جلیل شهناز

جلیل شهناز

موسیقی‌دان، آهنگساز، نوازنده تار
جلیل شهناز
اطلاعات شخصی
نام اصلی	جلیل شهناز
مشهور به	استاد تار ایران
تاریخ تولد	۱ خرداد ۱۳۰۰
ملیت	ایرانی
زبان مادری	فارسی
محل تولد	اصفهان
محل اقامت	تهران
محل درگذشت	تهران
تاریخ درگذشت	۲۷ خرداد ۱۳۹۲
علت درگذشت	کهولت سن و بیماری
آرامگاه	قطعه هنرمندان بهشت زهرا
تحصیلات	موسیقی سنتی ایران
اساتید	نورعلی برومند، محمدرضا لطفی، ادیب خوانساری
پدر	شعبان‌خان
خویشاوندان سرشناس	حسین شهناز (برادر) غلامرضا سارنگ (عموی نوازنده کمانچه)
اطلاعات هنری
عنوان هنری	موسیقی‌دان، آهنگساز، نوازنده تار
زمینه فعالیت	موسیقی سنتی ایران
پیشه	نوازنده، آهنگساز
حوزه فعالیت	موسیقی سنتی، رادیو ایران
علت شهرت	نوازندگی تار و سه‌تار
شناخته‌شده برای	بداهه‌نوازی‌های تار، گروه اساتید موسیقی ایران
فعالیت از سن	نوجوانی
شروع فعالیت هنری	همکاری با رادیو اصفهان (۱۳۲۸)
سال‌های هنری	۱۳۲۸–۱۳۹۲
سبک	موسیقی سنتی ایران
آثار	برنامه گل‌ها، ارکستر حسین یا حقی، گروه اساتید موسیقی ایران
جوایز	چهره ماندگار موسیقی ایران (۱۳۸۳)، مدرک درجه یک فرهنگ و هنر (۱۳۸۳)
یادبود	آیین پاسداشت در فرهنگسرای هنر (۱۳۸۵)، تغییر نام گروه اساتید به «گروه شهناز» (۱۳۸۷)

جلیل شهناز (زاده ۱ خرداد ۱۳۰۰ اصفهان - درگذشته ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ تهران) موسیقی دان، آهنگساز و نوازنده تار و از چهره‌های نامدار در موسیقی دهه‌های اخیر ایران است. او در چهارمین همایش چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار موسیقی ایران شناخته شد و در سال ۱۳۸۳ نیز مدرک درجه یک فرهنگ و هنر از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به او اهدا شد.

او در خانواده‌ای هنری به دنیا آمد. پدرش شعبان‌خان، تار و سه تار و سنتور می‌نواخت. کمانچه نواز معروف آن زمان غلامرضا سارنگ (سارنج) عموی او بود و برادر بزرگ‌ترش، حسین هم از نوازنده‌های شناخته شده تار بود. او هم از همان دوران نوجوانی فراگیری موسیقی را آغاز کرد به‌طور تخصصی بر سازهای تار، سه تار، ویولن، سنتور و تمبک تسلط یافت. در حالی که ۲۸ ساله بود، همکاری خود را در رادیو اصفهان آغاز کرد و در سال ۱۳۳۶ به دعوت سازمان رادیو به تهران نقل مکان کرد و در برنامه‌های رادیویی مختلفی به نوازندگی پرداخت و در برنامه‌هایی همچون برنامه گل‌ها، ارکستر حسین یا حقی و… تک‌نوازی‌ها و گاهی دونوازی‌هایی را به اجرا گذاشت.

شهناز تکنیک‌های ناب و منحصر به فردی برای نواختن تار داشت و از نخستین هنرمندانی به‌شمار می‌رفت که بخش عمده‌ای از ردیف‌های موسیقی سنتی ایران را با ساز تار اجرا کرد و به همین دلیل، جلیل شهناز را یکی از برجسته‌ترین نوازندگان تار و سه‌تار می‌دانند.

او در سال‌های فعالیتش در کنار چهره‌های نام آشنایی چون فرامرز پایور، پرویز یا حقی، غلامحسین بنان، همایون خرم، علی تجویدی، حسن کسایی، تاج اصفهانی، سید محمد موسوی، اکبر گلپا، محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، حسام الدین سراج، محمد اصفهانی و… ساز نواخته و به همراه گروه «یاران ثلاث» و گروه اساتید موسیقی ایران در کنسرتهای متعددی در داخل و خارج از کشور حضور یافته است. شهناز بنیان‌گذار «گروه اساتید موسیقی ایران» در دهه ۶۰ بود؛ گروهی که همراه با چند تن از چهره‌های نامدار موسیقی ایرانی از جمله، فرامرز پایور (سنتور)، علی اصغر بهاری (کمانچه)، محمد اسماعیلی (تنبک) و سید محمد موسوی (نی) اجرای کنسرت‌های متعدد در کشورهای اروپایی، آسیایی و آمریکایی را در کارنامه دارد. یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار این گروه، آلبوم «کنسرت اساتید موسیقی ایران» با آواز شهرام ناظری است. در سال ۱۳۸۷ نیز، به احترام و علاقه محمدرضا شجریان به جلیل شهناز، نام این مجموعه به «گروه شهناز» تغییر پیدا کرد.

