رضا مافی
| پرونده:رضا مافی.jpg | |
| اطلاعات شخصی | |
|---|---|
| نام کامل | رضا مافی |
| تاریخ تولد | ۵ آذر ۱۳۲۲ |
| ملیت | ایرانی |
| محل تولد | مشهد |
| محل درگذشت | تهران |
| تاریخ درگذشت | ۴ مهر ۱۳۶۱ |
| علت درگذشت | خونریزی مغزی بر اثر سانحه |
| آرامگاه | حرم حضرت عبدالعظیم حسنی، شهر ری |
| اطلاعات هنری | |
| زمینه فعالیت | خوشنویسی، نقاشی |
| حوزه فعالیت | خوشنویسی، نقاشیخط، هنرهای تجسمی |
| علت شهرت | پیشگامی در نقاشیخط |
| آثار | بیش از ۸۰۰ اثر |
| تأثیرپذیرفته از | جلال الدین اعتضادی کاظم غراب حسین میرخانی |
رضا مافی (زادۀ ۵ آذر ۱۳۲۲ در مشهد – درگذشت: ۴ مهر ۱۳۶۱ در تهران) خوشنویس، نقاش و از چهرههای شاخص هنر معاصر ایران بود. او از هنرمندان نوسنتگرا و از پیشگامان هنر «نقاشیخط» بهشمار میآید و در منابع هنری بهعنوان یکی از نخستین هنرمندانی معرفی شده است که نوشتار خوشنویسانه را بهصورت جدی از کارکرد صرف متنی خارج کرد و آن را بهعنوان عنصر اصلی تصویر وارد بوم نقاشی و فضای تجسمی نمود.
مافی با اتکا بر تسلط بر خوشنویسی سنتی، بهویژه خط نستعلیق، و با تأثیرپذیری از جریانهای نوگرای هنر ایران از جمله مکتب سقاخانه، نقش مهمی در شکلگیری و گسترش نقاشیخط در دوره معاصر داشت. آثار مافی در حوزههای خوشنویسی، نقاشیخط، ترکیب مواد و آثار برجسته و سهبعدی شناخته میشود و نمونههایی از آنها در نمایشگاههای موزهای و نیز در حراجهای داخلی و بینالمللی ارائه شده است.
رضا مافی از هنرمندان پرکار عصر خود بهشمار میرفت و بنا بر گزارشها، در طول عمر هنری کوتاهش بیش از ۸۰۰ اثر در قالبهای مختلف خلق کرد. او طی سالهای فعالیت حرفهای، در نمایشگاههای متعدد انفرادی و گروهی در ایران و خارج از کشور حضور داشت و آثارش پس از درگذشت نیز همچنان در رویدادهای موزهای و بازار هنر مورد توجه قرار گرفته است.
مافی در یکم مهر ۱۳۶۱، در جریان فیلمبرداری مجموعه تلویزیونی «هزار دستان» به کارگردانی علی حاتمی و هنگام اسبسواری دچار سانحه شد و بر اثر خونریزی مغزی، در چهارم مهرماه ۱۳۶۱ در ۳۸ سالگی درگذشت. پیکر او در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی در شهر ری به خاک سپرده شد.
گفتوگو رضا مافی در روزنامه کیهان
زندگی و پیشینه
رضا مافی ۵ آذر ۱۳۲۲ در مشهد متولد شد و در خانوادهای اهل هنر و فنون ظریف پرورش یافت. پدرش زرگر و حکاک بود و برادر بزرگترش، محمد مافی، در حوزه هنرهای تجسمی فعالیت میکرد. این فضای خانوادگی و تماس روزمره با کارهای ظریف، از عوامل شکلگیری علاقه زودهنگام او به خط، نقش و ترکیبهای تزئینی بهشمار میآید.
