موسی حقانی
| مورخ و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران | |
| پرونده:1موسی فقیه حقانی.jpg | |
| نام تولد | موسی فقیه حقانی |
|---|---|
| زمینه فعالیت | تاریخنگاری، پژوهش، آموزش عالی |
| ملیت | ایرانی |
| تاریخ تولد | ۱۳۴۲ (۶۲–۶۳ سال) |
| محل تولد | تهران، ایران |
| محل زندگی | تهران |
| نام دیگر | موسی فقیه حقانی |
| پیشه | مورخ، پژوهشگر، استاد دانشگاه |
| سالهای فعالیت | دهه ۱۳۷۰ تاکنون |
| شروع فعالیت | دهه ۱۳۷۰ |
| تحصیلات | دکتری علوم سیاسی (گرایش اندیشه سیاسی) |
| دانشگاه | پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی |
| آثار | «تاریخ تحولات سیاسی ایران»، «تاریخ فراماسونری در ایران»، «خاندان پهلوی به روایت اسناد»، «آخرین شاه»، «آخرین دربار»، «گزیده اسناد وزارت جنگ: غائله جمهوریخواهی» |
موسی فقیه حقانی مشهور به موسی حقانی (زاده ۱۳۴۲، تهران) مورخ و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران، استاد دانشگاه و از چهرههای فعال در تاریخنگاری دوره قاجار، پهلوی و انقلاب اسلامی است. بخش عمده فعالیت علمی او در مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران متمرکز بوده و در این مؤسسه در مسئولیتهایی چون معاون پژوهشی، رئیس پژوهشکده تاریخ معاصر و سپس رئیس مؤسسه فعالیت کرده است. او همزمان در عرصه آموزش عالی نیز حضور دارد و بهعنوان استاد دانشگاه، مدیر گروه پژوهشی جامعهشناسی دوره پهلوی در مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و سردبیر فصلنامه «تاریخ معاصر ایران» شناخته میشود.
حقانی دارای مدرک دکترای علوم سیاسی با گرایش اندیشه سیاسی از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است و از دهه ۱۳۷۰ تاکنون در حوزه تاریخنگاری ایران به پژوهش، تدریس و انتشار آثار اسنادی و تحلیلی پرداخته است. او تاکنون دهها مقاله پژوهشی و چندین کتاب منتشر کرده که از میان آنها میتوان به تاریخ تحولات سیاسی ایران، تاریخ فراماسونری در ایران، خاندان پهلوی به روایت اسناد، آخرین شاه، آخرین دربار و گزیده اسناد وزارت جنگ: غائله جمهوریخواهی اشاره کرد. بخش مهمی از فعالیت علمی او به مطالعه اسناد تاریخی، تحلیل جریانهای سیاسی و دینی معاصر و بررسی ساخت قدرت در ایران طی دو سده اخیر اختصاص دارد.
زندگی و تحصیلات
موسی فقیه حقانی در سال ۱۳۴۲ در تهران به دنیا آمد. تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته علوم سیاسی ادامه داد و مدرک دکتری علوم سیاسی با گرایش اندیشه سیاسی را از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی دریافت کرد. مسیر علمی او از ابتدا با پیوند دادن مباحث نظری علوم سیاسی و مطالعه اسنادی تاریخ معاصر ایران شکل گرفت. از دهه ۱۳۷۰ بهطور حرفهای وارد عرصه پژوهشهای تاریخی و اسنادی شد و فعالیت خود را عمدتاً در حوزه تاریخ سیاسی و اجتماعی دو سده اخیر ایران متمرکز کرد.
فعالیتهای علمی و مدیریتی
موسی فقیه حقانی در مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران در مسئولیتهای متعددی از جمله معاون پژوهشی مؤسسه، رئیس پژوهشکده تاریخ معاصر و نیز رئیس مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران فعالیت داشته است. وظایف او در این مجموعه شامل مشارکت در برنامهریزی پژوهشی، ساماندهی طرحهای اسنادی و مدیریت فعالیتهای علمی مؤسسه بوده است.
