رضا استادی
| آیتالله استادی | |
 | |
| نام کامل | رضا استادی مقدم تهرانی |
|---|---|
| لقب | استادی |
| نسب | فرزند حاج خداداد استادی |
| تاریخ تولد | ۱۳۱۶ ش |
| زادگاه | تهران |
| محل سکونت | تهران، قم |
| خویشاوندان سرشناس | حاج اکبر استادی (برادر)، حاج مهدی استادی (برادر) |
| استادان | شیخ احمد مجتهدی آیتالله عبد الکریم حقشناس شیخ هادی مقدس واعظ میرزا عبدالعلی تهرانی شیخ رحمة الله فشارکی شیخ مصطفی اعتمادی |
| اجازه روایت از | آیات شیخ محمدتقی شوشترى، سید مصطفى صفائی خوانسارى، سید مرتضى نجومى کرمانشاهی |
| تالیفات | توضیحی پیرامون غنیمت در آیه خمس، شفاعت در قرآن و حدیث، شورى در قرآن و حدیث، امامت در چند درس، چهل داستان، خاتمیت از دیدگاه عقل، قرآن و حدیث، دهها کتابنامه و فهرست نگاری نسخ خطی |
| سایر | تصحیح و تحقیق بیش از 30 کتاب کلاسیک و فقهی، از جمله الکافی فی الفقه، جواهر الکلام، جامعة الاصول ملا مهدی نراقی و غیره |
| فعالیتها | تدریس در حوزه علمیه قم، دانشگاه آزاد و دانشگاه رضوی مشهد؛ فعالیت پژوهشی، تصحیح و تحقیق آثار اسلامی، فهرستنگاری نسخ خطی |
| سیاسی | عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، نماینده مجلس خبرگان رهبری (دورههای سوم و چهارم)، عضو شورای نگهبان |
| اجتماعی | تبلیغ و ارشاد مردم، راهاندازی مؤسسه در راه حق، سخنرانی در محافل علمی و فرهنگی داخل و خارج از کشور، امام جمعه موقت قم |
رضا استادی مقدم تهرانی (زادهٔ ۱۳۱۶ در تهران) مشهور به رضا استادی، فقیه، پژوهشگر علوم اسلامی و از عالمان دینی حوزه علمیه قم است. فعالیتهای علمی او بیشتر در حوزهٔ آموزش، پژوهش و تألیف آثار دینی و حدیثی متمرکز بوده است. وی با تکیه بر تحصیلات حوزوی و ارتباط علمی با استادان برجستهٔ معاصر، در زمینههای فقه، حدیث و معارف اسلامی به تدریس و تحقیق پرداخته و بخشی از عمر علمی خود را صرف نشر و ترویج آموزههای دینی کرده است.
استادی مقدم تهرانی افزون بر فعالیتهای آموزشی، با نگارش و مشارکت در تدوین آثار علمی، نقش مؤثری در گسترش مطالعات دینی داشته و آثار او مورد استفادهٔ پژوهشگران و طلاب علوم دینی قرار گرفته است. رویکرد علمی، دقت در نقل منابع و پایبندی به سنت علمی حوزههای شیعی از ویژگیهای برجستهٔ فعالیتهای او بهشمار میآید.
زندگی و تحصیل
رضا استادی مقدم تهرانی مشهور به رضا استادی، در سال ۱۳۱۶ در تهران متولد شد.[۱]
تحصیلات ابتدایی
تحصیلات ابتدایی را از ششسالگی در مدرسه خسروی، از مدارس ملی واقع در حد فاصل بازار چهارسو و گذر لوطی صالح، آغاز کرد. پس از پایان کلاس ششم در دوازدهسالگی، به مدت چهار سال در کنار مغازه پدر به کسبوکار پرداخت و مدتی نیز در یک کتابفروشی مشغول به کار شد. رفتوآمد به مدرسه مروی، مسجد امینالدوله بازار و مسجد ملا محمدجعفر و آشنایی با امامان جماعت این مراکز، از جمله آیتالله شیخ احمد مجتهدی و آیتالله عبدالکریم حقشناس، موجب علاقهمندی او به حوزه علمیه و روحانیت شد. حضور در درسها و مباحث این عالمان و تشویق دوستان، آشنایان و همکاران پدر، انگیزه او را برای ورود به تحصیلات دینی افزایش داد.
