حمید سبزواری
| شاعر آیینی، پدر شعر انقلاب | |
 | |
| اطلاعات شخصی | |
|---|---|
| نام اصلی | حسین آقامتحنی |
| لقب | پدر شعر انقلاب |
| تخلص | حمید |
| مشهور به | حمید سبزواری |
| تاریخ تولد | ۱۳۰۴ |
| ملیت | ایرانی |
| زبان مادری | فارسی |
| محل تولد | سبزوار |
| محل اقامت | تهران |
| محل درگذشت | تهران |
| تاریخ درگذشت | ۲۲ خرداد ۱۳۹۵ |
| اطلاعات هنری | |
| عنوان هنری | شاعر |
| زمینه فعالیت | شعر آیینی، شعر انقلاب |
| علت شهرت | سرودن شعرهای انقلابی و آیینی |
| شناختهشده برای | «خمینی ای امام»، «آمریکا، آمریکا، مرگ به نیرنگ تو»، «خجسته باد این پیروزی» |
| فعالیت از سن | ۱۴ سالگی |
| شروع فعالیت هنری | نگارش دفتر «فریادنامه» |
| سالهای هنری | از دهه ۱۳۲۰ تا ۱۳۹۵ |
| سبک | قصیده، غزل، دوبیتی، رباعی، شعر نو |
| کتابها | سرود درد (برنده کتاب سال ۱۳۷۵)، سرود سپیده |
| زبان آثار | فارسی |
| موضوع آثار | انقلاب اسلامی، دفاع مقدس، عرفان، حماسه |
| منتخب | چهره ماندگار شعر و ادبیات (۱۳۸۲) |
| جوایز | نشان درجه یک فرهنگ و هنر کتاب سال برای کتاب سرود درد |
| یادبود | کنگره بزرگداشت سبزواری؛ پیام تسلیت رهبر انقلاب |
حسین آقاممتحنی (زادهٔ ۱۳۰۴ سبزوار – درگذشتهٔ ۲۲ خرداد ۱۳۹۵ تهران) مشهور به حمید سبزواری، از شاعران آیینی ایران است. سبزواری بهدلیل تلاشهای بسیار در جهت انعکاس دادن حوادث بعد از انقلاب اسلامی و حفظ رویداد ها و حادثهها بهعنوان «پدر شعر انقلاب» لقب گرفته است.
او در خانوادهای اهل شعر بزرگ شد؛ پدر و پدربزرگش شاعر بودند و اصول اولیه شاعری را از پدرش ــ که بعدها نابینا شد ــ آموخت. مادر باسوادش نیز پیش از ورود به مدرسه خواندن و نوشتن را به او یاد داد و همین باعث شد هنگام ورود به مدرسه در سال ۱۳۱۱، در همان کلاس اول توانایی خواندن بسیاری از کتابها را داشته باشد.
سبزواری از ۱۴سالگی سرودن شعر را آغاز کرد و دفتر «فریادنامه» را در همان دوران نوشت؛ دفتری که بخش زیادی از آن به شعرهای اجتماعی سالهای پرتلاطم ۱۳۲۰ و پیامدهای ورود متفقین به ایران اختصاص داشت.
او در سومین دوره همایش چهرههای ماندگار در سال ۱۳۸۲ بهعنوان چهره ماندگار شعر و ادبیات انتخاب شد؛ همچنین او دارای نشان درجه یکم فرهنگ و هنر است.
سبزواری در قالب قصیده، غزل، دوبیتی، رباعی و شعر نو شعر میسرود و عمده اشعار او محتوایی حماسی-انقلابی، دفاع مقدس و عرفانی داشت.
سبزواری چندین شعر برای پیروزی انقلاب اسلامی سروده که برخی بهصورت سرود و برخی توسط خوانندگان اجرا شده است که از آن جمله میتوان به ترانه «خجسته باد این پیروزی»، اجرا شده توسط محمد گلریز، سرود «برخیزید ای شهیدان راه خدا» اشاره کرد. معروفترین اثر او دو شعرِ «خمینی ای امام»، «آمریکا، آمریکا، مرگ به نیرنگ تو» است که از آثار ماندگار ترانهها و سرودهای انقلاب نیز محسوب میشود.
کتاب سرود درد در سال ۱۳۷۵ برنده جایزه کتاب سال شد.
