عبدالله جوادی آملی
| فیلسوف، فقیه، مفسر قرآن، مرجع تقلید شیعه | |
 | |
| نام کامل | عبدالله جوادی آملی |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۵ اردیبهشت ۱۳۱۲ (۹۲ سال) |
| زادگاه | آمل |
| محل سکونت | قم |
| استادان | علامه طباطبایی، آیتالله بروجردی، علامه شعرانی، محیالدین الهی قمشهای، آیتالله خمینی، سید محمد محقق داماد، میرزا هاشم آملی |
| شاگردان | مهدی هادوی تهرانی، مهدی شبزندهدار، سید محمدرضا مدرسی یزدی، عبدالحسین خسروپناه، غلامرضا فیاضی |
| تحصیلات | علوم دینی، فلسفه، عرفان، فقه |
| محل تحصیل | حوزههای آمل، تهران و قم |
| تالیفات | تفسیر تسنیم، رحیق مختوم، زن در آینه جمال و جلال، شریعت در آیینه معرفت، شرح زیارت جامعه کبیره، مفاتیح الحیات، دینشناسی |
| سایر | بیش از ۳۰۰ اثر در حوزههای فقه، فلسفه، حدیث، تفسیر و عرفان |
| فعالیتها | تدریس، تألیف، تربیت شاگردان |
| سیاسی | عضو شورای عالی قضایی (۱۳۵۸)، نماینده مجلس خبرگان رهبری، همراه امام خمینی در انقلاب اسلامی |
| اجتماعی | حضور در نشست هزاره ادیان (۱۳۷۹)، سفر به شوروی برای ابلاغ پیام امام خمینی |
عبدالله جوادی آملی (زاده ۱۵ اردیبهشت ۱۳۱۲ آمل) مدرس سطوح عالی حوزه، فیلسوف، فقیه، مفسر قرآن و از مراجع تقلید شیعه در قرن پانزدهم هجری شمسی است.
او پس از تحصیل در حوزههای آمل و تهران، به حوزه علمیه قم هجرت کرد و از محضر استادانی چون علامه طباطبایی، آیتالله بروجردی، علامه شعرانی، محی الدین الهی قمشهای، آیتالله خمینی، سید محمد محقق داماد، میرزا هاشم آملی و… بهره برد و از سال ۱۳۵۵ تدریس در سطوح علوم حوزوی را آغاز کرد. او با چهرههایی چون شهید مرتضی مطهری، مصطفی خمینی، امام موسی صدر و… نیز رابطه نزدیکی داشت.
آیتالله جوادی آملی از آغاز نهضت انقلاب اسلامی به همراهی آیت الله خمینی درآمده و در مبارزات فرهنگی و اندیشهای علیه حکومت پهلوی به نهضت انقلاب اسلامی پیوست. پس از پیروزی انقلاب و در سال ۱۳۵۸ نیز به عضویت در شورای عالی قضایی درآمد. او در دوره اول و دوم مجلس خبرگان رهبری نیز به عنوان نماینده مردم مازندران در این نهاد حضور داشت.
در سالهای بعد از آن و همزمان با فعالیتهای علمی نیز همواره از جمله حامیان اندیشهای انقلاب اسلامی بوده و در مناسبتها و اتفاقات مختلف نسبت به وقایع روز کشور و انقلاب اسلامی موضعگیری میکند. او در سال ۱۳۷۹ به عنوان نماینده رهبر جمهوری اسلامی ایران به نشست هزاره ادیان رفت و از جمله چهرههایی بود که برای ابلاغ پیام آیت الله سید روحالله خمینی به میخاییل گورباچف به شوروی سابق سفر کرد.
آیت الله جوادی آملی بیش از شصت سال است که به تدریس علوم و معارف اسلامی چون فلسفه، عرفان، فقه و تفسیر قرآن مشغول است و در این مسیر کتابها، آثار و شاگردان زیادی نیز در کنار پرورش یافتهاند. چهرههایی چون مهدی هادوی تهرانی، مهدی شب زنده دار، سید محمدرضا مدرسی یزدی، عبدالحسین خسروپناه، غلامرضا فیاضی و… از جمله شاگردان جوادی آملی در دهههای اخیر بودهاند.