تحصیل در حوزه علمیه
رضا استادی از حدود شانزدهسالگی تحصیل علوم دینی و بهرهگیری از جلسات اخلاقی را در مدرسه مروی، مسجد سید عزیزالله، مدرسه ملا جعفر و مسجد امینالدوله آغاز کرد. وی در مدت چهار سال، مقدمات علوم اسلامی از جمله جامعالمقدمات، سیوطی، مغنی، حاشیه ملا عبدالله و مباحث اخلاقی را نزد استادانی همچون شیخ عبدالکریم حقشناس، شیخ احمد مجتهدی، شیخ هادی مقدس واعظ و میرزا عبدالعلی تهرانی (امام جماعت مسجد بزازها) فرا گرفت.
در این دوره با سید محسن خرازی و شهید غلامحسین حقانی آشنا شد و با آنان همدرس بود. در حدود سال ۱۳۳۵ش برای ادامه تحصیل به قم مهاجرت کرد. سال نخست همراه سید محسن خرازی در منزلی نزدیک مدرسه حجتیه سکونت داشت، سال دوم در منزل خانواده خرازی اقامت کرد و در سال سوم، پس از خرید خانهای از سوی پدر و ازدواج، در منزل شخصی خود ساکن شد. استادان در قم بخشی از کتاب مطول را نزد شیخ رحمةالله فشارکی و شیخ مصطفی اعتمادی آموخت و بخش عمده شرح لمعه را از محضر شیخ محمدتقی ستوده فرا گرفت که با وی انس علمی بیشتری داشت. سطوح عالی حوزه، از جمله رسائل، مکاسب و کفایه را نزد استادانی همچون آیات سلطانی طباطبایی، حسینعلی منتظری، شیخ محمد شاهآبادی، احمد آذری قمی، ابوالقاسم خزعلی، حسین نوری همدانی، ناصر مکارم شیرازی و جعفر سبحانی گذراند.
او همچنین مدتی به تحصیل فلسفه نزد شیخ محمد شاهآبادی و عبدالله جوادی آملی پرداخت و در کنار آن در جلسات تفسیر علامه طباطبایی، آیتالله خزعلی و آیتالله سبحانی حضور یافت. شرکت مستمر در درس اخلاق آیات شیخ عباس تهرانی و حاجآقا حسین فاطمی نیز از دیگر فعالیتهای علمی او در این دوره بود.
پس از اتمام سطوح عالی، در درس خارج فقه و اصول مراجع و فقهای بزرگ حاضر شد و از محضر آیات عظام سید حسن فرید گلپایگانی، سید محمدرضا گلپایگانی، سید محمد محقق داماد، سید کاظم شریعتمداری، شیخ محمدعلی اراکی و سید موسی شبیرى زنجانى بهره برد. در سفری زیارتی به عتبات عالیات، به مدت هفت ماه در نجف اشرف اقامت کرد و گاه در درس آیات عظام امام خمینی، سید ابوالقاسم خوئی و شهید سید محمدباقر صدر شرکت نمود. این مراحل علمی، او را به مرتبهای برجسته در علوم اسلامی رساند.
فعالیتهای مبارزاتی علیه نظام شاهنشاهی
رضا استادی در سال ۱۳۴۲ش و پس از فاجعهٔ مدرسهٔ فیضیه و قیام ۱۵ خرداد که به دستگیری امام خمینی انجامید، در حالی که از فضلای جوان حوزه به شمار میرفت، به پیشنهاد استاد خود آیتالله شیخ محمد شاهآبادی به منطقهٔ برغان کرج اعزام شد. وی در این مأموریت، افزون بر تبلیغ و ارشاد دینی، به روشنگری دربارهٔ مسائل روز پرداخت و از امام خمینی تجلیل کرد. پس از بازگشت از این مأموریت، بهعنوان یکی از فضلای شناختهشدهٔ تهران، پای اعلامیهای را که در اعتراض به دستگیری امام خمینی و خطاب به هیئت دولت نگاشته شده بود، امضا کرد. امضای او در ذیل بیانیهها و تلگرامهای متعدد علما و فضلای حوزهٔ علمیهٔ قم (که بعدها با عنوان جامعهٔ مدرسین شناخته شدند) در اعتراض به رژیم پهلوی و حمایت از نهضت اسلامی، نشاندهندهٔ حضور و تعهد سیاسی او در حد تشخیص شخصیاش در آن دوران است.
