محمدرضا لطفی

محمدرضا لطفی

موسیقی‌دان، آهنگساز و نوازنده ایرانی
اطلاعات شخصی
مشهور به	نوازنده تار و سه‌تار
تاریخ تولد	۱۷ دی ۱۳۲۵
ملیت	ایرانی
زبان مادری	فارسی
محل تولد	گرگان، ایران
محل اقامت	تهران، ایران
محل درگذشت	تهران، ایران
تاریخ درگذشت	۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۳ (۶۷ سال)
علت درگذشت	سرطان
آرامگاه	بهشت زهرا، تهران
تحصیلات	کارشناسی موسیقی
دانشگاه	دانشگاه تهران
شاگردان	اردشیر کامکار، مجید درخشانی، حمید متبسم، بیژن کامکار، صدیق تعریف، هادی منتظری، ارشد طهماسبی، مازیاد شاهی، زیدالله طلوعی
اساتید	عبدالله دوامی، نورعلی برومند، سعید هرمزی، محمدتقی مسعودیه
همسر	قشنگ کامکار (جدا شده)، ربکا جلیلی
فرزندان	امید، سرود
اطلاعات هنری
عنوان هنری	ردیف‌دان و موسیقی‌دان سنتی
زمینه فعالیت	موسیقی سنتی ایرانی
پیشه	نوازنده، آهنگساز، مدرس
شناخته‌شده برای	آثار «ایران ای سرای امید»، «کاروان شهید»، «برادر بی‌قراره»، «عشق داند»
فعالیت از سن	۱۸ سالگی
سال‌های هنری	۱۳۵۰–۱۳۹۳
سبک	موسیقی سنتی ایرانی
آلبوم‌ها	آثار گروه شیدا و کانون چاوش
موضوع آثار	موسیقی سنتی و ردیف دستگاهی
ناشر	مؤسسه آوای شیدا
سابقه منصب	مدیر گروه موسیقی دانشگاه تهران، رئیس هیئت امنای کانون چاوش
اطلاعات ارتباطی
وبگاه	lotfimusic.com
سایر
سایر فعالیت‌ها	پژوهشگر موسیقی، مؤسس مکتب میرزا عبدالله

محمدرضا لطفی (زاده ۱۷ دی ۱۳۲۵ - درگذشت ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۳) ردیف‌دان، موسیقی‌دان و آهنگساز ایرانی و از چهره‌های سرشناس موسیقی دهه‌های اخیر ایران است.

او نوازنده برجسته تار، سه‌تار و کمانچه و نیز پژوهشگر و مدرس موسیقی سنتی ایرانی بوده که با خلق آثاری چون «ایران ای سرای امید»، «کاروان شهید»، «برادر بی‌قراره» و «عشق داند» به شهرت دست یافته است.

محمدرضا لطفی یکی از چهره‌های برجسته و تأثیرگذار موسیقی کلاسیک ایران و از نوازندگان چیره‌دست تار و سه‌تار بود. تخصص اصلی او در تار و سه‌تار بود. لطفی با نوازندگی خود، جوهرهٔ احساسی تار و سه‌تار را به شنونده منتقل می‌کرد و تک‌نوازی‌های او که مبتنی بر ردیف دستگاهی بود، همواره مورد توجه علاقه‌مندان موسیقی و مردم عام قرار می‌گرفت. او در بداهه‌نوازی‌هایش، اوج و فرودهایی دقیق و به‌جا به کار می‌برد و با خلق آثار اصیل و باهویت، نقش مهمی در موسیقی سنتی ایران ایفا کرد.

محمدرضا لطفی در هفدهم دی‌ماه سال ۱۳۲۵ در خانواده‌ای فرهنگی در گرگان متولد شد. مادرش معلم مدرسه بود و پدرش پس از سال‌ها فعالیت در حوزه معلمی و آموزش، به کشاورزی و تجارت روی آورد. خانوادهٔ او از همان ابتدا با موسیقی آشنا بود؛ مادرش عاشق موسیقی و پدرش نوازنده تار بود. برادرش نیز به موسیقی علاقه داشت و تار می‌نواخت. این محیط فرهنگی و موسیقایی، زمینه‌ساز علاقه و استعداد ذاتی لطفی شد.

