنر |
| تاریخ تولد | ۱۳۱۲ ش |
| زادگاه | محله شهر، کرمان، ایران |
| تاریخ شهادت | ۸ شهریور ۱۳۶۰ ش |
| محل شهادت | دفتر نخستوزیری، تهران، ایران |
| محل دفن | بهشت زهرا، تهران، ایران |
| محل سکونت | کرمان، قم، تهران |
| خویشاوندان سرشناس | شهید ایران منش (پسر دایی) |
| استادان | امام خمینی، آیتالله العظمی بروجردی، علامه طباطبایی، حجتالاسلام حقیقی، آیتالله سید محمد باقر مجاهدی، آیتالله سلطانی |
| محل تحصیل | مدرسه معصومیه کرمان، حوزه علمیه قم، دانشگاه تهران |
| تالیفات | یک دوره تعلیمات دینی، روش تدریس تعلیمات دینی، تاریخ تمدن و فرهنگ اسلامی |
| سایر | نخستوزیر جمهوری اسلامی ایران، دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، وزیر آموزش و پرورش، نماینده مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان |
| سیاسی | فعال در مبارزه علیه حکومت پهلوی، عضو هیئت مؤتلفه اسلامی، بنیانگذار حزب جمهوری اسلامی، نخستوزیر جمهوری اسلامی ایران |
محمدجواد باهنر (۱۳۱۲–۸ شهریور ۱۳۶۰) فقیه، استاد علوم دینی و فرهنگی، سیاستمدار و مبارز انقلابی ایرانی بود. او علاوه بر تدریس در حوزه علمیه و دانشگاه، در تأسیس و مدیریت نهادهای آموزشی و فرهنگی مشارکت داشت و با تدوین برنامههای تربیتی و آموزشی، تلاش کرد تا دانش دینی و دانشگاهی به شکل همافزا در جامعه نهادینه شود.
باهنر همچنین از فعالان سیاسی برجسته پس از پیروزی انقلاب بود و به عنوان نخستوزیر جمهوری اسلامی و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی فعالیت کرد. او در ۸ شهریور ۱۳۶۰ به دست گروههای تروریستی در دفتر نخستوزیری به شهادت رسید و به عنوان یکی از شهدای برجسته انقلاب اسلامی شناخته میشود.
زندگی و تحصیلات
محمد جواد باهنر در محله «شهر» کرمان به دنیا آمد. پدرش علیاصغر باهنر، مردی زحمتکش و متقی بود و مادرش نیز با فداکاری در زندگی ساده خانوادگی نقش داشت. او شش خواهر و دو برادر داشت و از همان دوران کودکی در مغازه پدر به کسب و کار حلال مشغول شد و در همان حال، درس مکتب و قرآن را نزد ملا سکینه آموخت.[۱]
در یازده سالگی، با توصیه حجتالاسلام حقیقی، وارد مدرسه معصومیه کرمان شد و ضمن فراگیری تحصیلات حوزوی، تحصیلات جدید را نیز دنبال کرد و تا کلاس یازدهم نظام قدیم ادامه تحصیل داد.[۲]
تحصیل در حوزه و دانشگاه
در مهرماه ۱۳۳۲ ش، باهنر به قم رفت و در حوزه علمیه قم تحصیل کرد. وی در درس خارج فقه و اصول امام خمینی به مدت هشت سال شرکت نمود و یادداشتهای درس امام را بهخوبی ضبط کرد.[۳] همچنین در درس اسفار و تفسیر علامه طباطبایی و درس آیتالله بروجردی حضور یافت و تحصیلات خود را تا پایان سال ۱۳۴۰ ش ادامه داد.
