جهاد تبیین

جهاد تبیین

توصیف	روشنگری آگاهانه و مستند، بر پایه تحقیق و استدلال علمی برای مقابله با دشمن و فتنه‌های فکری
تاریخ	این واژه نخستین‌بار توسط آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۵ مطرح شد و ایشان در آذر ۱۴۰۰ به تبیین ابعاد مختلف آن پرداختند.
بنیان‌گذار	آیت‌الله سید علی خامنه‌ای

جهاد تبیین به معنای روشنگری آگاهانه و مستند، بر پایه تحقیق و استدلال علمی برای مقابله با دشمن و فتنه‌های فکری اوست. این واژه نخستین‌بار توسط آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۵ مطرح شد و ایشان در آذر ۱۴۰۰ به تبیین ابعاد مختلف آن پرداختند. رهبر انقلاب ریشه این تعبیر را در وصیت‌نامه امیرالمؤمنین علی(ع) به فرزندانش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) دانسته و تحقق واقعی آن را موجب آثاری چون «صیانت از حقیقت و جلوگیری از تحریف»، «حفظ پشتوانه مردمی نظام» و «رفع بسیاری از مشکلات جامعه» معرفی کرده‌اند.

آیت‌الله خامنه‌ای تأکید دارد که تبیین موضوعات اساسی جامعه باید بر اساس الگوهای رفتاری پیامبران و امامان معصوم(ع) صورت گیرد؛ چراکه آنان پیشگامان حقیقی جهاد تبیین بوده‌اند و در کلام و رفتارشان، ادب، صداقت و اخلاق اسلامی موج می‌زند. ایشان جهاد تبیین را به معنی «روشنگری فعال و آگاهانه» تعریف می‌کند؛ یعنی تلاشی جدی — نه صرفاً بیان سادهٔ دیدگاه — برای «افشاء حقایق، رفع ابهام، خنثی کردن شبهه و تحریف» در برابر جریان‌هایی که قصد دارند تصویر نادرست از دین، انقلاب، نظام یا واقعیت‌ها ارائه دهند. او تأکید می‌کند «جهاد» در این ترکیب، معنای جهاد فرهنگی – فکری دارد، نه لزوماً جهاد نظامی؛ یعنی کارزار برای مقابله با «توطئهٔ رسانه‌ای، تحریف، جنگ شناختی» با ابزار عقل، استدلال، بیان، هنر و رسانه.

طرح مفهوم جهاد تبیین از سوی رهبر انقلاب بازتاب گسترده‌ای در میان استادان حوزه و دانشگاه و نیز نهادهای فرهنگی و اجرایی کشور داشت. نتیجه این توجه، نگارش و انتشار کتاب‌هایی با عنوان «جهاد تبیین» به زبان‌های فارسی و عربی و نیز ایجاد «قرارگاه‌های جهاد تبیین» در شهرهای مختلف ایران بود که با هدف گسترش فرهنگ روشنگری و مقابله علمی با جنگ شناختی دشمن شکل گرفت.

آیت‌الله خامنه‌ای:
جهاد تبیین یک فریضه قطعی و فوری است.

فرمان جهاد تبیین
آیت‌الله خامنه‌ای ۱۴۰۰/۰۷/۰۵

جهاد تبیین را جدّی بگیرید
آیت‌الله خامنه‌ای ۱۴۰۱/۰۵/۰۵

جهاد تبیین در برابر محتوای دروغ
آیت‌الله خامنه‌ای ۱۴۰۱/۰۸/۱۱

کتاب «جهاد تبیین»، برگرفته از سخنرانی‌های آیت‌الله خامنه‌ای

مفهوم‌شناسی

آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران «جهاد تبیین» را به معنای انجام دادنِ کار علمی و تحقیقی، حرف‌ زدن و تبیین نمودن برای مقابله‌ با دشمن و از بین بردن وسوسه‌‌های او، دانسته است. این اصطلاح، نخستین بار از سوی وی در اردیبهشت سال ۱۳۹۵ش مورد اشاره قرار گرفت و در آذر سال ۱۴۰۰ش به تبیین آن پرداخت. هرچند قبل از آن نیز، در مواردی به این موضوع اشاره نموده و معتقد است، با تبیین اندیشه اسلامی، مردم به‌لحاظ فکری قانع شده و آنان را به حرکت در مسیرِ اهدافِ اسلامی، وا می‌دارد.