لطفی تحصیلات عمومی خود را در گرگان به پایان رساند و برای یادگیری موسیقی به تهران آمد، جایی که در هنرستان موسیقی ثبت‌نام کرد. او ابتدا به صورت شبانه و سپس روزانه به فراگیری موسیقی پرداخت و با هنرجویان و اساتیدی همچون حسین علی‌زاده، داریوش طلایی، شهنازی و حبیب‌الله صالحی آشنا شد. او در همین دوران به دعوت استاد دهلوی به ارکستر صبا پیوست و نوازندگی تار را بر عهده گرفت و در سال ۱۳۴۳ نخستین جایزه موسیقی‌دانان جوان را دریافت کرد.

لطفی پس از پایان تحصیلات هنرستان، به دانشگاه راه یافت و رساله کارشناسی خود را با عنوان «رساله موسیقی آوازی ایران، مکتب اصفهان و تبریز» زیر نظر محمدتقی مسعودیه به پایان رساند. او پس از دریافت مدرک کارشناسی، به تدریس در همان دانشکده پرداخت و مدتی مدیر گروه موسیقی بود، اما پس از مدتی از این سمت استعفا داد. وی همزمان در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی فعالیت می‌کرد و از اساتیدی چون عبدالله دوامی، نورعلی برومند و سعید هرمزی ردیف‌های آوازی را فرا گرفت.

در سن ۲۳ سالگی، لطفی برای مدتی موسیقی سنتی ایران را کنار گذاشت و به سراغ موسیقی کلاسیک غربی رفت، اما علاقه‌اش به موسیقی سنتی دوباره او را به سمت تار و سه‌تار بازگرداند. او تلاش کرد ردیف موسیقی سنتی را به شیوه‌ای مدرن و با جمله‌پردازی خلاقانه وارد آثار خود کند، کاری که در آن زمان مرسوم نبود.

محمدرضا لطفی در حوزه زندگی شخصی با خانواده کامکار آشنا شد و با قشنگ کامکار ازدواج کرد که حاصل آن پسری به نام امید بود. پس از جدایی از کامکار در سال ۱۳۵۷، او با ربکا جلیلی ازدواج کرد و فرزند دومش به نام سرود به دنیا آمد.

فعالیت رسمی لطفی از سال ۱۳۵۰ آغاز شد و با همکاری هوشنگ ابتهاج، گروه شیدا را تشکیل داد. اعضای اولیه گروه شامل خانواده کامکار، درویش‌رضا منظمی، هادی منتظری و زیدالله طلوعی بودند. گروه شیدا با پخش برنامه «گلچین هفته» در رادیو، محبوبیت بسیاری یافت و تأثیر فراوانی بر علاقه‌مندان به موسیقی سنتی گذاشت. لطفی در نخستین اجرای گروه، برای اولین بار دف را وارد موسیقی سنتی ایران کرد و این ساز را در پیش‌درآمد، تصنیف و ردیف به کار برد.

در سال ۱۳۵۷، پس از وقایع ۱۷ شهریور و اعتراض به سیاست‌های رادیو، لطفی و اعضای گروه شیدا استعفا دادند. پس از آن گروه دیگری به نام عارف نیز از فعالیت در رادیو کنار رفت و در نهایت اعضای این گروه‌ها با هم متحد شدند و کانون موسیقی چاوش شکل گرفت. لطفی رئیس هیئت امنا و حسین علی‌زاده مدیر اجرایی این کانون بود. کانون چاوش به تعلیم آواز و نوازندگی می‌پرداخت و اساتیدی چون شهرام ناظری، محمدرضا شجریان و نصرالله ناصح‌پور در آن آموزش می‌دادند. گروه چاوش ۱۲ آلبوم منتشر کرد که برخی از آن‌ها تحت تأثیر فضای سیاسی و برخی صرفاً هنری بودند و گروه در سال ۱۳۶۳ تعطیل شد، اما آثار آن تا دهه‌ها در موسیقی سنتی ایران ماندگار شد.

