محمد رجبی دوانی
| پرونده:محمد رجبی دوانی.jpg | |
| زمینه فعالیت | علوم انسانی فلسفه |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۳۲۸ |
| محل تولد | قم |
| موضوعها | فلسفه هنر الهیات فرهنگ و زبانهای باستانی |
| کتابها | واژگان عرب و معرف در شاهنامه فردوسی آموزش و پرورش در خدمت امپریالیسم فرهنگی تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری |
| تحصیلات | دکترای فلسفه |
| دانشگاه | دانشگاه تهران |
محمد رجبی دوانی (زاده ۱۳۲۸ در قم) اندیشمند، نویسنده، پژوهشگر فلسفه هنر، استاد دانشگاه و مدیر فرهنگی ایرانی است.
او تحصیلات خود را در رشتههای فلسفه، الهیات و فرهنگ و زبانهای باستانی در دانشگاه تهران تا مقطع دکتری ادامه داد و با بهرهگیری از محضر استادانی چون مرتضی مطهری، سید محمد بهشتی، محمدتقی جعفری، سید احمد فردید، رضا داوری اردکانی و سید حسین نصر، به تدریس فلسفه، تاریخ هنر و مبانی نظری هنر اسلامی در دانشگاهها پرداخت. رجبی دوانی از چهرههای مؤثر در آموزش و ترویج فلسفه هنر در ایران بهشمار میآید و شاگردان بسیاری تحت تأثیر اندیشههای او پرورش یافتهاند.
وی از فرزندان علامه علی رجبی دوانی و برادر محمدحسن رجبی دوانی و محمدحسین رجبی دوانی است و در حوزه مدیریت فرهنگی نیز نقشآفرینی کردهاست. مدیریت کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، مدیریت کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، مدیرعاملی بنیاد سینمایی فارابی، سرپرستی معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ریاست پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی و رایزنی فرهنگی ایران در آلمان از جمله مسئولیتهای اجرایی او بوده است.
رجبی دوانی افزونبر فعالیتهای آموزشی و مدیریتی، در حوزه پژوهش نیز فعال بوده و مقالات و مقدمههای متعددی درباره فلسفه هنر، فرهنگ اسلامی و متون تاریخی نگاشتهاست. کتاب «واژگان عرب و معرف در شاهنامه فردوسی» و مقدمههای او بر آثاری چون تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری نوشته آدام متز و آموزش و پرورش در خدمت امپریالیسم فرهنگی از جمله آثار منتشرشده به شمار میروند.
زندگی و تحصیلات دانشگاهی
محمد رجبی دوانی در خانوادهای فرهنگی و علمی در قم متولد شد. او فرزند علامه علی رجبی دوانی، روحانی و پژوهشگر برجسته معاصر، و برادر دو پژوهشگر شناختهشده، محمدحسن رجبی دوانی و محمدحسین رجبی دوانی است. خانواده رجبی دوانی از چهرههای شناختهشده در حوزه مطالعات دینی، تاریخی و فرهنگی ایران معاصر بهشمار میآید و محمد رجبی دوانی در این میان بیشتر در حوزههای فلسفه، هنر و مدیریت فرهنگی شناخته شده است.
محمد رجبی دوانی در سال ۱۳۲۸ در خانوادهای مذهبی و اهل پژوهش در قم زاده شد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در این شهر گذراند. او دوره دبیرستان را در دبیرستان دین و دانش، تحت مدیریت سید محمد بهشتی، به پایان رساند و از سال ۱۳۴۷ تحصیلات عالی خود را در دانشگاه تهران در رشتههای فلسفه، الهیات و فرهنگ و زبانهای باستانی آغاز کرد و این مسیر را تا مقاطع کارشناسی و دکتری ادامه داد.