کتاب سرود درد به قلم سبزواری در سال ۱۳۷۵ برنده جایزه کتاب سال شد. این کتاب و همچنین کتاب سرود سپیده از او با مقدمهای از آیتالله سید علی خامنهای در سال ۱۳۶۷ و ۱۳۷۳ منتشر شد.
بزرگداشتهایی نیز برای سبزواری برگزار شده که از این دسته میتوان به کنگره بزرگداشت سبزواری در سبزوار اشاره کرد. مستندهایی چون «آقای حمید»، «شاعر سپیده»، «تنفس صبح» نیز درباره حمید سبزواری ساخته شده است.
حمید سبزواری در خرداد ماه ۱۳۹۵ درگذشت. آیتالله خامنهای در پیام تسلیت درگذشت سبزواری، او را «صریح و ثابت قدم، با هنر والا و بالا» خواند که «قصیدههای خوشساخت و پرمضمون او، ثروت ادبی درخوری را تقدیم انقلاب کرد.»
حمید سبزواری
شعرخوانی حمید سبزواری در کنار آیتالله خامنهای
حمید سبزواری
نکوداشت حمید سبزواری
آیین نکوداشت حمید سبزواری اردیبهشتماه ۱۳۹۵
زندگی و آغاز مسیر هنری
ترانه خجسته باد این پیروزی سروده حمید سبزواری
حمید سبزواری در سال ۱۳۰۴ در سبزوار به دنیا آمد. پدرش عبدالوهاب و پدربزرگش ملا محمدصادق ممتحنی هر دو شاعر بودند و او اصول شاعری را نزد پدرش ــ که در بزرگسالی نابینا شده بود ــ آموخت. مادر او نیز بانویی باسواد بود و خواندن و نوشتن را پیش از ورود به مدرسه به او آموخت؛ بهطوریکه در سال ۱۳۱۱ و هنگام ورود به مدرسه شیخ حسن داورزنی، کلاس اول را با توانایی خواندن بسیاری از کتابها آغاز کرد.
سبزواری از ۱۴سالگی به سرودن شعر پرداخت و اشعارش را در دفتری با نام «فریادنامه» مینوشت؛ بیشتر شعرهای این دفتر، اجتماعی و برخاسته از شرایط تلخ سالهای ۱۳۲۰، ورود متفقین به ایران و بحرانهای اقتصادی آن دوران بود.
پیش از انقلاب اسلامی ایران
نوجوانی و جوانی سبزواری در دوران حکومت رضاشاه پهلوی گذشت و تحولات این دوره بر روحیه او تأثیر گذاشت. در آن سنین از روی کنجکاوی به احزاب و گروههای سیاسی مختلف سر میزد تا با آرا و نظرات آنها آشنا شود. سبزواری ابتدا به شغل معلمی مشغول بود. او توانسته بود در سال ۱۳۳۱ در آزمون استخدامی آموزش و پرورش، با کسب رتبه سوم، جذب شود.
اندکی پس از ازدواجش، وقوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ برای او دردسرهای جدی ایجاد کرد؛ تحت تعقیب قرار گرفت، مدتی را در خفا گذراند و مدتی نیز در اسفراین مخفی بود. پس از این دوره پرالتهاب، برای تأمین معاش به کارهای مختلف روی آورد: مدتی در یک شرکت استخراج سنگ معدن در حوالی سبزوار و شاهرود کار کرد و مدتی نیز با اجاره کردن یک حمام در سبزوار روزگار گذراند.
پس از آن وارد بانک بازرگانی شد و با انتقال به تهران، در شعبههای مختلف این بانک از جمله دروازه دولت و محمودیه تجریش و نیز در روابط عمومی و نشریه داخلی بانک فعالیت کرد. با آغاز انقلاب اسلامی، در کنار کار اداری، سرودن شعرهای انقلابی را جدیتر دنبال کرد و بسیاری از شعارهایی که در راهپیماییها و نماز جمعه طنینانداز میشد، سرودهی او بود.
بعد از انقلاب اسلامی ایران
پس از انقلاب اسلامی ایران، مهمترین فعالیت سبزواری، شاعری بود. شعر او را شناسنامهٔ انقلاب نامیدهاند؛ زیرا بیشتر حادثهها یا رویدادی بعد از انقلاب را در اشعارش انعکاس داده است.