مافی از کودکی قلم به دست گرفت و به تشویق پدر، آموزش خوشنویسی را نزد جلال الدین اعتضادی (صدرالکتاب)، از خوشنویسان شناخته شده مشهد، آغاز کرد. اعتضادی در موزه آستان قدس رضوی به مرمت کتابها و قطعات خطی قدیمی اشتغال داشت و این ارتباط، مافی را از همان آغاز با سنتهای خوشنویسی آشنا کرد. سرگرمی و دلخوشی او در سالهای کودکی خوشنویسی و بازی با حروف و کلمات بود.
او در دوره دبیرستان و در سن ۱۳ سالگی کار در مغازه گلدوزی واقع در بازار سنگتراشان مشهد را آغاز کرد؛ کاری که مجموعهای از حرفهها و مهارتها را دربرداشت. وظیفه او گلدوزی نقوش تزئینی و مذهبی مانند گل و مرغ و نیز عبارات مذهبی بر پارچههای مخمل با چرخ خیاطی بود. سرعت بالا و ریتمیک چرخ خیاطی و حرکت پیوسته روی پارچه، نیازمند دقت و تناسب میان چشم، دست و ذهن بود و این تجربه در پرورش دقت بصری، ریتم و ترکیب بندی ذهنی او نقش داشت. کار در بازار و تجربه گلدوزی در آشنایی او با نقوش تزئینی نیز بیتاثیر نبود.
فضای مذهبی و معماری مشهد، که هنر و فرهنگ در آن از طریق خطوط خوشنویسی، اسلیمی، کاشیکاریها و گچبریهای مساجد و بناها جلوه داشت، از دیگر زمینههای اثرگذار بر نگاه بصری و حساسیت هنری مافی بهشمار میآید. او همچنین مدتی نزد کاظم غراب، از استادان برجسته گراورسازی در خراسان، حضور یافت و امور فنی را از او آموخت.
رضا مافی در ۱۸ سالگی به تهران آمد تا از استادان بزرگ بهره گیرد. او در کنار درس، به تمرین خوشنویسی و نقاشی پرداخت و پس از سه سال فعالیت پراکنده در این زمینهها، در سال ۱۳۴۳ وارد انجمن خوشنویسان ایران شد و در کلاس حسین میرخانی، استاد ارشد انجمن، آموزش خوشنویسی را ادامه داد و نزد او شاگردی کرد. او از نخستین کسانی بود که دوره چهار ساله خوشنویسی را سه ساله طی کرد و میرخانی استعداد او را برای نامور شدن در این هنر قابل توجه میدانست. مافی سپس به تمرین از خطوط میرزا غلامرضا اصفهانی، خوشنویس صاحب نام عهد ناصرالدین شاه، پرداخت و شیوه اش برخلاف برخی هم عصرانش به سمت تمرین و مشق از کار قدما میل کرد؛ تجربه ای که بر حال و هوای نوشتههای او اثر گذاشت.
مافی در همین دوره، در فضای گرم نوسنت گرایی و جریان سقاخانه در هنر تهران قرار گرفت و از این جریان برکنار نماند. او از نخستین خوشنویسانی بود که کوشید خط را با نقاشی درآمیزد و حاصل تجربههای خود را نخستینبار در گالری سیحون به نمایش گذاشت؛ نمایشگاهی که در فضای هنری آن روزگار بازتاب گستردهای داشت و به دلیل ارائه خوشنویسی سنتی در قالبی نزدیک به نقاشی مدرن مورد توجه قرار گرفت. تابلوهای نقاشی خط او از مهارت و علاقهاش به خط نستعلیق مایه میگرفت و آشنایی او با ادبیات فارسی در انتخاب شعرها و متون نمود داشت.
علاقه او به گچبریهای مساجد و پیوند آن با خط، زمینهساز تولید آثاری برجسته و سه بعدی شد. او با بهرهگیری از موادی مانند یونولیت و پلاستوفوم و ترکیب آن با تکنیکهای لعابکاری، تجربههایی فضایی در خوشنویسی مدرن پیش برد. در عین حال، در گزینش رنگها میکوشید به حال و هوای سنتی خوشنویسی وفادار بماند و از رنگهای درخشان و نامانوس پرهیز کند و به فامهایی مانند قهوهای، اخرایی و سبز سیر گرایش داشته باشد. مافی از سال ۱۳۴۶ کار خود را در این زمینه با سیاه مشقهای رنگین آغاز کرد، مدتی به صورت طغرایی روی آورد و در کارهای متاخر خود برای کاربرد نقاشانه شیوههای نستعلیق و شکسته نستعلیق، عمدتاً از ترکیببندیهای سهراب سپهری مایه میگرفت.