تدریس و تبلیغ
رضا استادی پس از ورود به مراحل عالی تحصیل، در کنار فراگیری علوم حوزوی، اهتمام ویژهای به تدریس نشان داد و بهتدریج بهعنوان یکی از استادان شناختهشدهٔ حوزهٔ علمیهٔ قم مطرح شد. وی کتابهای درسی متعددی از جمله شرح لمعه، اصول فقه، مکاسب، رسائل جدیده، رسائل و کفایه را تدریس کرد و در کنار آن به ارائهٔ دروس جنبی همچون اصول عقاید و تفسیر نیز پرداخت. در نتیجهٔ این فعالیتها، شاگردان متعددی در حوزهٔ علوم اسلامی تربیت کرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، فعالیتهای آموزشی او به مراکز دانشگاهی نیز گسترش یافت و در دانشگاه رضوی مشهد و دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم به تدریس اشتغال داشت.
وی از شخصیتهای علمی برجستهای همچون آیات شیخ محمدتقی شوشتری (نویسندهٔ قاموس الرجال)، سید مصطفی صفایی خوانساری و سید مرتضی نجومی کرمانشاهی اجازهٔ روایت دریافت کرد. متن اجازهنامههای دو نفر اخیر، بهویژه از نظر تفصیل و محتوا، قابل توجه است. تلاشهای تبلیغی و فرهنگی رضا استادی از نخستین سالهای تحصیل، به امر تبلیغ دین و ارشاد مردم اهتمام داشت.
نخستین سفر تبلیغی او در ماه محرم، همراه با حجتالاسلام شیخ مهدی غفاری تهرانی، به شهر اردکان یزد انجام شد. وی دو ماه محرم و صفر را در این شهر به تبلیغ و سخنرانی در محافل مختلف گذراند. یکی از نتایج این سفر، آشنایی و ارتباط او با آیتالله سید روحالله خاتمی بود. حسن خلق، مردمداری، خدمت به محرومان و دیگر فضایل اخلاقی این روحانی، موجب شد رضا استادی به وی ارادت پیدا کند.
او در سالهای بعد، یک ماه محرم و یک ماه رمضان را در منطقهٔ قالَهر کاشان و ماه رمضان دیگری را در اهواز به تبلیغ پرداخت. در جریان سفر به اهواز، با در دست داشتن معرفینامهای برای آیتالله حاج سید علی بهبهانی رامهرمزی، به منزل وی مراجعه کرد. آیتالله رامهرمزی او را به منطقهٔ باغملک اعزام کرد، اما به دلیل نامناسب بودن شرایط آن منطقه، به اهواز بازگشت و سپس راهی قم شد. این رخداد مانع از تداوم فعالیتهای تبلیغی او نشد.
از دیگر مناطق فعالیت تبلیغی او میتوان به اطراف تهران، برخی مساجد تهران، مناطق پیرامونی کرج، قم و کاشان اشاره کرد که در سالهای مختلف و بهویژه در ایام تعطیلات و مناسبتهای تبلیغی به ارشاد مردم میپرداخت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دامنهٔ فعالیتهای تبلیغی و فرهنگی او گسترش یافت و علاوه بر داخل کشور، به خارج از ایران نیز سفر کرد. وی در لندن در کنگرهٔ «امام حسین و نهضت عاشورا» و در لبنان در مراسم بزرگداشت سید عبدالحسین شرفالدین به ایراد سخنرانی پرداخت.