وی اصطلاحِ «جهاد روایت»، «حرکت تبیین»، «ترویج» و «روشنگری» را هم‌سو با اصطلاح «جهاد تبیین» می‌داند.

جایگاه و اهمیت

بر اساس بیان آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، اصطلاحِ جهاد تبیین از این بخش از وصیت‌نامه امام علی(ع) «اللَهَ اللَهَ فِی الجِهَادِ بِاَموَالِکُم وَ اَنفُسِکُم وَ اَلسِنَتِکُم فِی سَبِیلِ اللَه» به حَسَنین گرفته شده و شیوه بسیاری از اهل‌بیت(ع) در جهاد، جهاد تبیین بوده است. وی به تبیین و تفسیر دین با نگاه مخصوصِ اهل‌بیت(ع) اشاره کرده و معتقد است «جهاد تبیین» به عنوان یک وظیفه شرعی بر همگان لازم و یک فریضه‌ٔ فوری (واجبی که در اولین زمان ممکن باید انجام گیرد) است.

آیت‌الله خامنه‌ای تأکید می‌کند که این وظیفه همگانی است و هر فرد یا نهادی که توانایی دارد — اعم از رسانه‌ها، دانشگاه‌ها، منبرها، هنر، مطبوعات، فضای مجازی یا رسانه‌های رسمی — باید وارد میدان شود و روشنگری کند. به باور او، دشمن امروز اولویت خود را بر «جنگ رسانه‌ای و تبلیغاتی» گذاشته و می‌کوشد بر ذهن‌ها تسلط یابد؛ اگر مردم بصیرت نداشته باشند، تسلط بر سرزمین اهمیتی نخواهد داشت. از این رو، جهاد تبیین را ابزاری مؤثر برای دفاع از حقیقت، هویت و آرمان‌های انقلاب می‌داند. در برابر زورگویی و سرکوب سخت، منطق انقلاب و اسلام بر «بیان و استدلال» تکیه دارد نه بر «باتوم و فشار».

او جهاد تبیین را محدود به مسئولان یا نخبگان نمی‌داند، بلکه وظیفه‌ای برای همه کسانی می‌شمارد که توانایی دارند؛ از رسانه‌ها و دانشگاهیان گرفته تا علما، هنرمندان و فعالان اجتماعی. موضوعات مورد نیاز برای تبیین نیز گسترده‌اند: اصول و مبانی انقلاب و اسلام، وقایع تاریخی، دستاوردها، حقوق جامعه، واقعیت‌های داخلی و بین‌المللی و همچنین آگاه‌سازی درباره توطئه‌ها، تحریف‌ها و تبلیغات دشمن.

به باور او، یکی از ثمرات جهاد تبیین «جلوگیری از تحریف» است؛ تحریف‌هایی همچون تطهیر پهلوی یا وارونه‌سازی حقایق تاریخی. همچنین «ایجاد گفتمان» و «حفظ پشتوانه اجتماعی» از آثار مهم آن شمرده می‌شود. او بر این نکته تأکید دارد که اگر تبیین درست، منطقی و به‌موقع توسط روشنفکران، علما و اهل فرهنگ صورت گیرد، حتی «رفع مشکلات و سختی‌ها» نیز از طریق حضور و مشارکت مردم امکان‌پذیر خواهد بود.