از او بیش از ۳۰۰ اثر به جای مانده که عمدتاً در حوزههای فقه، فلسفه، حدیث، تفیسر و عرفان به رشته نگارش درآمده است. رحیق مختوم، زن در آینه جمال و جلال، شریعت در آیینه معرفت، شرح زیارت جامعه کبیره و مفاتیح الحیات از جمله آثار او است که در سالهای اخیر موردتوجه جدی قرار گرفته و به عنوان منبع معتبر علمی موردتوجه اهالی علم و عرفان و فلسفه بوده است. کتاب «دینشناسی» از او نیز در همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۸۳ جزو برگزیدگان قرار گرفت.
مهمترین اثر آیت الله جوادی آملی نیز مجموعه تفسیر تسنیم است. این مجموعه ۸۰ جلدی، حاصل پژوهشی ۴۰ ساله از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۹۹ بوده و جلد هشتادم آن در سال ۱۴۰۳ رونمایی شده است. این مجموعه تفسیری از جمله تفاسیر معتبر و موردتوجه قرآن کریم از سوی فقای شیعه بهشمار رفته و در زمره آثاری چون تفسیر المیزان قرار میگیرد.
آیت الله جوادی آملی از جمله مراجع تقلید و فقهایی است که در مورد مسائل روز هم بهطور فعالانه سخن گفته و در رساله توضیح المسائل او دربارهٔ مسائلی چون انتخابات، حقوق تألیف و نشر، تغییر جنسیت، امدادرسانی در حوادث، عزاداری، اعتبار حق ترجمه و نشر و تولید نرمافزارهای رایانهای و… سخن گفته است.
او از جمله چهرههایی است که نسبت به عدم تسلط روحانیون به علوم و مباحث روز و نظام فکری اندیشمندان غربی انتقاد داشته و در یکی از سخنرانیهایش خطاب به روحانیون گفته است: «شما که نه با فرهنگ جهان و نه با زبانهای انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و ژاپنی آشنایی ندارید، چه فایدهای برای امام زمان دارید و چطور سربازی هستید که ابزار لازم را برای تبلیغ ندارید؟»
جوادی آملی از مخالفان نظام بانکداری ایران بوده و آن را «رباخواری مدرن» میداند. او معتقد است بانکها باید باید اصلاح شوند و عملکرد فعلی نظام بانکداری کشور را مصداق «کلاه شرعی» میداند در عوض، اجرای روشمند اقتصاد مقاومتی را علاج شرایط اقتصادی کشور میداند.
زندگی و زیست علمی
عبدالله جوادی آملی در سال ۱۳۱۲ در استان مازندران، شهر آمل متولد شد.[۱] ایشان پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی در زادگاه خود، در سال ۱۳۲۵ به حوزه علمیه آن شهر وارد شد و از محضر پدر بزرگوارش، مرحوم حجت الاسلام میرزا ابوالحسن جوادی آملی بهره برد و مقدمات علوم حوزوی و مقداری از سطوح متوسط (ادبیات عرب، منطق، اصول فقه، فقه، تفسیر قرآن و حدیث) را به مدت پنج سال آموخت.وی در سال ۱۳۲۹ به تهران هجرت کرد و به مدت پنج سال در مدرسه مروی آن شهر به ادامه تحصیل علوم دینی در محضر شخصیتهای علمی بزرگ آن عصر، مانند شیخ محمدتقی آملی، علامه حاج شیخ ابوالحسن شعرانی، محی الدین الهی قمشهای و محمدحسین فاضل تونی پرداخت. جوادی آملی در سال ۱۳۳۴ به حوزه علمیه قم هجرت کرد و نهاییترین دروس تخصصی حوزوی را در محضر استادانی چون آیتالله سید محمدحسین بروجردی، آیتالله سید محمد محقق داماد، آیتالله میرزا هاشم آملی، حضرت امام خمینی و علامه طباطبایی فرا گرفت.