سال ۱۳۴۶ نخستین بار آثار او در نمایشگاهی جمعی در موزه ایران باستان به نمایش درآمد. او در کارنماهای متعدد در ایران و خارج از کشور، از جمله جشنواره هنر اسلامی در لندن (۱۳۵۵)، کارهایش را معرفی کرد و آثارش در پاریس، بال سوئیس و بولونیای ایتالیا نیز به نمایش درآمدهاند. او علاوه بر کار هنری، برای تحقیق و به قول خودش «سیاحت و مطالعه» در زمینه هنرهای شرقی چندینبار به کشورهای آسیایی و اروپایی سفر کرد و ره آورد این سفرها را برای کار خود پربار میدانست.
مافی به اسب سواری توجه خاصی داشت و با وجود ابتلا به بیماری فشار خون، این ورزش را کنار نگذاشت. او در یکم مهرماه ۱۳۶۱، در ۳۸ سالگی و در اوج موفقیت هنری، هنگام اسب سواری در جریان مجموعه تلویزیونی هزار دستان از اسب سقوط کرد و دچار خونریزی مغزی شد و در چهارم مهرماه ۱۳۶۱ درگذشت و در حرم عبدالعظیم حسنی به خاک سپرده شد. در تیتراژ پایانی مجموعه تلویزیونی هزار دستان (ساخته علی حاتمی) از او یاد شده است.
در سالهای پس از درگذشت او، برخی دادههای مرتبط با حضور آثارش در بازار هنر نیز ثبت شده است: نخستین حضور آثار رضا مافی در حراجها به اسفند ۱۳۸۶ (مارس ۲۰۰۸) در خانه حراج بونامز نسبت داده شده و گزارش شده است که تا فوریه ۲۰۲۲ آثار او ۳۹ مرتبه در حراجهای داخلی و خارجی عرضه شده و ۶۶ درصد از آثارش در حراجهای بینالمللی به فروش رسیده است. همچنین گرانترین فروش ثبت شده تا سال ۲۰۲۱، چکش خوردن اثری در خانه حراج کریستیز به مبلغ ۲۱۷ هزار دلار در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷ عنوان شده است.
فعالیت هنری
رضا مافی فعالیت هنری خود را از سالهای نوجوانی و همزمان با تحصیل در دبیرستان آغاز کرد. او که پیش از این نزد جلال الدین اعتضادی، از خوشنویسان شناخته شده مشهد، خوشنویسی را آموخته بود، در این دوره به کار در مغازه گلدوزی بازار سنگتراشان مشهد پرداخت و به گلدوزی نقوش تزئینی و مذهبی مانند گلومرغ و عبارات مذهبی بر پارچههای مخمل با چرخ خیاطی مشغول شد. این کار که مستلزم هماهنگی دقیق میان چشم، دست و ذهن و برخورداری از ریتم و دقت بالا بود، در پرورش تواناییهای بصری، حس تناسب و ترکیببندی ذهنی او نقشی مؤثر ایفا کرد و از زمینههای شکلگیری نگاه هنریاش بهشمار میآید.
فضای مذهبی شهر مشهد و جلوههای بصری آن، از جمله کاشیکاریها، گچبریها و نقوش اسلیمی مساجد و بناهای مذهبی، از دیگر عوامل تأثیرگذار بر حساسیت هنری و نگاه بصری مافی بود. این مواجهه مداوم با عناصر تزئینی و معماری سنتی، در کنار تجربههای عملی او در بازار، بعدها در انتخاب فرمها و گرایش او به پیوند خط و تصویر بازتاب یافت. مافی همچنین مدتی نزد کاظم غراب، از استادان برجسته گراورسازی در خراسان، به فراگیری امور فنی پرداخت و با جنبههای تکنیکی این هنر آشنا شد.