امین‌الاسلام طبرسی، مفسر مجمع‌البیان، در ذیل آیه ۵۲ سوره فرقان «فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَجَاهِدْهُمْ بِهِ جِهَادًا كَبِيرًاً» بیان کرده است که این آیه نشان می‌دهد جهاد متکلمان در رفع شبهات منکران و دشمنان دین از بزرگ‌ترین جهادهاست و جایگاه ویژه‌ای نزد خداوند دارد. او همچنین احتمال داده که مقصود از «جهاد اکبر» در حدیث نبوی (رجعنا من الجهاد الاَصغر إلى الجهاد الأكبر) همان جهاد با قرآن و مقابله با شبهات مخالفان دین باشد.

به این ترتیب، جهاد تبیین به معنای «مداومت در بیان حقیقت»، «پاسداری از حافظه تاریخی و هویت جمعی»، و «مقابله فرهنگی و فکری با جریان‌های ضدّ ارزش» است.

برخی از مهم‌ترین بیانات آیت‌الله خامنه‌ای درباره جهاد تبیین

• آیت‌الله خامنه‌ای بیان کرده: «[جهاد تبیین] وظیفه‌ی خواص است، در مواقع لازم باید تردیدافکنی و شک‌آفرینی دشمن را خنثی کنند و مسائل را تبیین کنند».

• او همچنین تأکید می‌کند که جهاد تبیین امروز «مهم‌ترین عرصه جهاد» است، چرا که دشمنان با رسانه و «جنگ شناختی» وارد شده‌اند، یعنی تلاش می‌کنند ذهن و فکر مردم را هدف بگیرند؛ بنابراین روشنگری و «بیان درست» ارزش‌ها و حقایق، خط مقدم مقابله است.

• در بیانی دیگر، خامنه‌ای «جهاد تبیین» را ادامه راه روح‌الله خمینی دانسته و گفته است که انقلاب از آغاز با تبیین پیش رفت؛ هم با منطق و استدلال، هم با زبانِ قابل فهم برای مردم، یعنی تبیینی که هم «دل‌ها» و هم «عقل‌ها» را مخاطب قرار می‌دهد.

• وی در بُعد فکری و فرهنگی جهاد تبیین را جنگی نرم می‌داند؛ مواجهه با رسانه‌ها، شبهات، تحریف و جنگ روانی. بنابراین ابزار آن، گفت‌وگو، اطلاع‌رسانی، بیان منطقی و مستند است.

• رهبر انقلاب در مورد مسئولیت عمومی، به‌ویژه خواص معتقد است: این وظیفه فقط بر یک قشر نیست؛ نخبگان، علما، رسانه‌ها، دانشگاهیان، هیئت‌ها، کسانی که صدایی دارند، همه باید وارد گود شوند و «تبیین» کنند.

الگوهای تبیین

همچنین ببینید: انسان ۲۵۰ ساله

رهبر جمهوری اسلامی ایران با استناد به بخشی از خطبه اوّلِ نهج البلاغه، انبیای الهی را از بنیان‌گذاران تبیین خوانده؛ و معتقد است «تبیین»، مهمترین وظیفه آنان بوده است. به گفته آیت‌الله خامنه‌ای آخرین پیامبر الهی(ص) نیز با وجود بسیاری از دشواری‌ها در آغاز دعوت به دین اسلام، سخنانِ حقِّ خود را تبیین می‌نمود. وی یکی از خصوصیات حکومت امام علی(ع) را در خطبه‌ها و نامه‌های نهج البلاغه، تبیین و روشنگری شمرده؛ و معتقد است خط جهاد و مبارزه توسط امامان شیعه(ع) در تمام دوران ۲۵۰ ساله در شکل‌های گوناگون استمرار داشته و هدف از آن، تبیین اسلام ناب و تفسیر صحیح قرآن و مساله‌ی امامت بوده است. وی به الگوهای دیگری مانند مجاهدتِ حضرت زینب(س) در تبیین حقایق عاشورا در کوفه و شام اشاره نموده، و بر این باور است برخی از اصحاب پیامبر(ص) مانند عمار یاسر نیز در جریان جنگ صفین به روشنگری و تبیین واقعیت‌ها پرداخته‌اند. آیت‌الله خامنه‌ای افرادی مانند امام خمینی، سید اسدالله مدنی، مرتضی مطهری و سید محمد بهشتی را از الگوهای تبیینی یاد کرده و معتقد است آنان، حقایقِ دینی را تبیین می‌نمودند.