وی علاوه بر تدریس دروس خارج فقه از سال ۱۳۵۵ آغاز به تدریس تفسیر قرآن کریم کرده و همچنان ادامه دارد.[۲]
شاگردان
در طی سالیان طولانی تدریس آیتالله جوادی آملی -بیش از ۵۵ سال- هزاران نفر از دروس او بهره بردهاند؛ از جمله:
جوادی آملی در زمینههای مختلفی چون فقه، تفسیر، فلسفه و حدیث کتاب نوشته است. مرکز مطالعات استراتژیک سلطنتی اردن تعداد مقالات و کتابهای جوادی آملی را بیش از ۳۰۰ اثر نوشته است. کتاب تفسیر او که حاصل درسهای تفسیر او است، تسنیم نام دارد[۳] و ۶۲ جلد از آن تا تیر ۱۴۰۱ منتشر شده است. کتاب دیگر او رحیق مختوم حاصل سومین دوره تدریس کتاب اَسفار اَربعه نوشته ملاصدرا است که تا سال ۱۴۰۰ جلد سی و پنجم آن منتشر شده است.[۴] مفاتیح الحیات، زن در آیینه جمال و جلال، شریعت در آیینه معرفت، ادب فنای مقربان (شرح زیارت جامعه کبیره) و توضیح المسائل از دیگر کتابهای جوادی آملی است.
آثار برگزیده
- کتاب «دین شناسی» در پنجمین همایش کتاب سال حوزه که در سال ۱۳۸۲ برگزار شد از جمله آثار برگزیده همایش توسط داوران شناخته شده است.[۵]
- کتاب «حیات حقیقی انسان در قرآن» در ششمین همایش کتاب سال حوزه که در سال ۱۳۸۳ برگزار شد از جمله آثار برگزیده همایش بوده که توسط داوران انتخاب گردیده است.[۶]
- کتاب «تحریر ایقاظ النائمین» در هجدهمین همایش کتاب سال حوزه که در سال ۱۳۹۵ برگزار شد از جمله آثار برگزیده همایش توسط داوران انتخاب گردیده است.[۷]
فعالیتهای سیاسی اجتماعی و فرهنگی
آیت الله جوادی آملی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، از زمینه سازان انقلاب بود و با ترویج افکار مترقی امام خمینی، جامعه را به سوی تقلید از امام بلکه تأسی فراگیر و همه جانبه، به ایشان سوق میداد و از همین رو چند بار در دوران ستمشاهی از تبلیغ و سخنرانی ممنوع و بازداشت شد.[۸]
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سال ۱۳۵۸ با حکمی از سوی امام خمینی در مسند قضاوت قرار گرفت و همچنین به عضویت شورای عالی قضایی درآمد و در آن نهادِ حکومتی تهیه پیش نویس لوایح قضایی را بر عهده گرفت. ایشان در انتخابات مجلس خبرگان رهبری (دور اول و دوم) نیز از سوی مردم استان مازندران به نمایندگی آن مجلس برگزیده شدند.[۹]
آیت الله جوادی آملی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سفرهای تبلیغی برون مرزی متعددی به کشورهای امریکا، ایتالیا، فرانسه، انگلستان، آلمان، سوئیس، اتریش، اتحاد جماهیر شوروی سابق و سوریه و لبنان داشته که مهمترین آنها سفر به مسکو در سال ۱۳۶۷ برای ارائه و تبیین پیام امام خمینی به میخائیل گورباچف، رهبر اتحاد شوروی سوسیالیستی سابق و همچنین سفر او به نیویورک در سال ۱۳۷۹ برای ارائه پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت الله خامنهای به نشست هزارهٴ ادیان بود.[۱۰]