رجبی دوانی در دوران دانشآموزی و دانشجویی در فعالیتهای فرهنگی و تشکیل و اداره انجمنهای اسلامی مشارکت داشت و از محضر استادانی چون مرتضی مطهری، سید محمد بهشتی، محمد مفتح، محمدتقی جعفری، سید احمد فردید، رضا داوری اردکانی، سید حسین نصر و علی شریعتی بهره برد. او همزمان با تحصیل، در دبیرستانهای تهران به تدریس فلسفه، فیزیک، شیمی، عربی و تعلیمات دینی پرداخت و پس از فراغت از تحصیل، بهعنوان مدرس دانشگاه در حوزههای فلسفه، تاریخ هنر و مبانی نظری هنر اسلامی فعالیت کرد و به ارائه دروس مرتبط با فلسفه و هنر پرداخت.
جایگاه علمی و فعالیتهای فکری
محمد رجبی دوانی با پشتوانه تحصیلات دانشگاهی در رشتههای فلسفه، الهیات و فرهنگ و زبانهای باستانی، در عرصه آموزش عالی بهعنوان مدرس فلسفه و هنر فعالیت کرده و دروس نظری مرتبط با این حوزهها را در دانشگاهها ارائه داده است. توجه او به میراث مکتوب، فرهنگ و تاریخ و پیوند آنها با هویت معاصر ایرانی، در آرا و مقدمههایی که بر آثار تاریخی و نظری نگاشته، بازتاب یافته است. در حوزه مدیریتی و سیاستگذاری فرهنگی، رجبی دوانی با مدیریت دو نهاد مهم حافظ میراث مکتوب کشور، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، در ساماندهی اسناد و منابع تاریخی نقش داشته و از مدیران فرهنگی اثرگذار در این عرصه بهشمار میآید.
سمتها و مسئولیتهای اجرایی
محمد رجبی دوانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، علاوه بر فعالیتهای علمی و پژوهشی، در مجموعهای از مسئولیتهای فرهنگی، آموزشی و مدیریتی حضور داشتهاست؛ از جمله:
- مسئول تحقیقات و آموزش امور تربیتی استان تهران (۱۳۵۸–۱۳۵۹)
- مدیرعامل باشگاه معلمان تهران (۱۳۵۹)
- مدیرکل آموزش ضمن خدمت وزارت آموزش و پرورش (۱۳۵۹–۱۳۶۰)
- معاون پژوهشی و برنامهریزی وزارت آموزش و پرورش (۱۳۶۰–۱۳۶۴)
- معاون کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (۱۳۶۴–۱۳۶۶)
- رئیس کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۶–۱۳۷۱)
- رئیس پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی (۱۳۷۱–۱۳۷۳)
- مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی (۱۳۷۴–۱۳۷۶)
- سرپرست معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (۱۳۷۶)
- رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آلمان (۱۳۷۸–۱۳۸۴)؛ (در این دوره علاوه بر فعالیتهای دیپلماتیک در مجامع دانشگاهی و فرهنگی آلمان به سخنرانی و فعالیتهای فرهنگی پرداخت)
- رئیس مؤسسه فرهنگی سازمان همکاری اقتصادی اکو (۱۳۸۵–۱۳۸۸)
- رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۱–۱۳۹۴)
آثار
آثار مکتوب محمد رجبی دوانی عمدتاً شامل تألیف کتاب، نگارش مقدمه بر آثار پژوهشی و انتشار مقالات و گفتارهای علمی در حوزههای فلسفه هنر و فرهنگ اسلامی است. ازجمله فعالیتهای او در این زمینه میتوان به تألیف کتاب «واژگان عرب و معرف در شاهنامه فردوسی» و نگارش مقدمه بر کتابهای «تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری» نوشته آدام متز و «آموزش و پرورش در خدمت امپریالیسم فرهنگی» نوشته کارنوی اشاره کرد. افزونبر این، مقالات و مصاحبههای متعددی از وی در نشریات تخصصی منتشر شدهاست که عمدتاً بر پیوند میان فلسفه، هویت فرهنگی و میراث مکتوب متمرکز بودهاند.
