محمدرضا مهدوی کنی

آیت‌الله محمدرضا مهدوی کنی

محمدرضا مهدوی کنی
نام کامل	محمدرضا حاج باقری
تاریخ تولد	۱۴ مرداد ۱۳۱۰
زادگاه	کن از توابع تهران
تاریخ وفات	۲۹ مهر ۱۳۹۳
شهر وفات	تهران
محل دفن	حرم عبدالعظیم حسنی
محل سکونت	تهران
محل تحصیل	تهران و قم
تالیفات	نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی، شرح دعای افتتاح
سیاسی	وزیر کشور، نخست‌وزیر، امام جمعه، ریاست مجلس خبرگان رهبری، عضو شورای نگهبان، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام
اجتماعی	ریاست مدرسه علمیه مروی ریاست دانشگاه امام صادق(ع)

محمدرضا مهدوی کنی (زادهٔ ۱۴ مرداد ۱۳۱۰ در تهران- درگذشته ۲۹ مهر ۱۳۹۳) مدرس سطوح عالی حوزه و دانشگاه، سیاست‌مدار، دبیرکل جامعه روحانیت مبارز، رئیس مجلس خبرگان رهبری، مؤسس دانشگاه امام صادق(ع) و از چهره‌های سرشناس تاریخ جمهوری اسلامی ایران بود.

او به تدبیر و برخورد عاقلانه و به دور از احساس و تندروی جناح زده در تاریخ سیاسی معاصر ایران معروف بود و با تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) و همچنین دریافت جایزه کتاب سال برای کتاب «نقطه ها آغاز در اخلاق عملی» در عرصه فرهنگ مورد توجه قرار گرفت.

او تحصیلات ابتدایی را در مدرسه سپهسالار گذراند و بعد از مهاجرت به قم، نزد اساتیدی چون علامه طباطبایی، آیت‌الله بروجردی، آیت‌الله مرعشی نجفی، سید روح‌الله خمینی، محمدرضا گلپایگانی، مرتضی مطهری، علامه شعرانی، عبوالجواد جبل عاملی، علی مشکینی علوم حوزوی را فراگرفت.

او از جمله یاران امام خمینی از شکل‌گیری نهضت بود و در کنار چهره‌هایی چون سید علی خامنه‌ای، سید محمد بهشتی، مرتضی مطهری، علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدجواد باهنر و سید عبدالکریم موسوی اردبیلی یکی از اعضای حلقه اول انقلاب اسلامی از بدو شکل‌گیری به‌شمار می‌رود.

بارها بابت این فعالیت های سیاسی تحت تعقیب قرار گرفت و دستگیر و زندانی شد، ولی تا پیروزی انقلاب اسلامی دست از مبارزه برنداشت و پس از پیروزی انقلاب نیز از جمله چهره‌های مورد اعتماد و وثوق امام خمینی بود.

مهدوی کنی در سال‌های ابتدایی انقلاب، عهده‌دار مناصب مهم و حساسی چون رئیس کمیته انقلاب اسلامی، عضو هیئت حل اختلاف میان مسئولان نظام در رخدادهای مهم و حساسی چون ماجرا بنی صدر، نخست‌وزیر بعد از شهادت شهید رجایی و شهید باهنر، عضو ستاد انقلاب فرهنگ و شورای عالی انقلاب فرهنگی، عضو شورای بازنگری در قانون اساسی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، رئیس مجلس خبرگان رهبری بوده است.

او در تمام سال‌های فعالیت خود به روش مدبّرانه و دوری از تندوری در مشیِ سیاسی شهره بوده و همین موضوع باعث شده بود تمام جریانات سیاسی برای او نقش پدرانه قائل باشند و جزو محترم‌ترین چهره‌های سیاسی در میان تفکرات مختلف سیاسی در تاریخ معاصر ایران به‌شمار رود. این روحیه و رفتار بارها در محافل مختلف سیاسی و فرهنگی مورد توجه قرار گرفته و به‌عنوان یکی از الگوهای سیاست‌ورزی در انقلاب اسلامی مورد تأکید قرار گرفته است.

از منظر فرهنگی اما نام آیت‌الله مهدوی کنی با تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) گره خورده است. این دانشگاه در سال ۱۳۶۱ با الهام‌گیری از نقش ویژه دانشگاه الازهر مصر در میان جامعه علمی جهان عرب، برای نزدیک کردن ارتباط میان رشته‌های علوم انسانی و علوم حوزه و پیوند واقعی حوزه و دانشگاه تشکیل شد تا روش تازه‌ای از مدیریت دانشگاه را با تمرکز بر علوم انسانی و حوزوی تجربه کند.

این دانشگاه از بدو تأسیس شرایط ویژه‌ای چون پیوستگی تحصیل در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد، لزوم یادگیری زبان‌های خارجی برای کلیه دانشجویان، ترکیب واحدهای درسی رشته‌ها با علوم و معارف اسلامی، تفکیک جنسیتی، رایگان بودن تحصیل و شرایط خاص برای ورود به دانشگاه داشت و همین موضوع باعث شد دانش‌آموختگان آن جایگاه ویژه‌ای برای ورود به مناصب مدیریتی در کشور کسب کنند.