الزامات اخلاقی تبیین

آیت‌الله خامنه‌ای تبیین و روشنگری را همراه با رعایت اخلاق و ادب اسلامی لازم دانسته، و دوری جُستن از بدزبانی و بدگویی را ضروری می‌داند. او با استناد به بخشی از خطبه ۲۰۶ نهج البلاغه، تبیین‌کنندگان را به دوری کردن از غیبت و تهمت توصیه نموده و معتقد است روشنگری‌ها به‌دور از «قول به غیر علم»، (مانند دروغ) باشد. به‌ اعتفاد وی، رعایت اخلاق و ادب اسلامی در نوشته‌ها نیز امری لازم است، که مطبوعات و رسانه‌ها باید از اختلافات جزئی و غیر اصولی پرهیز نموده و به شایعه‌سازی‌ها، نپردازند.

پیامدها و دستاوردهای تبیین

روشنگری اگر با رویکردی فعال و در چارچوب اندیشه اسلامی و با رعایت اصول و معیارهای لازم انجام گیرد، می‌تواند آثار گسترده‌ای در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی برجای گذارد. برخی از مهم‌ترین نتایج آن عبارت‌اند از:

• مقابله با وارونه‌سازی حقیقت

یکی از کارکردهای اصلی روشنگری، جلوگیری از تحریف واقعیت‌هاست. دشمنان امروز می‌کوشند با تغییر چهره حقایق، ذهن مردم را منحرف سازند و اراده آنان را به مسیر نادرست بکشانند. نمونه روشن این تلاش، بازنمایی مثبت رژیم پهلوی است. در گذشته نیز این رژیم با تبلیغات فریبنده و ایجاد شبهه در میان جوانان، چهره اسلام را مخدوش می‌کرد. بر همین اساس، هر فردی که توان اثرگذاری دارد، موظف است در برابر تحریف‌ها ایستادگی کرده و حقیقت را آشکار سازد.

امام خمینی(ره) انحراف را در سه سطح فردی، اجتماعی و سیاسی بررسی کرده است. در سطح فردی، دوری از صراط مستقیم و گرفتار شدن در حب دنیا سرچشمه بسیاری از لغزش‌ها دانسته شده است. در سطح اجتماعی، رعایت قانون توسط همه اعضای جامعه ـ مسئولان و مردم ـ عامل اصلی سلامت اجتماعی معرفی شده است. در سطح سیاسی نیز، وابستگی حکومت‌ها به قدرت‌های بیگانه و جدایی دین از سیاست، ریشه انحراف ملت‌ها دانسته شده و روی کار آمدن خاندان پهلوی نمونه‌ای آشکار از این کج‌روی سیاسی معرفی شده است.

• شکل‌دهی جریان فکری

روشنگری درست و جامع، زمینه‌ساز ایجاد جریان‌های فکری تازه در جامعه است؛ جریان‌هایی که می‌توانند ارزش‌های انقلاب را در عرصه عمل تحقق بخشند. امام خمینی(ره) برای پیشبرد نهضت مردمی، بر ضرورت افشای جنایات رژیم شاه توسط نخبگان و اندیشمندان تأکید داشت و آن را تکلیف عقلی، شرعی و وجدانی دانست. ایجاد چنین جریان‌هایی تنها با تبیین منطقی، علمی و به‌دور از افراط و تفریط امکان‌پذیر است و باید با زبانی روشن، علمی و همراه با اخلاق نیکو منتقل شود.

• تقویت حضور مردمی

از دیگر پیامدهای روشنگری، حفظ مشارکت مردم در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی است. اگر تبیین به‌موقع و دقیق انجام شود، تلاش دشمن برای ایجاد یأس، تردید و بدبینی نسبت به نظام اسلامی بی‌اثر خواهد شد. غفلت از نقشه‌های دشمن، فرصت‌ساز است و این نکته در کلام امیرالمؤمنین(ع) نیز مورد تأکید قرار گرفته است: «کسی که به خواب رود، باید بداند دشمنش بیدار است.» بنابراین، روشنفکران، نویسندگان و علمای دین وظیفه دارند جایگاه مردم در مسیر انقلاب را روشن کنند و آنان را آگاه و بصیر نگه دارند.