با اعمال محدودیت‌های پس از انقلاب و بسته شدن مراکز آموزشی موسیقی، لطفی ایران را ترک کرد و به اروپا رفت. او کنسرت‌های متعددی در ایتالیا، فرانسه، سوئیس و آمریکا برگزار کرد و شعبه‌هایی از مؤسسه آوای شیدا را در واشینگتن، ژنو و زوریخ پایه‌گذاری کرد. او در سال ۱۳۸۵ به ایران بازگشت و فعالیت‌های آموزشی و هنری خود را در مؤسسه آوای شیدا ادامه داد و مدیریت هنری و اجرایی آن را بر عهده گرفت.

در حوزه آموزش، لطفی مکتب میرزا عبدالله را در سال ۱۳۷۲ تأسیس کرد که هنرستان آزاد موسیقی بود و بر آموزش ساز و آواز ایرانی با تمرکز بر ردیف میرزا عبدالله و تکنیک‌های نوازندگی تمرکز داشت. او شاگردان زیادی از جمله اردشیر کامکار، مجید درخشانی، حمید متبسم، بیژن کامکار، صدیق تعریف، هادی منتظری، ارشد طهماسبی، مازیاد شاهی و زیدالله طلوعی تربیت کرد. همچنین کتاب سال شیدا را منتشر کرد که شامل مقالات پژوهشی و ترجمه در زمینه موسیقی بود.

محمدرضا لطفی با نبوغ هنری، تدریس مستمر، خلاقیت در بداهه‌نوازی و نوآوری در موسیقی سنتی، نقش بسیار مهمی در احیای موسیقی ایرانی و آموزش نسل‌های بعدی ایفا کرده است و جایگاه او در تاریخ موسیقی ایران بی‌بدیل و ماندگار است.

محمدضا لطفی موسیقی‌دان

محمدرضا لطفی در سنین جوانی

محمدرضا لطفی در کنار شهرام ناظری، محمدرضا شجریان و خانواده کامکار

هوشنگ ابتهاج، محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان

0:00 0:00

0:00 0:00

یکی از بهترین موسیقی تار استاد محمدرضا لطفی

زندگی و آغاز فعالیت حرفه‌ای

محمّدرضا لطفی در ۱۷ دی سال ۱۳۲۵ در گرگان به دنیا آمد. لطفی در همان شهر گرگان تحصیلاتِ عمومی‌اش را گذراند و در آغازِ جوانی برای فراگیریِ ساز تار به تهران نقل مکان کرد. او در ابتدا در کلاس‌هایِ شبانهٔ هنرستان موسیقی مشغول به تحصیل شد و سپس برای آموختن موسیقی نزد اشخاصی چون علی‌اکبر شهنازی و حبیب‌الله صالحی پرداخت.

لطفی هم‌زمان با تار، به نوازندگیِ ویولن کلاسیک نیز مشغول بود و به گفتهٔ خودش، زمانی در ۲۳ سالگی پس از اینکه تمامیِ آموزش‌های ردیف، رِنگ‌ها، ضربی‌ها را پشتِ سر گذاشته بود، موسیقیِ ایرانی را رها کرد تا به سراغ موسیقی کلاسیک غرب برود و در ایالات متحده آمریکا ادامهٔ تحصیل بدهد؛ بنابراین برای مدت‌ها تنها به فعالیت در زمینهٔ موسیقی کلاسیک غربی، و نوازندگیِ ویولن پرداخت.