در ادامه مسیر هنری، مافی در کنار خوشنویسی سنتی به تجربههای تصویری با خط روی آورد. در منابع هنری متعدد از او بهعنوان یکی از چهرههای پیشرو «نقاشیخط» یاد شده است.
خوشنویسی
مافی از کودکی قلم به دست گرفت و به تشویق پدر، آموزش خوشنویسی را نزد جلال الدین اعتضادی (صدرالکتاب)، از خوشنویسان شناخته شده مشهد، آغاز کرد. اعتضادی در موزه آستان قدس رضوی به مرمت کتابها و قطعات خطی قدیمی اشتغال داشت و این ارتباط، مافی را از همان آغاز با سنتهای خوشنویسی آشنا کرد. سرگرمی و دلخوشی او در سالهای کودکی خوشنویسی و بازی با حروف و کلمات بود.
او در ۱۸سالگی با هدف بهرهگیری از آموزش استادان برجسته، به تهران مهاجرت کرد. او در کنار تمرین خوشنویسی و نقاشی، در سال ۱۳۴۳ وارد انجمن خوشنویسان ایران شد و نزد حسین میرخانی، استاد ارشد این انجمن، به فراگیری خوشنویسی پرداخت. مافی از نخستین هنرجویانی بود که دوره چهارساله آموزش خوشنویسی را در مدت سه سال به پایان رساند؛ موضوعی که در منابع بهعنوان نشانهای از استعداد، پشتکار و پیشرفت سریع او ذکر شده است. پس از پایان این دوره، او به مشق و مطالعه آثار خوشنویسان قدیم روی آورد و بهویژه بر شیوه میرزا غلامرضا اصفهانی، خوشنویس برجسته دوره قاجار، تمرکز کرد. این گرایش، برخلاف مسیر بسیاری از خوشنویسان همدورهاش، او را به سنتهای کلاسیکتر خوشنویسی نزدیک کرد و تأثیر قابلتوجهی بر حالوهوا و ساختار بصری آثارش گذاشت.
رضا مافی در خط نستعلیق بهدنبال ابداع یک شیوه کاملاً نو نبود، بلکه مسیر او از آموزههای جلالالدین اعتضادی و حسین میرخانی آغاز شد و در نهایت به تثبیت و تعمیق شیوه میرزا غلامرضا اصفهانی انجامید. در این چارچوب، از او بهعنوان برداشتکنندهای دقیق و امانتدار از سنت میرزا غلامرضا یاد شده که توانست ویژگیهای آن شیوه را با قدرت و تسلط بازآفرینی کند.
در شرح ویژگیهای فنی خط مافی به مؤلفههایی چون نوشتن بزرگتر از حد متعارف حروف دایرهشکل، بازگشت سریع حرکت پایین حرف «دال» و کاهش ضخامت آن، ضخامت مدات، گردش و چرخش بلند انتهای نقطهها، استفاده از مرکبهای رنگی، و نگارش سیاهمشق بر روی ورق طلا و زر اشاره شده و این موارد از شاخصههای نگارش او دانسته شده است. بررسی قلمهای مورد استفاده مافی نشان میدهد که قط قلم او عموماً متوسط و متمایل به مُحرّف بوده و بیشترین گرایشش به قلم جلی و کتیبه معطوف بوده است. تبحر او در قلمگردانی با قلم کتیبه، بهویژه نوشتن در حالت ایستاده با اطمینان و تسلط بالا، در منابع بهعنوان نشانهای از اعتمادبهنفس و مهارت فنی او در خوشنویسی یاد شده است.