• توانمندسازی در برابر چالش‌ها

روشنگری، اگر به‌هنگام و توسط اهل علم و فرهنگ با رویکردی منطقی و صحیح انجام گیرد، می‌تواند اراده و توان مردم را در مسیر حل مشکلات و عبور از سختی‌ها بسیج کند. در این صورت، جامعه با اتکا به آگاهی جمعی، توانایی رفع موانع و مقابله با چالش‌ها را خواهد داشت.

موضوعات نیازمند تبیین

به اعتقاد آیت‌الله خامنه‌ای، برخی از موضوعاتی که به تبیین نیاز دارد، عبارت‌اند از:

موضوعات نیازمند تبیین از نگاه آیت‌الله خامنه‌ای

ردیف	مصداق تبیین	دلیل
۱	دستاوردها و کارآمدی نظام	تبیین دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران، در «تحکیم پایه‌های مردمی نظام و حفظ و تداوم آن» نقش دارد. زیرا دشمن بر القای ناکارآمدی آن در افکار عمومی در تلاش بوده و دستاوردهای ایران را پس از انقلاب اسلامی، به مردم کوچک نشان می‌دهد.
۲	ظرفیت‌های گوناگون کشور	راه بیرون رفتن از مشکلات اقتصادی، تکیه بر ظرفیت‌های داخلی مانند اقتصاد مقاومتی، استفاده از ظرفیت نیروی جوان، و اولویت دادن به تولید ملّی دانسته شده که نیازمند تبیین و روشنگری است.
۳	تاریخ دوران مشروطه	تاریخ‌نگاری مشروطه به صورت مستند، از مسائلی است که باید تبیین شده و در سطوح مختلف (دانش‌آموزی و دانشگاهی، علمی و پژهشی) منتشر شود. زیرا حقایقِ این دوره تاریخی و سرکوبِ مردم در این دوران توسط حکومتهای وابسته به غرب، به تبیین نیاز دارد.
۴	خطر نفوذ	مسأله نفوذ در کشور ایران یکی از برنامه‌های جدی دشمن خوانده شده، و با هدفِ تغییر دادنِ محاسبات مدیران (شیوه تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی در اداره کشور) و باورهای مردم نسبت به اسلام سیاسی، انقلاب اسلامی ایران، صورت می‌پذیرد. که این موضوع نیز مانند جنگ و تحریم باید برای همه افراد جامعه تبیین شود.
۵	اندیشه‌ مقاومت	برای این‌که تصور نشود چون دشمن بُمب و موشک یا دستگاه‌های تبلیغاتی و رسانه‌ایِ قوی دارد لازم است عقب‌نشینی کنیم؛ باید نظریه اصیلِ مقاومت را، از لحاظ نظری و عملی، تبیین و ترویج نمود.
۶	سبک زندگی اسلامی	سبک زندگی باید بر اساس معارفِ اسلامی تبیین شود. زیرا سبکِ زندگی غلط، که ناشی از مشکلات فرهنگی و فرهنگِ حاکم بر ذهن‌ها است در اثر تقلید از سبک زندگی غربی، بوجود می‌آید.
۷	حفظ وحدت	سیاست تفرقه بین مسلمانان، از سوی دشمنان اسلام از هر جنگ نظامی یا حرکت سیاسی و چالش اقتصادی با صرفه‌تر بوده و با هدفِ شکست دادن جبهه حق و عقب‌نشینی او صورت می‌پذیرد؛ که باید در نقطه مقابل آن حرکت کرده و موضوعات وحدت‌آمیز را ترویج نمود.
۸	حقوق زن	تبیین حقوقِ بانوان و تفاوت آن با حقوقِ مرد، لازم است و باید بر اساس معارفِ اسلامی و طبیعت و فطرت هر دو صورت پذیرد. زیرا در کشورهای غربی به‌اسم آزادی، زن مورد ظلم قرار گرفته و تحقیر (از بین رفتنِ حُقوق و ارزش‌های او) شده است؛ که تبیین آن ضرورت دارد.
۹	خانواده و فرزندآوری	زن و مادر به‌عنوان محور اصلیِ خانواده بوده، که نقشِ فرزندآوری به‌هنگام بر عهده او بوده و تبیین آن، از وظایف مهم و اساسی است. زیرا در کشورهای غربی از طریق رسانه‌های تبلیغاتی تلاش شده که نقش زن و مادری را کمرنگ جلوه داده و از خدمات زنانه‌ی او بکاهند.