ادارهی «بنیاد بینالمللی علوم وحیانی اِسراء» از مراکز علمی شهر قم.[۱۱] همچنین نظارت بر مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام حسن عسکری(ع) که در سال ۱۳۸۷ش در شهر آمل تأسیس شده است.[۱۲]
اندیشهها
به باور برخی شاگردان جوادی آملی، محور اندیشههای وی، حکمت متعالیه است. ازاینرو به هماهنگی عقل و عرفان و قرآن اعتقاد دارد و معارف آنها را با هم ناسازگار نمیبیند. از دیدگاه وی عقل در مقابل دین نیست؛ چراغ دین است و میتوان از آن برای فهم آموزههای اعتقادی و اخلاقی و قوانین فقهی و حقوقی دین بهره برد.[۱۳]
علم دینی
جوادی آملی به علم دینی باور دارد. در اندیشه وی، مراد از عقل، تنها عقل نظری نیست؛ بلکه «عقل تجربی» را نیز شامل میشود و بنابراین علوم تجربی طبیعی و انسانی را نیز دربرمیگیرد.[۱۴] او میگوید: علم بهخودیخود با دین تعارض ندارد.[۱۵] علوم تجربی جهان طبیعت را به ما نشان میدهد و به جهت آنکه جهان مخلوق خدا است، این علوم فعل خدا را به ما مینمایاند. بنابراین این علوم را باید دینی دانست.[۱۶] او از این استدلال نتیجه میگیرد که علم اگر واقعا علم باشد، نمیتواند غیردینی و الحادی باشد.[۱۷]
اندیشه سیاسی
جوادی آملی از معتقدان نظریه ولایت فقیه است. او در کتاب «ولایت فقیه، ولایتِ فقاهت و عدالت» سه گونه دلیل «عقلی محض»، «مرکب از عقل و نقل (روایت)» و «نقلی محض» برای اثبات ولایت فقیه مطرح کرده است.[۱۸] دلیل مرکب از عقل و نقل او این است که از سویی اسلام احکام اجتماعی و سیاسیای چون حج،[۱۹] جهاد،[۲۰] حدود و تعزیرات[۲۱] و قوانین مالی چون اَنفال و خمس[۲۲] دارد که اجرای آنها در دوره غیبت معصوم، تنها با مدیریت فقیه جامعالشرایط امکانپذیر است.[۲۳] از سوی دیگر عقل حکم میکند که خداوند در دوره غیبت معصوم، جامعه مسلمانان را بیسرپرست رها نکند. بنابراین در این دوره فقیهان جامعالشرایط به عنوان جانشینان معصوم، رهبری جامعه را برعهده دارند.[۲۴]
فتواهای خاص
در توضیح المسائل جوادی آملی، برخلاف دیگر کتابهای توضیح المسائل، احکام موضوعاتی چون فرقهها، انتخابات، تذهیب قرآن، حقوق تألیف و نشر، واگذاری حق وامگیری، پرداخت دِین باتوجه به تورّم، تشریح، تغییر جنسیت، عزاداری، امدادرسانی در حوادث و احکام اهل کتاب هم سخن آمده است.[۲۵] جایز بودن تقلید زنان از مجتهد اعلم زن،[۲۶] جایز بودن تغییر جنسیت[۲۷] و معتبر بودن حق چاپ، ترجمه، نشر و تولید نرمافزار از جمله فتواهای متفاوت وی است.[۲۸]
آثار و تالیفات
اصول فقه
- تحریر الاصول
تفسیر ترتیبی قرآن
جوادی آملی صاحب تفسیر تسنیم، یکی از بزرگترین تفاسیر جهان اسلام است. که در ۸۰ جلد منتشر شده است.