نقاشی خط
فعالیت حرفهای رضا مافی در دورهای شکل گرفت که جریان نوسنتگرایی و مکتب سقاخانه در هنر معاصر ایران در حال گسترش بود. او از نخستین خوشنویسانی بهشمار میآید که کوشید خط را از کارکرد صرفاً نوشتاری خارج کند و آن را بهعنوان عنصر اصلی تصویر و ترکیببندی وارد فضای نقاشی کند. در این رویکرد، نوشتار خوشنویسانه نه ابزار انتقال متن، بلکه ماده بصری مستقل بود. مافی نخستینبار دستاوردهای این تجربهها را در نمایشگاهی در گالری سیحون به نمایش گذاشت؛ نمایشگاهی که بازتاب گستردهای در فضای هنری آن زمان داشت، زیرا برای نخستینبار خوشنویسی سنتی بهصورت نقاشی مدرن عرضه میشد. او نخستین هنرمند خوشنویسی بود که بر بوم نقاشی، خط نوشته است.
تابلوهای نقاشیخط رضا مافی عمدتاً بر پایه خط نستعلیق شکل گرفتهاند و انتخاب متون و اشعار در آنها، متأثر از آشنایی عمیق او با ادبیات فارسی است. چیرهدستی او در خوشنویسی باعث شد که آثار اولیهاش نیز مورد توجه هنرمندان، منتقدان و رسانههای هنری قرار گیرد و در مجلات و روزنامهها بازتاب یابد. تأثیر مکتب سقاخانه در آثار او، بهویژه در گرایش به پیوند سنتهای بصری ایرانی با بیان مدرن، در منابع هنری مورد اشاره قرار گرفته است.
مافی سه سال بعد و در حدود سیسالگی، دربارهٔ نسبت میان خط و نقاشی در آثارش توضیح داد که هدفش زنده نگه داشتن خط نستعلیق و اتکا بر بنیانهای یک هنر اصیل و سنتی بوده است؛ هنری که به باور او از نظر فرمی غنای فراوانی دارد و فراز و فرودها، کشیدگیها و دوایر آن ظرفیتهای القایی گستردهای ایجاد میکند. او تأکید میکرد که جستوجویش در نقاشیخط با هدف احیای این سنت صورت میگیرد، نه گسستن از ریشههای آن.
سیاه مشق
رضا مافی در طول عمر کوتاه خود بیش از هفتصد اثر خوشنویسی خلق کرد که شمار قابل توجهی از آنها سیاهمشق بود. سیاهمشقهای مافی از ویژگیهای خاصی برخوردارند که از جمله آنها بازی بدیع میان توده حروف، فضاهای خالی و اصل «خلوت و جلوت» است. این ویژگیها باعث شده است که سیاهمشقهای او به یکی از مؤلفههای مهم در هنر خوشنویسی سنتی تبدیل شوند. بهویژه در سال ۱۳۶۱، که مقارن با دوره تلاطم فکری هنرمند بود، مافی بسیاری از این آثار را خلق کرد.
از دیگر ویژگیهای این سیاهمشقها، استفاده از قلم نی و مرکب بر بوم است. برخلاف برخی خوشنویسان که از قلممو استفاده میکردند، مافی تنها با قلم نی و مرکب بر روی بوم مینوشت و تسلط کاملی بر شیوههای مختلف خوشنویسی، از جمله نستعلیق، شکسته، ثلث، تعلیق و رقاع داشت. در آثار سیاهمشقهای او، توده حروف و کلمات در تعامل با فضای خالی، به گونهای منحصر به فرد جانمایی و شکلبندی میشوند. این توجه به تناسب میان حروف و فضاهای خالی، قدرت بصری و نوآوری را در آثارش به نمایش میگذارد.
با اینکه مافی در خط نستعلیق نوآوری ساختاری بنیادین ایجاد نکرد، او بهعنوان برداشتکنندهای دقیق از شیوه میرزا غلامرضا اصفهانی شناخته میشود. سیاهمشقهای مافی از نظر فنی و بصری، بیانگر قدرت و نوآوری در هنر خوشنویسی سنتی هستند و به شکلی خلاقانه، اصول قدیمی خوشنویسی را با فرمهای جدید ترکیب کردهاند.