او در کنار تحصیلات حوزوی، دیپلم و سپس لیسانس و فوقلیسانس امور تربیتی و دکترای الهیات خود را از دانشگاه تهران دریافت کرد و نشریه «مکتب تشیع» را با همکاری دوستانش منتشر نمود.[۴]
فعالیتهای سیاسی
با بازگشت به ایران، باهنر وارد فعالیتهای سیاسی شد و به عنوان سخنران و مبلغ علیه رژیم پهلوی فعالیت میکرد. او چندین بار دستگیر شد و تحت مراقبت شدید ساواک قرار داشت.[۵]
وی با هیئت مؤتلفه اسلامی همکاری داشت و سازماندهی فعالیتهای مخفی و نیمهعلنی را برعهده گرفت، از جمله تأسیس مؤسسه تعاون رفاهی، کانون توحید و دفتر نشر فرهنگ اسلامی. باهنر پس از پیروزی انقلاب اسلامی مسئولیتهای متعددی در زمینه آموزش و پرورش، نهضت سوادآموزی، نمایندگی مجلس خبرگان و مجلس شورای اسلامی و وزارت آموزش و پرورش برعهده داشت.[۶]
اقدامات فرهنگی و آموزشی
شهید باهنر تأکید فراوانی بر اهمیت آموزش و پرورش و فرهنگ داشت و در تدوین کتابهای درسی دوره راهنمایی و دبیرستان نقش مؤثر داشت. او تلاش میکرد که محتوای اسلامی و ارزشی در کتابها حفظ شود و از سانسور رژیم پهلوی عبور کند.[۷]
وی همچنین در تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی، برنامهریزی آموزشی، ایجاد مدارس و دانشگاههای اسلامی و تربیت نیروهای متعهد نقش کلیدی داشت.[۸]
مسئولیتهای اجرایی
بعد از پیروزی انقلاب، باهنر عضو شورای انقلاب، نماینده مردم کرمان در مجلس خبرگان قانون اساسی و نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد. او سومین وزیر آموزش و پرورش جمهوری اسلامی و سپس نخستوزیر جمهوری اسلامی ایران بود و در تدوین سیاستهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نقش مؤثری داشت.[۹]
آثار
شهید باهنر آثار متعددی در زمینه تعلیم و تربیت، قرآن، اخلاق، فرهنگ اسلامی و ولایت فقیه منتشر کرده است که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
- تربیت و تعلیم دینی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۱
- تعالیم قرآن مجید، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۲
- دین شناسی تطبیقی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۱
- انسان و خودسازی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۲
- مواضع ما در ولایت و رهبری، تهران، ۱۳۷۳
- یادگار یک سفر، باختران، ۱۳۶۲
تعهد اخلاقی
باهنر فردی پرهیزگار و اهل تهذیب نفس بود. نمازهای خود را اول وقت به جماعت اقامه میکرد، نماز شب میخواند و به زیارت و دعا اهتمام داشت. وی در زندگی خانوادگی نیز نمونه اخلاقی بود و آموزش معارف دینی و اخلاقی را به فرزندانش منتقل میکرد.[۱۰]
شهادت
هشتم شهریور ۱۳۶۰ ش، دفتر نخستوزیری توسط بمبگذاری یکی از کارکنان منفجر شد و محمد جواد باهنر همراه با رئیسجمهور محمدعلی رجایی به شهادت رسیدند. پیکر پاک این دو شهید با حضور حدود یک میلیون نفر از مقابل مجلس شورای اسلامی تشییع و در بهشت زهرا دفن شد.[۱۱]
پانویس
- ↑ مسافر کویر، محمدعلی دهقانی، ص ۲۲–۲۳
- ↑ شهید دکتر محمد جواد باهنر، مرتضی نعمتی زرگران، ص ۳۵
- ↑ کارنامه معلم شهید رجایی و دانشمند شهید باهنر، ص ۵۴–۵۵
- ↑ شهید دکتر محمد جواد باهنر، الگویی هنر مقاومت، ص ۷
- ↑ شهید دکتر باهنر، الگویی هنر مقاومت، ص ۱۳–۱۴
- ↑ پرتوی از اندیشههای شهید باهنر، ص ۹–۱۰
- ↑ شهید باهنر، الگویی هنر مقاومت، ص ۱۰–۱۱
- ↑ شهید دکتر محمد جواد باهنر، الگویی هنر مقاومت، ص ۱۰–۱۱
- ↑ پرتوی از اندیشههای شهید باهنر، ص ۹–۱۰
- ↑ گفتگو با ناصر باهنر، روزنامه جمهوری اسلامی، ۷ شهریور ۱۳۶۲
- ↑ روزنامه جمهوری اسلامی، ۹ شهریور ۱۳۶۰