تفسیر موضوعی قرآن
- قرآن در قرآن
- توحید در قرآن
- وحی و نبوت در قرآن
- معاد در قرآن (۲ جلد)
- سیره پیامبران در قرآن (۲ جلد)
- سیره رسول اکرم در قرآن (۲ جلد)
- مبادی اخلاق در قرآن
- مراحل اخلاق در قرآن
- فطرت در قرآن
- معرفتشناسی در قرآن
- صورت و سیرت انسان در قرآن
- حیات حقیقی انسان در قرآن
- هدایت در قرآن
- جامعه در قرآن
- ادب توحیدی انبیاء در قرآن
- تفسیر انسان به انسان
عترت و عرفان
- ادب فنای مقربان (شرح زیارت جامعه کبیره) (۱۲ جلد)، در حدیث و عرفان
- الحماسه و العرفان
- امام مهدی موجود موعود: در عرفان ولایی
- تجلی ولایت در آیه تطهیر
- حکمت علوی
- حکمت نظری و عملی در نهج البلاغه
- حماسه و عرفان: در عرفان ولایی
- حیات عارفانه امام علی «علیه السلام»: در عرفان ولایی
- دنیاشناسی و دنیاگرایی در نهج البلاغه
- شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی
- شمیم ولایت
- ظهور ولایت در صحنه غدیر
- عصاره خلقت
- عید ولایت
- علی «علیه السلام» مظهر اسمای حسنای الهی: در عرفان ولایی
- قرآن در کلام امام علی «علیه السلام»
- کوثر کربلا
- گنجور عشق
- مراثی اهل بیت
- نسیم اندیشه
- وحدت جوامع در نهج البلاغه
- ولایت در قرآن
- ولایت علوی
- «سَلُونِی قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِی»، تفسیر نهج البلاغه است.
فلسفه
- رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه ۳۶ جلد تا کنون)
- فلسفه صدرا
- فلسفه حقوق بشر
- تبیین براهین اثبات خدا
- علی بن موسی الرضا «علیه السلام» و الفلسفة الالهیة
- فلسفه زیارت
- حق و تکلیف در اسلام
- منزلت عقل در هندسه معرفت دینی
- شمس الوحی تبریزی (سیره علمی علامه طباطبایی)
کلام جدید
- انتظار بشر از دین
- نسبت دین و دنیا (بررسی و نقد نظریه سکولاریسم)
- دینشناسی
- شریعت در آیینه معرفت
کلام قدیم
- ولایت فقیه (ولایت فقاهت و عدالت)
فقه
- توضیح المسائل به همراه استفتائات
- کتاب الخمس
- استفتائات
- کتاب الحج (۴ جلد)
- الوحی و النبوه
حقوق اجتماعی
- سروش هدایت (۵ جلد)
- سرچشمه اندیشه (۶ جلد)
- بنیان مرصوص امام خمینی
- نسیم اندیشه (۲ جلد)
- اسلام و محیط زیست
- منبع الفکر
معارف
- صهبای حج
- جرعهای از صهبای حج
- رازهای نماز
- قرآن حکیم از منظر امام رضا
- حکمت عبادات
- زن در آیینه جمال و جلال
- نزاهت قرآن از تحریف
- حکمت نظری و عملی در نهج البلاغه
عرفان
- توحید ربوبی
- توحید عبادی
- زن در اسلام
- عین النضاخ (تحریر تمهید القواعد ابن ترکه)
حدیث
- مفاتیحالحیات: در حدیث و اخلاق رفتاری
بزرگداشت
- در سال ۱۳۹۴ همایش «طبیب روحانی» به منظور بزرگداشت آیتالله جوادی در دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد. در این همایش تعدادی از دانشجویان، طلاب و برخی از مسئولان سیاسی ایران حاضر بودند.[۲۹]
- جوادی آملی از سال ۲۰۰۹میلادی تا ۲۰۲۲، هر سال به عنوان یکی از پانصد شخصیت اثرگذار و برتر جهان اسلام از سوی مرکز سلطنتی مطالعات استراتژیک اسلامی در اردن معرفی شده است.[۳۰]
- جوادی آملی در پانزدهمین همایش کتاب سال حوزه که در سال ۱۳۹۲ش برگزار شد به عنوان شخصیت برجسته علمی حوزه مورد تقدیر قرار گرفته است.[۳۱]
پانویس
- ↑ «زندگینامه». دریافتشده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «زندگینامه». دریافتشده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ نگاه کنید به جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۲۵.
- ↑ «رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه جلد ۳۵»، مرکز بینالمللی نشر اسراء.