آیت‌الله مهدوی کنی از بدو تأسیس تا درگذشت رئیس این دانشگاه بود و چهره‌های بسیاری از جناح‌ها و تفکرات مختلف سیاسی و فرهنگی از شاگردان او در دانشگاه امام صادق(ع) بودند. مهدوی کنی آثار و تألیفات متعددی از خود به‌جای گذاشته و به‌عنوان استاد راهنما در ده‌ها پایان‌نامه و رساله دکتری حضور داشته ولی یکی از آثار شاخصش «نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی» است که جایزه بهترین کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۴ را کسب کرد.

محمدرضا مهدوی کنی در ۲۹ مهر ۱۳۹۳ در سن ۸۳ سالگی درگذشت و در حرم حضرت عبدالعظیم الحسنی به خاک سپرده شد.

مراسم تشییع جنازه آیت‌الله مهدوی کن

اقامه نماز میت توسط آیت‌الله خامنه‌ای بر پیکر آیت‌الله مهدوی کنی

کمیته انقلاب اسلامی

آیت‌الله مهدوی کنی در کمیته انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷

زندگینامه و تحصیلات

بخش از پیام آیت‌الله خامنه‌ای در پیِ درگذشت آیت‌الله مهدوی کنی

این عالم بزرگوار از جمله‌ی نخستین مبارزان راه دشوار انقلاب و از چهره‌های اثرگذار و یاران صمیمی نظام جمهوری اسلامی و از وفاداران غیور و صادق امام بزرگوار بود و در همه‌ عرصه‌های مهم کشور در دوران انقلاب شجاعانه و با صراحت تمام نقش‌‌آفرینی کرد. از عضویت در شورای انقلاب و سپس تشکیل کمیته‌های انقلاب در آغاز تأسیس نظام اسلامی تا تصدی وزارت کشور و سپس قبول نخست وزیری در یکی از سخت‌ترین دوران‌های جمهوری اسلامی، و تا ورود در عرصه‌ تولید علم و تربیت جوانان صالح و تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) و تا امامت جمعه تهران و سرانجام ریاست مجلس خبرگان، همه جا و همه وقت در موضع یک عالم دینی و یک سیاستمدار صادق و یک انقلابی صریح ظاهر شد و هرگز ملاحظات شخصی و انگیزه‌های جناحی و قبیله‌ئی را به حیطه‌ی فعالیت‌های گسترده و اثرگذار خود راه نداد.

محمدرضا مهدوی کنی، فرزند اسدالله کنی در چهاردهم مرداد ۱۳۱۰، در روستای کن از توابع تهران در یک خانواده مذهبی به دنیا آمد. وی پس از تحصیلات ابتدایی، به تشویق پدر به فراگیری علوم حوزوی روی آورد در سال ۱۳۲۴ وارد مدرسه لرزاده تهران شد و سه سال در این مدرسه ادبیات عرب خواند و نزد علی‌اکبر برهان از جهات علمی و اخلاقی بهره‌های فراوان برد.

در سال ۱۳۲۷ به قم رفت و نخست در مدرسه فیضیه و سپس در مدرسه حجتیه ساکن شد و به تحصیل پرداخت. سطوح متوسطه را نزد نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی و سیدرضا صدر خواند. سطوح عالی را نزد استادانی چون سیدمحمدباقر سلطانی طباطبایی و علی‌اکبر مشکینی، فلسفه را نزد سیدمحمدحسین طباطبایی و شرح تجرید را نزد مرتضی مطهری فراگرفت. سپس در درس خارج فقه سیدحسین بروجردی شرکت کرد. وی نه سال نیز در درس خارج فقه و اصول امام‌خمینی حضور یافت. او با محمد امامی کاشانی، حسین راستی کاشانی و علی تهرانی هم‌بحث بود.

استادان

• علی‌اکبر برهان
• علی مشکینی
• عبدالجواد سده‌ای (جبل عاملی)
• محمد صدوقی
• سید محمدباقر سلطانی طباطبائی
• رفیعی قزوینی
• ابوالحسن شعرانی
• علامه طباطبایی
• آیت‌الله بروجردی
• امام خمینی
• آیت‌الله گلپایگانی
• صالحی نجف‌آبادی

فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی

آیت‌الله مهدوی کنی پس از پایان تحصیلات حوزوی و رسیدن به مرحله اجتهاد، در سال ۱۳۴۰ وارد تهران شد و امامت جماعت مسجد جلیلی را پذیرفت. هم‌زمان در مدرسه مروی به تدریس اشتغال داشت و به‌تدریج این مسجد به پایگاه اصلی فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی او تبدیل شد. با وقوع قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و تبعید امام خمینی، مسجد جلیلی به یکی از مراکز مهم تجمع نیروهای مبارز و روشنگری سیاسی در پایتخت بدل شد.