شهناز از جمله سرشناس‌ترین چهره‌های موسیقی سنتی ایران در دهه‌های اخیر به‌شمار می‌رود و اساتید سرشناس موسیقی و آواز همواره از او با احترام یاد کرده‌اند. علاوه بر قطعات و نغمه‌ها و آوازها، بداهه نوازی‌های تار جلیل شهناز نیز از جمله آثار مهم و موردتوجه او بوده است.

در سال ۱۳۸۵ آیین پاسداشت جلیل شهناز در فرهنگسرای هنر برگزار شد. هم چنین او در همایش چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار در رشته موسیقی تجلیل شد و در سال ۱۳۸۳ نیز مدرک درجه یک فرهنگ و هنر را دریافت کرد.

جلیل شهناز پس از تحمل دوره‌ای از بیماری و به دلیل کهولت سن، صبح دوشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ در ۹۲ سالگی در بیمارستان آراد درگذشت و پیکرش در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

آخرین اجرا زنده استاد جلیل شهناز : تارنوازی زنده استاد جلیل شهناز در سال ۱۳۸۲

زندگی و آغاز مسیر حرفه‌ای

جلیل شهناز و محمدرضا شجریان

بوسه محمدرضا شجریان بر دستان جلیل شهناز

جلیل شهناز

نکوداشت جلیل شهناز در سال ۱۳۸۵

جلیل شهناز در تاریخ یکم خرداد ۱۳۰۰، در خانواده‌ای کاملاً هنری در شهر هنرپرور اصفهان به دنیا آمد. پدرش شعبان‌خان، تار می‌نواخت و همچنین در نواختن سه تار و سنتور نیز مهارت کافی داشت. کمانچه نواز معروف آن زمان غلامرضا سارنگ (سارنج) عموی جلیل بود و برادر بزرگ‌ترش با نام حسین شهناز هم از نوازنده‌های خوب تار نواز بود. در چنین خانواده هنرمندی عشق به موسیقی در همان خردسالی در دل و جانش نشست و با کمک برادر خود، یادگیری نواختن تار، این ساز نغمه‌خوان عشق را آغاز کرد. او در سنین نوجوانی و جوانی در اصفهان توانست خیلی زود به شهرت برسد.

فعالیت‌های هنری

او در حالی که ۲۸ ساله بود، همکاری خود را در رادیو اصفهان آغاز کرد و به نواختن تار پرداخت. دیری نپایید که حسن شهرتش به تمام ایران نفوذ کرده و در سال ۱۳۳۶ به دعوت سازمان رادیو به تهران نقل مکان کرد و آغازی بر فعالیت‌های رسمی خود را رقم زد. وی در برنامه‌های رادیویی مختلفی به نوازندگی پرداخت و در برنامه‌هایی همچون برنامه گلها، ارکستر حسین یا حقی و... تک‌نوازی‌ها و گاهی دونوازی‌هایی را به اجرا گذاشت.

او همچنین به‌همراه تاج اصفهانی و حسین کسائی با عنوان گروه ثلاث، به برگزاری کنسرت‌های زیادی در شهرهای مختلف کشور و همچنین خارج از کشور اقدام کرد.

ساز تخصصی وی تار بود ولی در نواختن ویلون، تنبک، سنتور و سه تار نیز تبحر داشت. همچنین به خواندن آواز در گوشه و ردیف دستگاه‌های موسیقی سنتی آشنایی کامل داشتند. وی خالق تکنیک‌های ناب و برجسته برای نواختن تار بود. او نخستین کسی بود که توانست اغلب ردیف‌های موسیقی سنتی را با ساز تار بنوازد.

تشکیل گروه اساتید موسیقی ایران

استاد جلیل شهناز در دهه ۶۰ تقویم شمسی همراه با اساتید بزرگی همچون علی اصغر بهاری، محمد اسماعیلی، فرامرز پایور و سید محمد موسوی که به ترتیب نوازنده های مطرح کمانچه، تنبک، سنتور و نی بودند، اقدام به تأسیس گروهی هنری با نام «گروه اساتید موسیقی ایران» کرد که با این گروه، کنسرت های زیادی را در کشورهای مختلف اروپایی و آسیایی و آمریکایی به اجرا گذاشت.