آثار

نام آلبوم	سال انتشار'	آهنگ‌ساز	نوازنده	خواننده
از میان ریگ‌ها و الماس‌ها	-	آری	آری	-
جان جان	۱۳۵۵	آری	آری	محمدرضا شجریان
کنسرت شیدا	۱۳۵۶	آری	آری	هنگامه اخوان
هنگامه اخوان و لطفی		آری	آری	هنگامه اخوان
به یاد عارف	۱۳۵۷	آری	آری	محمدرضا شجریان
سپیده	۱۳۵۸	آری	آری	محمدرضا شجریان
عشق داند	۱۳۵۹	آری	آری	محمدرضا شجریان
چاووش ۱–۱۲	مجموعه آلبوم	آری	آری	محمدرضا شجریان، شهرام ناظری
موسیقی متن فیلم حاجی واشینگتن	۱۳۶۱	آری	آری
به یاد طاهرزاده	۱۳۶۳	آری	آری	صدیق تعریف
بیداد	۱۳۶۴	پرویز مشکاتیان	آری	محمدرضا شجریان
چشمه نوش	۱۳۷۲	آری	آری	محمدرضا شجریان
چهارگاه	۱۳۷۲	آری	آری	آری
به یاد درویش‌خان	۱۳۷۲	آری	آری	نصرالله ناصح پور
گریه بید	۱۳۷۲	آری	آری	آری
معمای هستی	۱۳۷۶	آری	آری	محمدرضا شجریان
ردیف آوازی عبدالله دوامی	۱۳۷۶		آری	عبدالله دوامی
چهره به چهره	۱۳۷۷	آری	آری	محمدرضا شجریان
راست‌پنجگاه	۱۳۷۷	محمدرضا لطفی، علی اکبر شیدا	آری	محمدرضا شجریان
رمز عشق	۱۳۷۷	آری	آری
بیخود شده		آری	آری
بسته نگار		آری	آری
صد سال تار	۱۳۸۰	آری	آری
یادواره استاد مهدی کمالیان	۱۳۸۲	آری	آری	رجبعلی امیری فلاح، مهدی کمالیان
جام تهی	۱۳۸۳	فریدون شهبازیان، محمدرضا لطفی، ابوالحسن صبا	آری	محمدرضا شجریان
قافله‌سالار	۱۳۸۴	آری	آری	آری
پرواز عشق	۱۳۸۴	آری	آری
خموشانه	۱۳۸۵	آری	آری	آری
یادواره استاد نورعلی برومند	۱۳۸۶	آری	آری	نصرالله ناصح پور
همیشه در میان	۱۳۸۶	آری	آری
تنها یک خاطره	۱۳۸۶	آری	آری
صد سال سه تار	۱۳۸۶	آری	آری
کنسرت کاخ نیاوران	۱۳۸۶	آری	آری
ردیف میرزاعبدالله	۱۳۸۷	درویش‌خان	آری	علیرضا شاه‌محمدی
وطنم ایران	۱۳۸۷	آری	آری	محمد معتمدی
یادواره عارف قزوینی	۱۳۸۷		آری	محمد معتمدی
کنسرت گروه بازسازی شیدا	۱۳۸۷	سرپرست	آری	امیر اثنی‌عشری
بال در بال	۱۳۸۸	آری	آری	دکلمه: هوشنگ ابتهاج
ای عاشقان	۱۳۸۸	آری	آری	محمد معتمدی
کنسرت گروه بانوان شیدا	۱۳۸۸	آری	آری	علیرضا شاه‌محمدی
بهانه از توست	۱۳۸۹	آری	آری	آری
سایه جان	۱۳۸۹	آری	آری	محمد معتمدی
پاسداشت از شیوه طاهرزاده	۱۳۸۹	سرپرست		امیر اثنی‌عشری
هزار مضراب-نم باران	۱۳۹۰	آری	آری
شبروان	۱۳۹۰	آری	آری
هنر گام زمان	۱۳۹۱	آری	آری	علیرضا فریدون پور
کنسرت هنر گام زمان	۱۳۹۱	آری	آری	علیرضا فریدون پور
یادواره رضاقلی‌میرزا ظلی	۱۳۹۱	آری	آری	سجاد مهربانی
جادوی سکوت	۱۳۹۱	حمیدرضا مرتضوی	آری	علیرضا فریدون پور
زخمه ساز	۱۳۹۲	آری	آری	علیرضا فریدون پور
کنسرت شهر اصفهان	۱۳۹۲	آری	آری
سربداران	۱۳۹۲	فرهاد فخرالدینی	آری	بیژن کامکار