از اولین اشعاری که او برای انقلاب ایران سرود، شعر «برخیزید ای شهیدان راه خدا» بود که در بدو ورود روحالله خمینی به ایران، برای او خوانده شد؛ همچنین یکی از معروفترین اشعار سبزواری سرود «آمریکا، آمریکا، مرگ به نیرنگ تو» است که نمادی از استکبارستیزی و شور انقلابی محسوب میشود.
آیتالله خامنهای درباره شخصیت سبزواری و اشعار او چنین گفته است:
اوّلاً ایشان قریحهی شعریاش خیلی خوب بود؛ واقعاً شاعر بود؛ یعنی شاعر بالذّات بود، متصنّع نبود. ثانیاً تسلّط بر انواع شعر داشت، تسلّط بر گسترهای واژگانی داشت، یعنی واژگان وسیعی در اختیارش بود، تنوّع در شعر داشت، بهروز بود، مهم این است که بهروز بود؛ یعنی از وقتی من شناختم آقای حمید را. بنده از اوایل انقلاب «از همان ماههای اوّل انقلاب» با آقای حمید آشنا شدیم و مراودهی ادبی و شعری با ایشان پیدا کردیم در آن گرفتاریها و اشتغالات عجیب و غریب آن روز ما. به نظر من ویژگی بینظیر حمید سبزواری سرودهای اوست؛ هم از لحاظ کمّیت و هم از لحاظ کیفیت و محتوا.[۱]
درگذشت
حمید سبزواری بامداد ۲۲ خرداد ۱۳۹۵، در سن ۹۱سالگی و بر اثر کهولت سن و تشدید بیماری، در تهران چشم از جهان فرو بست. بنا بر وصیت خودش، پیکرش را به زادگاهش سبزوار منتقل کردند و در خانه شخصی او به خاک سپردند. پس از رحلت این شاعر نامآشنا، سید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، با صدور پیامی، فقدان او را تسلیت گفت و از جایگاه فرهنگی و انقلابی او تجلیل کرد.
آثار
سبزواری خالق اشعار بسیاری است که برخی از آنها شهرت زیادی داشتهاند. شعر «آمریکا، آمریکا، ننگ به نیرنگ تو»، این پیروزی خجسته باد و «این بانگ آزادی» و «خمینی ای امام» از مشهورترین اشعار اوست.
سبک شعری او، حماسی، عرفانی اعم از قصیده، غزل، دوبیتی، رباعی و شعر نو بود.
برخی از آثار او که به صورت مکتوب چاپ شدهاند؛ عبارتاند از:
- سرود درد
- سرود سپیده
- سرودی دیگر
- یاد یاران
- تو عاشقانه سفر کن
- گزیده ادبیات معاصر
- بانگ جرس
- به ننگ آمده دشمن
- او قهرمان این مرز و بوم است.
جوایز و افتخارات
- نشان درجه یک فرهنگ و هنر (۱۳۷۱)
- چهره ماندگار دوره سوم (۱۳۸۲)
- نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر (۱۳۹۳)
- برنده جایزه کتاب سال برای کتاب سرود درد (۱۳۷۵)
نمونه از اشعار
سبزواری یک مثنوی ضدصهیونیستی دار که در آن دشمن صهیونیستی را مورد هجوم قرار داده و مسلمانان جهان را به یاری اسلام و مردم مسلمان فلسطین به رهبری حضرت امام خمینی (ره) فراخوانده تا قبله اول مسلمانان و خانهشان را از چنگال صهیونیستها رها کنند و عزت اسلام و مسلمانان را به آنان بازگرداند:
نکوداشت
- نخستین مراسم نکوداشت حمید سبزواری، تیرماه ۱۳۹۱ در «تالار کاشفی» سبزوار با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان خراسان رضوی»، «دانشگاه حکیم سبزواری» و «مؤسسه فرهنگی هنری کیاسبز بیهق» برگزار شد. در این مراسم دکتر سیدمحمد حسینی، محمدعلی معلم دامغانی، سعید بیابانکی، محمد گلریز، محمدحسن زورق و اعضای خانواده استاد سبزواری حضور داشتند.[۲]
- آیین نکوداشت حمید سبزواری اردیبهشتماه ۱۳۹۵ با حضور دکتر محمود صلاحی، ریاست سازمان فرهنگی وهنری شهرداری تهران و جمعی از شاعران، فرهیختگان و هنرمندان در موزه هنرهای دینی امام علی (ع) برگزار شد.[۳]
- به مناسبت نهمین سالگرد درگذشت حمید سبزواری، ویژهبرنامه «سَرُوِ انقلاب» بههمت سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری سبزوار، خردادماه ۱۴۰۴ در محوطه شهرداری برگزار شد. در این آیین، حسامالدین سراج خواننده برجسته موسیقی سنتی کشور، به همراه گروه همراهش چند قطعه موسیقی اجرا کرد؛ از جمله آثار اجرا شده در این برنامه، قطعه ماندگار «باغ ارغوان» بود که از سرودههای استاد حمید سبزواری محسوب میشود.[۴]
شخصیت سبزواری از نگاه رهبر انقلاب
نخستین نکوداشت «استاد حمید سبزواری» سال ۱۳۹۱ در سبزوار برگزار شد. اعضای ستاد پیش از مراسم به دیدار رهبر انقلاب رفتند و گزارشی از روند کار ارائه کردند. در آن جلسه، رهبر انقلاب ضمن تأکید بر اهمیت بزرگداشت این شاعر برجسته، خاطرنشان کردند که تجلیل از آقای حمید سبزواری اقدامی پسندیده و ضروری است و باید قدر آن دانسته شود.