رضا استادی در شهرهای مختلف ایران به اقدامات تبلیغی پرداخته است.[۲] پس از انقلاب اسلامی برای انجام فعالیتهای تبلیغی و فرهنگی در مواردی به خارج از ایران سفر کرده است.[۳]
سخنرانی در کنگرهها و سمینارهای علمی از قبیل کنگرههای شناخت حضرت معصومه(س)، شیخ انصاری، شیخ فضلالله نوری، سید حسن مدرس[۴] و کنگره جهانی هزاره شیخ مفید[۵] از جمله اقدامات فرهنگی وی به شمار میرود. رضا استادی با همکاری سید محسن خرازی و چند نفر دیگر در سال ۱۳۴۲، مرکز علمی فرهنگی و دینی در راه حق را راهاندازی کرد.[۶]
از مهمترین فعالیتهای فرهنگی رضا استادی، همکاری با آیتالله خرازی و جمعی دیگر از علما در تأسیس و راهاندازی «مؤسسهٔ علمی ـ فرهنگی در راه حق» است. این مؤسسه در سال ۱۳۴۲ش تأسیس شد و با انتشار رایگان جزوات دینی و کتابهای مذهبی در موضوعات گوناگون، نقش مهمی در هدایت فکری و دینی جوانان در سراسر ایران ایفا کرد.
آثار
رضا استادی بیش از ۱۰۰ اثر[۷] و تعداد مقالاتش بیش از ۱۵۰ مورد ذکر شده است.[۸] آثار او را میتوان به سه دستهٔ تألیف، تصحیح و فهرستنگاری تقسیم نمود:
تألیفات
- اصول دین برای همه: این کتاب اولین اثر علمی وی به شمار میرود که در سال ۱۳۵۰ش به چاپ رسید. اصول دین برای همه، یک دوره اصول عقاید را به زبان ساده بیان میکند.
- سرگذشت کتاب شهید جاوید
- شفاعت در قرآن و حدیث
- خاتمیت از دیدگاه عقل
- قرآن و حدیث
- شرح احوال و آثار محقق حلی
- آشنایی با تفسیر و مفسران
- کتابنامه امام صادق(ع)
- کتابنامه امام حسین(ع)
- کتابنامه نهجالبلاغه.[۹]
- الحکومة الاسلامیة فی احادیث الشیعة الامامیة
- التوازن الاسلامی.[۱۰]
تصحیح کتب
تصحیح کتب و تحقیق در آثار فقها و محدثان و بزرگان شیعه از دیگر فعالیتهای علمی رضا استادی به شمار میرود. برخی از این کتب عبارتند از:
- الکافی فی الفقه و کتاب تقریب المعارف از ابوالصلاح حلبی
- الرسائل التسع و کتاب المسلک فی اصول الدین از محقق حلی
- جلد ۴۲ و ۴۳ جواهر الکلام
- سیر و سلوک منسوب به سید بحرالعلوم
- جامعة الاصول و کتاب شهاب ثاقب از ملامهدی نراقی
- حاشیه رسائل شیخ انصاری از شیخ عبدالرسول ساباطی
- ترجمه مفتاح الفلاح از شیخ بهائی و حاشیه بر حاشیه شرح تجرید، از آقا جمال خوانساری
- ارشاد المستبصر، سید عبدالله شبر
- اصول دین، اثر میرزای قمی
- شرعة التسمیه، میر داماد
- الشمائل المحمدیه، الدرر النظیم، قرة الباصرة، نفس المهموم و فیض القدیر فیما یتعلق بحدیث الغدیر از شیخ عباس قمی
- شرح اصول کافی ملاصدرا کتاب عقل و جهل
- کتاب فی الاخلاق و العرفان، لاحد الحفاظ من اعلام الشیعة الامامیة فی القرن الخامس او السادس. [۱۱]
فهرستنگاری
رضا استادی در فهرستنگاری کتب خطی از شخصیتهای شناختهشده در ایران است. فهرستنگاریهای وی از نسخههای خطی کتابخانههای مدرسه فیضیه (حدود ۲۲۰۰نسخه)، آیتالله گلپایگانی(۲۰۰۰نسخه)، مدرسه حجتیه (۷۰۰نسخه)، مسجد اعظم قم (۴۰۰۰ نسخه)، مدرسه مروی در تهران (۱۰۵۰نسخه)، حسینیه شوشتریها در نجف (۱۱۰۰نسخه)[۱۲] و چند کتابخانه شخصی دیگر از جمله کارهای علمی اوست.[۱۳]
از آیتالله استادی در دوازدهمین آئین بزرگداشت نسخ خطی بهعنوان یکی از فهرستنویسان مشهور که بالغ بر ۱۲ هزار نسخه خطی را در بیش از ۲۰ کتابخانه فهرست کرده است، تقدیر شد.