- ↑ دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژهنامه پنجمین همایش کتاب سال حوزه، ۱۳۸۲، ص۱۹
- ↑ دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژهنامه ششمین همایش کتاب سال حوزه، ۱۳۸۳ش، ص۲۲-۲۴
- ↑ دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژهنامه هجدهمین همایش کتاب سال حوزه، ۱۳۹۵، ص۳۹
- ↑ «زندگینامه». دریافتشده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «زندگینامه». دریافتشده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «زندگینامه». دریافتشده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «اساسنامه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء»، وبگاه مرکز پژوهشهای مجلس.
- ↑ «نیمنگاهی به بنیاد بینالمللی علوم وحیانی اِسراء»، افق حوزه، ص۱۲.
- ↑ واعظی، «علم دینی از منظر آیتالله جوادی آملی»، ص۱۰.
- ↑ واعظی، «علم دینی از منظر آیتالله جوادی آملی»، ص۱۱و۱۲.
- ↑ واعظی، «علم دینی از منظر آیتالله جوادی آملی»، ص۱۵.
- ↑ واعظی، «علم دینی از منظر آیتالله جوادی آملی»، ص۱۶.
- ↑ واعظی، «علم دینی از منظر آیتالله جوادی آملی»، ص۱۶.
- ↑ نگاه کنید به جوادی آملی، ولایت فقیه، ۱۳۷۸ش، ص۱۵۰تا۱۸۴.
- ↑ نگاه کنید به جوادی آملی، ولایت فقیه، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۸.
- ↑ نگاه کنید به جوادی آملی، ولایت فقیه، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۸.
- ↑ نگاه کنید به جوادی آملی، ولایت فقیه، ۱۳۷۸ش، ص۱۷۰.
- ↑ نگاه کنید به جوادی آملی، ولایت فقیه، ۱۳۷۸ش، ص۱۷۱و۱۷۲.
- ↑ نگاه کنید به جوادی آملی، ولایت فقیه، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۸.
- ↑ نگاه کنید به جوادی آملی، ولایت فقیه، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۸.
- ↑ روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۲ مهر ۱۳۹۵، ص۱۲.
- ↑ جوادی آملی، رساله عملیه، بیتا، ج۱، ص۲۲.
- ↑ جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۰۱.
- ↑ جوادی آملی، رساله عملیه، بیتا، ج۱، ص۳۹۰.
- ↑ «حضرت آیت الله جوادی آملی در فهرست ۵۰۰ شخصیت برتر مسلمان جهان». دریافتشده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «همایش طبیب روحانی؛ بزرگداشت آیت الله جوادی آملی». دریافتشده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ دبیرخانه همایش کتاب سال حوزه، ویژهنامه پانزدهمین همایش کتاب سال حوزه، ۱۳۹۲ش، ص۷۸-۸۰
پیوند به بیرون
- بررسی کارنامه قرآن پژوهی آیت الله عبدالله جوادی آملی
- «مستند حدیث سرو: زندگی آیت الله جوادی آملی»، (۶ قسمت).
- کتاب توضیح المسائل آیت الله جوادی آملی
- نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی در ایران
- نمایندگان مجلس خبرگان رهبری (دوره دوم)
- نمایندگان مجلس خبرگان رهبری (دوره اول)
- امامان جمعه قم
- مراجع تقلید ساکن قم
- مفسران شیعه
- فیلسوفان شیعه
- مراجع تقلید قرن ۱۴ (شمسی)
- روحانیان فعال در انقلاب اسلامی ایران
- اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
- شاگردان سید حسین بروجردی
- شاگردان امام خمینی
- شاگردان سید محمد محقق داماد
- اهالی استان مازندران
- فیلسوفان صدرایی
- شاگردان علامه طباطبایی
- مدرسان حوزه علمیه قم
- شاگردان ابوالحسن شعرانی
- نویسندگان شیعه قرن ۱۴ (شمسی)
- متکلمان شیعه
- دانشآموختگان حوزه علمیه قم
- دانشآموختگان حوزه علمیه تهران
- نویسندگان شیعه قرن ۱۵ (قمری)
- مراجع تقلید قرن ۱۵ (قمری)