او در سخنان خود، شخصیت سبزواری را دارای دو وجه مهم دانستند؛ نخست جایگاه ادبی و مهارت شعری او. از نگاه رهبر انقلاب، سبزواری شاعری بود با طبعی روان و قریحهای غنی؛ کسی که هم در مضمونپردازی توانمند بود و هم بر الفاظ و گستره واژگان سیطره داشت. تنوع شعری او ــ از غزل و قصیده تا تصنیف و سرود ــ ویژگیای بود که کمتر در میان شاعران دیده میشود و همین چندبُعدی بودن، نام او را در میان چهرههای برجسته شعر معاصر قرار میدهد.
وجه دوم، که از نظر رهبر انقلاب همسنگ وجه اول و حتی کماهمیتتر از آن نیست، نحوه بهکارگیری این هنر در خدمت مردم و انقلاب بود. در دورهای که جریان موسوم به روشنفکری هنری در برابر انقلاب صفآرایی کرد و حتی نسبت به خشونتهای آن روزگار سکوت یا همراهی نشان داد، سبزواری بیدرنگ در میدان ایستاد. او با همه توان خویش، شعر را به ابزاری برای آگاهیبخشی، دفاع از حق و بیان حقیقت بدل کرد؛ و همین خصیصه، بخشی جداییناپذیر از هویت اوست و شایسته است در هر مراسم بزرگداشت برجسته شود.
در همین راستا، سخنان رهبر انقلاب در ابتدای کتاب سرود درد نیز همین معنا را عمق بیشتری میبخشد:
انتشار آثار شاعر انقلابی و بااخلاص، حمید سبزواری، بیتردید گامی مؤثر در غنیسازی گنجینه ادبیات انقلاب و عرضه آن به دوستداران شعر اصیل است. شعر انقلاب، به باور رهبر انقلاب، یکی از نابترین و صادقانهترین دورههای شعر فارسی است؛ دورهای که برخلاف بسیاری از مقاطع تاریخی، از آمیختگی با انگیزههای ناسالم یا اغراض شخصی بهدور بوده و تمامقد در خدمت آرمانهای ملت قرار داشته است. شعری که نه در خدمت زر و زور، نه اسیر احساسات سطحی و فردی، بلکه زبان یک امت و روایتگر روح بلند جامعهای است که در راه هدفهای الهی و انسانی ایستادگی کرده است.
در چنین منظری، حمید سبزواری از پیشگامان این مسیر است؛ شاعری که زبان استوار و ساختار فاخر شعرش را با محتوای مکتبی و انقلابی درآمیخته و فصلی تازه و رشکبرانگیز در دیوان معاصر گشوده است. رهبر انقلاب در پایان، به پاس این تلاش ماندگار، از او برای ارائه مجموعهای ارزشمند از شعرهایش به ادبیات امروز ایران قدردانی کرده و برایش توفیق افزون خواستهاند.
پانویس
- ↑ «خامنهای دات آی آر». ۳۱ خرداد ۱۳۹۵. دریافتشده در ۸ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ «انجمن آثار و مفاخر فرهنگی/نکوداشت حمید سبزواری».
- ↑ «آیین نکوداشت حمید سبزواری در موزه امام علی(ع)».
- ↑ «آیین نکوداشت حمید سبزواری در موزه امام علی(ع)».