فعالیتهای اجرایی
رضا استادی مسئولیتهای اجرایی گوناگونی را در جمهوری اسلامی ایران عهدهدار بوده است؛ برخی از آنها عبارتند از:
- انجام امور قضایی در شهرهای بندرعباس، تبریز و زنجان در اوایل انقلاب اسلامی.[۱۴]
- عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به مدت سی سال.
- نمایندگی مجلس خبرگان رهبری در دوره سوم و چهارم از استان تهران.
- مدیریت حوزه علمیه قم به مدت سه سال.
- عضویت در شورای نگهبان از سال ۱۳۸۷ وی در دوره پنجم از سمت خود استعفا کرد.
- عضویت در شورای عالی حوزههای علمیه به مدت ۲۰ سال.
- سرپرست کتابخانه مسجد اعظم قم.
- عضویت در هیأت امنای بنیاد دانشنامه اسلامی به مدت ۶ سال. دانشنامه جهان اسلام زیر نظر این مرکز منتشر میشود.
- عضو هیأت مدیره مؤسسه در راه حق.
- عضو مشاوران کتابخانه آستان قدس رضوی.
- امام جمعه موقت قم.[۱۵]
پانویس
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۹۴ق، ج۸، ص۵۸۷.
- ↑ جعفریان، جشننامه آیتالله استادی، ۱۳۹۳ش، ص۱۹.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۹۴ق، ج۸، ص۵۸۹.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۹۴ق، ج۸، ص۵۸۹-۵۹۰.
- ↑ گفتگو با حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ رضا استادی، مجله حوزه، بهمن و اسفند ۱۳۷۱، شماره ۵۴
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۹۴ق، ج۸، ص۵۸۹-۵۹۰.
- ↑ گفتگو با حجةالاسلام والمسلمین حاج شیخ رضا استادی، بهمن و اسفند ۱۳۷۱ش، شماره۵۴.
- ↑ صالح، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۴۲.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۹۴ق، ج۸، ص۵۹۱-۵۹۲.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۹۴ق، ج۸، ص۵۹۵.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۹۴ق، ج۸، ص۵۹۳.
- ↑ جعفریان، جشننامه آیتالله استادی، ۱۳۹۳ش، ص۲۸.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، گلشن ابرار، ۱۳۹۴ق، ج۸، ص۵۹۲-۵۹۳.
- ↑ جعفریان، جشننامه آیتالله استادی، ۱۳۹۳ش، ص۳۳.
- ↑ صالح، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۴۲.
- نمایندگان مجلس خبرگان رهبری (دوره سوم)
- اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
- فقهای شورای نگهبان
- روحانیان فعال در انقلاب اسلامی ایران
- فقیهان شیعه قرن ۱۵ (قمری)
- امامان جمعه قم
- شاگردان سید محمد محقق داماد
- شاگردان سید موسی شبیری زنجانی
- شاگردان سید محمدرضا گلپایگانی
- شاگردان جعفر سبحانی
- دانشآموختگان حوزه علمیه قم
- زادگان ۱۳۱۶
- نمایندگان مجلس خبرگان رهبری (دوره چهارم)
- زادگان تهران
- روحانیان شیعه اهل قم
- دانشآموختگان حوزه علمیه تهران
- شاگردان عبدالکریم حقشناس
- شاگردان احمد مجتهدی تهرانی
- شارحان متون دینی
- نویسندگان ادبیات دینی
- افراد زنده