مهدوی کنی که از چهره‌های وفادار به نهضت امام بود. بارها به‌دلیل سخنرانی‌ها، جلسات دینی و فعالیت‌های سیاسی‌اش بازداشت شد. او خود روایت می‌کند که در شب ۲۳ رمضان ۱۳۵۳، هنگام برگزاری مراسم احیا در مسجد جلیلی، به کلانتری فراخوانده شد و پس از بازداشت، ابتدا به بوکان و سپس مهاباد تبعید گردید. چندی بعد، او را دوباره به تهران بازگرداندند.

در سال ۱۳۵۴ بار دیگر به اتهام «اقدام علیه امنیت کشور» محاکمه و به چهار سال زندان محکوم شد و پس از آزادی نیز در فهرست افراد ممنوع‌الخروج قرار گرفت. بنا بر نقل مرحوم آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، در این دوران—که او در حبس به سر می‌برد—شهید فضل‌الله محلاتی با مراجعه به آیت‌الله پسندیده (نماینده امام خمینی در امور شرعی) برای او اجازه دریافت سهم امام گرفت؛ امکانی که مهدوی‌ کنی از آن برای حمایت مالی از خانواده‌های زندانیان سیاسی استفاده می‌کرد. با تبعید امام خمینی به پاریس و گسترش فعالیت‌های انقلابی، هسته اولیه شورای انقلاب در آذر ۱۳۵۷ شکل گرفت.

اعضای نخستین شورا عبارت بودند از شهید مطهری، شهید بهشتی، هاشمی رفسنجانی، موسوی اردبیلی و شهید باهنر. اندکی بعد، شخصیت‌هایی چون آیت‌الله مهدوی کنی، آیت‌الله طالقانی، آیت‌الله خامنه‌ای، مهندس بازرگان و یدالله سحابی نیز به آنان پیوستند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مهدوی کنی در آبان ۱۳۵۸ به عنوان مشاور وزیر کشور در دولت موقت بازرگان منصوب شد.

او در کابینه شهید رجایی (شهریور ۱۳۵۹) مسئولیت وزارت کشور را برعهده گرفت. پس از حادثه هشتم شهریور ۱۳۶۰ و شهادت رجایی و باهنر، اداره کشور به شورای موقت ریاست‌جمهوری واگذار شد و آیت‌الله مهدوی کنی با رأی اعتماد مجلس (۱۱ شهریور ۱۳۶۰) نخست‌وزیر دولت موقت شد. مأموریت اصلی کابینه او فراهم‌سازی شرایط برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری بود. این دولت پس از ۴۵ روز فعالیت، در ۲۶ مهر ۱۳۶۰ استعفا داد. در ادامه، امام خمینی در ۲ بهمن ۱۳۶۰ او را به عضویت ستاد انقلاب فرهنگی منصوب کرد و اندکی بعد (۲۱ اسفند همان سال) به عضویت شورای نگهبان درآمد.

از سال ۱۳۶۱، هم‌زمان با تأسیس دانشگاه امام صادق(ع)، ریاست این دانشگاه را پذیرفت و تا پایان عمر مسئولیت آن را برعهده داشت. او همچنین عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و از چهره‌های مؤثر جامعه روحانیت مبارز بود. امام خمینی درباره او جمله‌ای دارد که جایگاهش را روشن می‌کند: «ما به ایشان ارادت داشته‌ایم، داریم و خواهیم داشت.» با وجود این فشارها، فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی آیت‌الله مهدوی کنی علیه حکومت پهلوی تا پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ بدون وقفه ادامه یافت.

فعالیت‌های علمى

1. تدريس خارج فقه در دانشگاه و مدرسه علميه مروى براى دانشجويان و طلاب دوره‌هاى عالى
2. تدريس آيات الاحكام در مدرسه مروى و آيات اقتصادى در دانشگاه امام صادق(ع)
3. تدريس دوره‌هاى اخلاق اسلامى در دانشگاه امام صادق(ع) و حوزه علميه مروى
4. راهنمايى چندين پايان‌نامه كارشناسى ارشد و دكترى

آثار

برخی از آثار مکتوب مهدوی کنی عبارت‌اند از:

• تقریرات درس‌های خارج فقه آیات عظام بروجردی و امام خمینی
• کتاب نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی
• کتاب اصول و مبانی اقتصاد اسلامی در قرآن
• کتاب بیست گفتار
• کتاب شرح دعای افتتاح

وفات

مهدوی کنی در چهارشنبه ۱۴ خرداد ۱۳۹۳ پس از شرکت در مراسم بیست و پنجمین سالگرد ارتحال امام خمینی دچار حمله قلبی و به بیمارستان بهمن منتقل شد. او تا ۲۹ مهر ۱۳۹۳ در بیمارستان و در حالت کما به سر می‌برد و در این روز در بیمارستان قلب شهید رجایی در سن ۸۳ سالگی از دنیا رفت.

مراسم تشییع و اقامه نماز بر پیکر وی به امامت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی صبحِ پنجشنبه ۱ آبان در دانشگاه تهران برگزار و بنابر وصیت خود وی جهت تدفین در کنار مزار آیت‌الله ملاعلی کنی به شهر ری منتقل و در حرم حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شد.

پیوند به بیرون

• مصاحبه آیت الله مهدوی کنی