او قادر بود همزمان آواز بخواند و تار بزند. در سال ۱۳۸۷ به خاطر ارادت والای استاد شجریان به وی، گروهی که با آن کار می‌کرد را «گروه شهناز» نام نهاد.

وفات

۲۷ خرداد ۱۳۹۲ جلیل شهناز در اثر کهولت سن در بیمارستان آراد فوت کرد و پیکر او در قطعه هنرمندان بهشت زهرا دفن شد.

آثار

• آلبوم «عطرافشان» (همراه با تمبک محمد اسماعیلی)
• حضور در برخی شماره‌ های مجموعه آلبوم آشنایی با شیوه آواز استاد غلامحسین بنان
• غم‌ زده (همایون خرم، جلیل شهناز، امیرناصر افتتاح)
• پانزده قطعه برگزیده برای تار
• تار و ترمه
• شور و زندگی
• عشق و زندگی
• انتظار دل، خلوت گزیده (با صدای استاد محمدرضا شجریان)
• نرگس مست (با صدای حسام‌الدین سراج)
• سکوت (با صدای ایرج بسطامی)
• گل من (با صدای ایرج خواجه امیری)
• تمنای وصال (با صدای عبدالحسین مختاباد)
• کنسرت اساتید موسیقی ایران (با صدای شهرام ناظری و اجرای گروه اساتید موسیقی ایران)
• کرشمه نرگس (با صدای سیامک شجریان، برادر استاد محمدرضا شجریان)
• شمع لرزان (اسدالله ملک، جلیل شهناز، منصور صارمی، جهانگیر ملک)
• دل شیدا (با صدای شهرام ناظری و اجرای گروه اساتید موسیقی ایران)
• سکوت باغ (همنوازی با حسن کسایی)
• کتاب «گلهای جاویدان» (پانزده قطعه برای تار و سه تار)

نکوداشت و تجلیل

• در سال ۱۳۸۵ آیین نكوداشت جلیل شهناز باحضور جمعی از بزرگان هنر موسیقی در فرهنگسرای هنر برگزار شد.

در این جلسه پیام صوتی حسن كسایی - نوازنده نی و یار دیرین جلیل شهناز- پخش شد که دربارۀ جلیل شهناز چنین گفته بود:

شناخت موسیقی كار هركسی نیست. همه موسیقی را گوش می دهند و دوست می‌دارند اما كسی كه سره را از ناسره تشخیص بدهد و بتواند درک مقاماتی را كه استاد شهناز نواخته‌اند داشته باشد بسیار نادر است. همه ساز می‌زنند و همه خوب ساز می‌زنند ولی قدرت نوازندگی و محفوظات و لحظات موسیقی كه آقای شهناز می‌دانند و اجرا كرده‌اند، چیزی كه در دست همگان باشد نیست؛ یعنی ردیف موسیقی ایران نیست. قدرت آقای شهناز در جواب دادن و دونوازی خارق‌العاده است. من ۶۰ سال با ایشان هم‌نوازی كرده‌ام و ساز بنده با ساز شهناز گره خورده است.

محمدرضا شجریان در این مراسم حضور داشت و درباره جلیل شهناز چنین گفت:

من با ساز شهناز زندگی می‌كنم و صدای ساز او در من جاری است. فكر من یک فكر آوازی است و تنها سازی كه خاصیت آوازی دارد ساز شهناز است. شهناز برای من دنیای دیگری است و دوست دارم ساز او را به‌تنهایی بشنوم، بدون تمبك. تنها حسن كسایی است كه در كنار شهناز یگانه است. صرف‌نظر از خلاقیت در ابداع موتیف‌ها و قرینه‌پردازی‌ها جمله‌بندی شهناز استثنایی است و نوانس‌هایش نت به نت فرق می‌كند. در هیچ‌سازی این همه حالت وجود ندارد. باید بگویم كه بیش از ۶۰ درصد ساز شهناز در آواز من است و من خودم را شاگرد شهناز می‌دانم.

• در سال ۱۳۹۲ مراسم یادبودی برای جلیل شهناز با حضور هنرمندان و پیشکسوت‌های موسیقی، در مسجد جامع شهرک غرب برگزار شد.

نگارخانه

• 

  سردیس جلیل شهناز

• 

  مراسم تشییع جلیل شهناز

• 

  جلیل شهناز در کنار ابوالحسن صبا و حسن کسائی

• 

  تارنوازی جلیل شهناز در آرامگاه خیام، نیشابور در سال ۱۳۵۴

• 

  عیادت از جلیل شهناز

• 

  مراسم یادبود جلیل شهناز