آثار سه بعدی
رضا مافی در کنار خوشنویسی و نقاشیخط، به خلق آثار برجسته و سهبعدی نیز پرداخت. او با الهام از گچبریهای مساجد و عناصر معماری مذهبی، به تجربه در حوزه حجم روی آورد و حروف و کلمات را با استفاده از موادی مانند یونولیت و پلاستوفوم برش میداد و بهصورت برجسته سامان میداد. این حروف پس از شکلگیری، با مواد لعابی پوشانده میشدند و در نهایت آثاری پدید میآمد که از نظر بصری، حسی میان خوشنویسی، گچبری و سرامیک ایجاد میکردند.
مافی با وجود رویکرد تجربی در استفاده از مواد و حجم، در انتخاب رنگها به حالوهوای سنتی خوشنویسی وفادار ماند و از بهکارگیری رنگهای درخشان و نامأنوس پرهیز میکرد. در این آثار، بیشتر از فامهایی مانند قهوهای، اخرایی و سبز تیره استفاده میشد که پیوند آنها با سنتهای بصری هنر ایرانی حفظ شود.
او از سال ۱۳۴۶ کار خود را در این مسیر با سیاهمشقهای رنگین آغاز کرد، سپس مدتی به فرمهای طغرایی روی آورد و در آثار متأخر، برای کاربرد نقاشانه خطوط نستعلیق و شکستهنستعلیق، از ترکیببندیهای سهراب سپهری الهام گرفت. مافی در مصاحبه علت ایجاد سبک سه بعدی را علاقهٔ بینهایت خود به خط، نوشتهها و گچبری مساجد دانسته است.
سپهراب سپهری و رضا مافی
مافی به شعرها و نگاه هنری سهراب سپهری توجه ویژه داشت و طرحها و نقاشیهای او همواره در ذهنش حضور داشت. این نزدیکی صرفاً به علاقه شخصی محدود نبود و در برخی آثار مافی، بهویژه سیاهمشقها، بازتابهایی از جهان تصویری سپهری دیده میشود.
در برخی تحلیلها، تعدادی از سیاهمشقهای مافی بهمثابه «ترجمه خوشنویسانه» مجموعه نقاشیهای «سلسله درختان» سپهری توصیف شدهاند؛ آثاری که در آنها، همانند تابلوهای سپهری، درهمتنیدگی و تکرار عناصر بصری نقش محوری دارد. در این آثار، مافی بهجای تنههای درخت، از حروف و کلمات بهره میگیرد و با بازی ریتمیک میان آنها، ترکیببندیهایی میآفریند که بر اصل تضاد، انرژی بصری و تنوع دانگ قلم استوار است. چیدمان سنجیده مفردات و نسبت میان توده حروف و فضای خالی، به ایجاد عمق و پویایی در این تابلوها انجامیده است.
دوستی مافی و سپهری به اندازهای بود که سنگ نوشته مزار سپهری را مافی نگاشت. این سنگنوشته در مهرماه ۱۳۸۴، بر اثر سقوط مصالح ساختمانی آسیب دید و بعدها با سنگی سفیدرنگ جایگزین شد.
نمایشگاهها و بازنمایی موزهای
نخستین حضور نمایشگاهی رضا مافی در سال ۱۳۴۶ و با شرکت در یک نمایشگاه جمعی در موزه ایران باستان رقم خورد. پس از آن، او طی دهههای ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ در نمایشگاههای متعدد انفرادی و گروهی در داخل و خارج از ایران حضور یافت و آثارش در فضاهای مختلف هنری به نمایش درآمد. از جمله این حضورها میتوان به نمایشگاههای جمعی و انفرادی در تهران، پاریس، لندن، سوئیس، ایتالیا، بلژیک، ترکیه، پاکستان و یوگسلاوی اشاره کرد. همچنین آثار او در جشنواره هنر اسلامی لندن در سال ۱۳۵۵ عرضه شد.