۱۰	حجاب	حجاب از ارزش‌های منطبق با طبیعت انسان بوده، که باید تبیین و ترویج بشود. زیرا برهنگی که خلاف طبیعتِ انسان بوده، در اثر ترویج فیلم‌هایی است که از زندگی غربی‌ها منتشر شده و اثرِ منفی در زندگی فردی و اجتماعی انسان دارد.
۱۱	وجدان کاری و انضباط اجتماعی	فعالیّت‌های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران به‌صورت مُنظَّم و مُحکم، تبیین و ترویجِ لازم دارد. زیرا بوجود آوردن روحیه‌ی وجدان‌ِ کاری و انضباطِ اجتماعی، نتیجه برنامه‌ریزی صحیح و تبلیغ آن است؛ تا فعالیت‌ها انسجام و استحکام یابند.
۱۲	ارزش معلّم	ترویج و تبیینِ جایگاه معلم در بین مردم، به‌جهت نقش داشتنِ او در تربیتِ «نیروی انسانی ترازِ جمهوری اسلامی ایران»، از کارهای اساسی و لازم است.
۱۳	ایثارگری در دفاع مقدّس	از فیلم‌سازان و اهالی هنر، تبیینِ فعالیت‌های انجام شده در دورانِ دفاع مقدس خواسته شده است. زیرا مجموعه‌هایی که پشتیبانی جنگ را بر عهده داشتند، از امکانات معنوی و مادیِ خود برای دفاع از انقلاب اسلامی ایران استفاده می‌کردند.
۱۴	سیره شهدا	خصوصیاتِ زندگی فردی و اجتماعی شهدای دوران دفاع مقدّس «همانگونه واقعیت دارد»، نیازمند تبیینِ علمی و هنری است. زیرا از شهید برای نسل‌های آینده، الگو ترسیم و معرفی می‌شود که نجات‌دهنده‌ی کشورِ ایران در جنگ ایران و عراق، بوده است.
۱۵	ایّام‌الله	۲۹ بهمن سال ۱۳۵۶شمسی، ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ش و تشییع پیکر شهید سلیمانی در دی‌ماه ۱۳۹۸، از ایام‌الله خوانده شده‌اند.
۱۶	جمهوری اسلامی	«جمهوری اسلامی» که به‌دنبال تحقق «مردم‌سالاری دینی» (آزادى مردم در انتخاب امّا در چارچوب مقرّرات اسلامى) است؛ باید تبیین شود. زیرا این کلمه علاوه بر ارزش‌های معنوی و الهی، اراده مردمی را نیز به‎‌همراه داشته؛ و چیزی را به مردم تحمیل نمی‌کند.
۱۷	آرمان‌های انقلاب اسلامی ایران	موضوعاتی مانند «حیات طیّبه» (زندگی گوارا در دنیا و آخرت)، «عدالت اجتماعی» (تقسيم عادلانه و عاقلانه‌ى امكاناتِ کشور ایران) و «استقلال و آزادی» (وابسته نبودن به دشمنان و بیگانگان) از اهداف و آرمانهای انقلاب اسلامی ایران هستند، که به‌ تبیین نیاز دارند. زیرا هدف از تبیین آنها، رها شدن از سُلطه‌ی استکبار جهانی (دولت آمریکا) دانسته شده که در صورت تبیین نشدن، سردرگمی و آشفتگی بوجود می‌آورد.
۱۸	ارزش کار و کارگر	روشن نمودنِ ارزش کار و کارگر به همه‌ی افراد جامعه اسلامی از وظایف مدیران است. زیرا علاوه بر اینکه در اسلام ارزشمند است، نیازهای طبیعی انسان (مانند تولید خوردنی‌ها، پوشیدنی‌ها و ...) را تأمین می‌کند.
۱۹	حاکمیت دین	تبیین و روشنگری نظریه حاکمیتِ اسلام بر همه امور زندگی انسان، از وظایف همه روشنفکران در حوزه‌های مختلف و حوزه‌ علمیّه دانسته شده است. زیرا تلاش دشمن پس از تشکیل جمهوری اسلامی ایران، بر این بوده که «اسلام را در عملِ فردی و عقیده قلبی» منحصر نموده و اثبات کند که به مسائل اجتماعی و زندگی عمومی، کاری ندارد.