او در حوزه آموزش عالی نیز فعالیت میکند و در مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) بهعنوان استاد دانشگاه و مدیر گروه پژوهشی جامعهشناسی دوره پهلوی به تدریس مباحث مرتبط با تاریخ معاصر ایران، تاریخ سیاسی دوره پهلوی و جریانهای فکری و سیاسی ایران میپردازد.
او همچنین سردبیر فصلنامه «تاریخ معاصر ایران» بوده و با نشریات تخصصی وابسته به مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران در مقام پژوهشگر، نویسنده و مدیر علمی همکاری داشته است.
حوزههای پژوهش و رویکرد فکری
تمرکز اصلی پژوهشهای موسی فقیه حقانی بر تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در دو سده اخیر است. در آثار و مقالات او چند محور اصلی برجسته است:
- تاریخ سیاسی دوره قاجار و پهلوی: بررسی ساخت قدرت، مناسبات حکومت با جامعه، نقش نیروهای سیاسی و تأثیر سیاستهای داخلی و خارجی بر شکلگیری و تحول دولت در ایران.
- نقش جریانهای دینی و روحانیت در تحولات معاصر: توجه به حضور و تأثیر روحانیت و جریانهای مذهبی در رخدادهایی چون نهضت مشروطه، تحریم تنباکو، مبارزات ضد استعماری و زمینهسازی انقلاب اسلامی.
- مطالعه شبکههای وابسته و انجمنهای مخفی (بهویژه فراماسونری): حقانی در کتاب «تاریخ فراماسونری در ایران» و مقالاتی مانند «ضرورت توجه به نقش پنهان فراماسونری در تحولات تاریخ معاصر ایران» به بررسی نقش انجمنهای مخفی، شبکههای فراماسونری و تأثیر آنها بر برخی جریانهای فکری و سیاسی مشروطه و پس از آن میپردازد.
- مرور اسناد و تصاویر تاریخی: بخش مهمی از کار او به گردآوری، تحلیل و انتشار اسناد و تصاویر تاریخی اختصاص دارد؛ از جمله اسناد مربوط به کشف حجاب، کودتای ۱۲۹۹، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، ماجرای جمهوریخواهی در دوره رضاشاه و نیز گزارشها و عکسهای مرتبط با هیئتهای مذهبی، عزاداریها و تحولات اجتماعی ـ مذهبی ایران در قرن چهاردهم شمسی.
آثار
از موسی فقیه حقانی دهها مقاله پژوهشی و چندین کتاب و مجموعه اسنادی در حوزه تاریخ معاصر ایران منتشر شده است. برخی از شناختهشدهترین آثار او عبارتاند از:
کتب
- آخرین شاه، آخرین دربار
- تاریخ تحولات سیاسی ایران
- تاریخ فراماسونری در ایران
- خاندان پهلوی به روایت اسناد
- تاریخ معاصر ایران
- گزیده اسناد وزارت جنگ: غائله جمهوریخواهی در مقطع سالهای ۱۳۰۳–۱۳۰۲
مقالات
حقانی در کنار کتابها، مقالات متعددی در فصلنامه «تاریخ معاصر ایران» و دیگر نشریات علمی و پژوهشی منتشر کرده است. چند نمونه از این مقالات و نوشتهها عبارتاند از:
- تبیین الگوی فرهنگ دفاعی در تمدن نوین اسلامی با تمرکز بر نقش و جایگاه ولایت فقیه در حفظ ساختار ارزشی نظام اسلامی
- مدرس سیاستمداری و شریعتمداری
- عکس روتوش شده ماسونی روی طاقچه ایرانی
- مشروطیت از نگاه دوربین
- ضرورت توجه به نقش پنهان فراماسونری در تحولات تاریخ معاصر ایران
علاوه بر این عناوین، مجموعهای از گفتوگوها، گزارشها و مقالات اسنادی و تصویری با موضوعاتی چون «کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به روایت تصویر»، «ایران از نگاه دوربین سیاحان و مأموران خارجی»، «محرم از نگاه تصویر» و مطالعات مربوط به هیئتهای مذهبی و عزاداری در دوره پهلوی در کارنامه او ثبت شده است.