بر اساس گزارشها، رضا مافی طی ۳۹ سال زندگی خود بیش از ۸۰۰ تابلو هنری خلق کرد و آثارش در حدود ۵۰ نمایشگاه داخلی و بینالمللی ارائه شد. از جمله رویدادهای شاخص در کارنامه نمایشگاهی او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- برپایی نمایشگاه در موزه ایران باستان۱۳۴۶
- برپایی نمایشگاههای انفرادی (سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۴)
- برپایی نمایشگاه جمعی در پاریس ۱۹۷۱
- برپایی نمایشگاه انفرادی در پاریس ۱۳۷۲
- نمایشگاه انفرادی تهران -نمایشگاه هنرمندان معاصر در موزه ایران باستان ۱۳۵۰
- نمایشگاه جمعی تالار دانشکدههای هنرهای زیبا ۱۳۵۱
- شرکت در نمایشگاه هنرمندان ایران در پاکستان۱۳۵۲
- نمایشگاه جمعی در گالری لوترک ۱۳۵۳
- نمایشگاه سیمایی از هنر معاصر ایران ۱۳۵۴
- شرکت در نمایشگاه جهانی بلونیا در ایتالیا و شهر بال سوئیس ۱۳۵۵
- برپایی نمایشگاه انفرادی در بزرگداشت شهدای انقلاب اسلامی در باغ فردوس ۱۳۵۸
آخرین نمایشگاه آثار رضا مافی در سال ۱۳۵۸ در تهران و در باغ فردوس برگزار شد. این نمایشگاه به بزرگداشت شهدای انقلاب اسلامی اختصاص داشت و بنا بر اعلام هنرمند، درآمد حاصل از فروش آثار برای ساخت سنگنوشتههای انقلاب اسلامی صرف شد. در پوستر این نمایشگاه، جمله «آزادی اگر میطلبی غرقه به خون باش» به خط او درج شده بود.
پس از درگذشت مافی، آثار او همچنان مورد توجه نهادهای هنری قرار گرفت. نخستین بزرگداشت او در سال ۱۳۶۲ در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. همچنین در سال ۱۴۰۳ نمایشگاه «برگزیده آثار رضا مافی» در موزه هنرهای معاصر تهران برپا شد که در آن بیش از ۱۰۰ اثر شامل دستخطها، سیاهمشقها و بخشی از مجموعه و لوازم شخصی هنرمند به نمایش درآمد. این نمایشگاه با نمایشگاهگردانی محبوبه کاظمی و در چند گالری موزه سامان یافت و بازخوانی دوبارهای از جایگاه رضا مافی در هنر معاصر ایران ارائه داد.
بازار هنر و حراجها
نخستین حضور آثار رضا مافی در بازار حراج به اسفند ۱۳۸۶ (مارس ۲۰۰۸) بازمیگردد؛ زمانی که یکی از آثار او در خانه حراج بونامز عرضه شد. از آن زمان تا فوریه ۲۰۲۲، آثار مافی در مجموع ۳۹ بار در حراجهای داخلی و بینالمللی ارائه شدهاند که بنا بر آمار منتشرشده، حدود ۶۶ درصد از این آثار در حراجهای خارج از ایران به فروش رسیده است. گرانترین اثر ثبتشده از رضا مافی در بازار حراج، در خانه حراج کریستیز به فروش رسیده است. این اثر در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷ (۲۰۰۸ میلادی) با قیمت ۲۱۷ هزار دلار چکش خورد و تا سال ۲۰۲۱ بهعنوان بالاترین رقم فروش آثار او در حراجهای بینالمللی شناخته میشد.
منابع و پژوهشهای مرتبط
از منابع کتابشناختی دربارهٔ او میتوان به کتاب «رازهای خط و نقاشیخط: نگاهی به زندگی و آثار رضا مافی» (جلیل رسولی و کاوه تیموری) اشاره کرد. این کتاب به بررسی مسیر هنری، شیوههای کاری و جایگاه رضا مافی در خوشنویسی معاصر و جریان نقاشیخط پرداخته و بهعنوان یکی از منابع مرجع دربارهٔ کارنامه هنری او معرفی شده است.