بازتاب‌ها و دیدگاه‌ها

طرح موضوع «جهاد تبیین» از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران، واکنش‌ها و توجهات متعددی را در میان استادان حوزه، دانشگاه و دستگاه‌های اجرایی کشور برانگیخته است.

• علی ذوعلم (از اساتید مؤسسهٔ انقلاب اسلامی)، معتقد است جهاد تبیین باید در بستر عقلانیت، مردم‌سالاری، منطق و پیشرفت‌گرایی، صورت پذیرد، تا اثربخش باشد.
• هادی صادقی (از اساتید دانشگاه و حوزه علمیه قم) کتابِ «روشن بینی امام در نامه ۱۳۶۸/۱/۶» (آخرین اثر نگارشی محمد محمدی ری‌شهری) را از مصادیق جهاد خوانده و بر این باور است نویسنده در این اثر، به روشنگری و تحریف‌زدایی از دیدگاه‌های امام خمینی پرداخته است.
• به گفته محمدحسن زمانی (از اساتید دانشگاه) آیت‌الله خامنه‌ای بر ترویج جهادِ تبیین در بین مردم کشور ایران تأکید دارد؛ زیرا جنگ رسانه‌ای دشمن مبنی بر کوچک نشان دادن دستاورهای کشور ایران و بزرگ‌نمایی مشکلات آن، افزایش پیدا کرده و جهاد تبیین می‌تواند تهاجم رسانه‌ای دشمن را خنثی کند.
• مجلس شورای اسلامی برای ترویج جهاد تبیین، بودجه‌ای تصویب نمود که رهبر جمهوری اسلامی ایران با این مصوبه مخالفت نموده و آن را بی‌نتیجه خواند؛ زیرا به اعتقاد او این بودجه‌ها غالباً هدر می‌رود.
• به‌دنبال سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای، در برخی از شهرهای ایران مانند قم،شهرکرد،نهاوند و خوزستان «قرارگاه جهاد تبیین» تشکیل شد، که فعالیت‌های انجام شده توسط مدیران اجرایی کشور ایران را برای مردم تبیین کنند.

تک‌نگاری

کتاب «جهاد تبیین» اثر سعید صلح‌میرزایی و برگرفته از سخنرانی‌های رهبر جمهوری اسلامی ایران است. در این اثر «مفاهیم، الزامات جهاد تبیین، روشهای جهاد تبیین، موضوعات نیازمند تبیین و وظایف مردم و خواص جامعه نسبت به آن»، بررسی شده است. انتشارات انقلاب اسلامی این کتاب را در سال ۱۴۰۰ش و در ۳۸۴ صفحه، به زبان فارسی منتشر کرد.

نسخه عربی کتاب «جهاد تبیین» نیز در بیروت، با حضور سیدهاشم صفی‌الدین، رئیس شورای اجرایی حزب‌الله لبنان، در سال ۱۴۰۱ش، منتشر و رونمایی شد.

پیوند به بیرون

• فیش‌های جهاد تبیین