سید حسن حسینی
| شاعر، نویسنده، پژوهشگر، مترجم، مدرس دانشگاه | |
| پرونده:سید حسن حسینی2.jpg | |
| نام تولد | سید حسن حسینی |
|---|---|
| زمینه فعالیت | ادبیات، پژوهش، ترجمه |
| ملیت | ایرانی |
| تاریخ تولد | ۱ فروردین ۱۳۳۵ |
| محل تولد | تهران، ایران |
| محل درگذشت | تهران، ایران |
| تاریخ درگذشت | ۹ فروردین ۱۳۸۳ (۴۸ سال) |
| مدفن | بهشت زهرا، قطعه هنرمندان |
| پیشه | شاعر، نویسنده، پژوهشگر، مترجم، مدرس دانشگاه |
| سالهای فعالیت | ۱۳۵۲–۱۳۸۳ |
| شروع فعالیت | ۱۳۵۲ |
| تحصیلات | دکتری زبان و ادبیات فارسی |
| دانشگاه | دانشگاه الزهرا، دانشگاه آزاد اسلامی |
| تأثیرپذیرفته | بیدل دهلوی، سهراب سپهری |
| جوایز | انتخاب بهعنوان چهره ماندگار ادبیات معاصر (۱۳۸۳) |
| آثار | گنجشک و جبرئیل، همصدا با حلق اسماعیل، بیدل سپهری و سبک هندی، شعر و آیینه، حمام روح |
سید حسن حسینی (زادهٔ ۱ فروردین ۱۳۳۵ در تهران - درگذشت: ۹ فروردین ۱۳۸۳) مدرس دانشگاه، شاعر، نویسنده، پژوهشگر، مترجم و از چهرههای نامدار ادبیات معاصر ایران است. او از جمله چهرههای مؤثر در تشکیل حوزه هنری انقلاب اسلامی است و در چهارمین همایش چهرههای ماندگار در سال ۱۳۸۳ بهعنوان چهره ماندگار در ادبیات معاصر ایران انتخاب شد.
او دانشآموخته زبان و ادبیات فارسی در مقطع دکتری بود و به زبانهای عربی، ترکی استانبولی و انگلیسی مسلط بود.
او فعالیت ادبی خود را از سال ۱۳۵۲ و از مجله فردوسی آغاز کرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز در کنار چهرههایی چون محمدرضا حکیمی، طاهره صفارزاده، آیت الله امامی کاشانی و… از شکلگیری حوزه اندیشه و هنر اسلامی نقش آفرین بود. حوزه اندیشه و هنر اسلامی بعدها با نام حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی فعالیت خود را توسعه داده و به یکی از نهادهای مهم و جریانساز فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد.
او در سال ۱۳۶۶ به همراه جمعی از هنرمندان نظیر قیصر امین پور از حوزه هنری خارج شدند و تدریس در دانشگاه و فعالیت در رسانه را دنبال کرد. او در در دانشگاه الزهرا و دانشگاه آزاد اسلامی رشته ادبیات فارسی را تدریس میکرد و همزمان در رادیو تهران مسئولیت واحد ویرایش را بر عهده گرفت. حسینی در دوران حضور در رادیو تهران مجموعه کامل غزلیات بیدل دهلوی را خوانش کرد و در اواخر عمر نیز به سبکشناسی قرآن کریم و زبانشناسی حافظ تمرکز داشت.
عمده شهرت سید حسن حسینی بابت اشعارش و سرودههایش به خصوص رباعیهایش است. سبک شعری حسینی تلفیقی از سنت و نوآوری بود و با تکیه بر زبان و وزن کلاسیک، به ساختارهای تازه، تصویریسازی مدرن و بیان اجتماعی گرایش داشت. آثار او در قالبهایی چون غزل، رباعی و شعر نیمایی گسترش یافت. او از نخستین چهرههایی بود که شعر متعهدِ پس از انقلاب را با نگاه بینامتنی، نقد ادبی مدرن و مطالعات تطبیقی پیوند داد. حضور مؤثرش در رسانهها، دانشگاه و حوزهٔ هنری باعث شد که نسل جوان شاعران دههٔ ۶۰ و ۷۰ تحت تأثیر نگاه زبانی و فکری او قرار گیرند. حسینی با تأکید بر آفرینشگری زبانی و پیوند شعر با دغدغههای انسان معاصر، به یکی از چهرههای مرجع ادبیات انقلاب بدل شد و آثارش همچنان در مباحث مربوط به تحول غزل و شعر اجتماعی ایران مورد استناد پژوهشگران قرار میگیرد.
حسینی الهام گرفته و شیفته بیدل دهلوی بوده و در میان شاعران معاصر هم علاقه وافری به سهراب سپهری داشته است. از منظر اشعار نیز، عمده اشعار حسینی در سبک هندی تحلیل و شناخته میشود. او اگرچه در قالبهای غزل، مثنوی، شعر سروده اما توجه ویژهای به قالب رباعی داشته است؛ بهگونهای که او را یکی از تأثیرگذارترین افراد در احیای قالب رباعی، در شعر پس از انقلاب دانستهاند و به همین دلیل بخش عمدهای از شعرهای او در قالب رباعی است.
اشعار سید حسن حسینی از جهت محتوایی افزونبر مضامین ملی و دفاع مقدس، دربردارندهٔ اشعار مذهبی، بهویژه اشعار عاشورایی نیز است. حسینی نخستین شاعری است که از قالب سپید برای سرودن اشعاری با مضامین آیینی و مذهبی استفاده کرده است؛ «گنجشک و جبرئیل» نام نخستین اثری است که حسینی تمام اشعار آیینی را در قالب شعر سپید سروده است و مجموعههای دیگری چون «همصدا با حلق اسماعیل» نیز جزو آثار موردتوجه شعر متعهد در دهههای اخیر است. بعد از درگذشت او نیز اسماعیل امینی مجموعههای شعر طنز سید حسن حسینی با عنوان «فستیوال خنجر» و مجموعه اشعار او را در انتشارات سوره مهر منتشر کرد.
افزون بر آثار منظوم، حسینی جزو مترجمان و پژوهشگران مبرز ادبیات فارسی بوده و کتاب «بیدل، سپهری و سبک هندی» از او پژوهشی سبک شناسانه است از ویژگیهای شعری سهراب سپهری و بیدل و وجوه اشتراکات آنها و تطبیقشان با سبک هندی. کتاب «گزیده شعر جنگ و دفاع مقدس» هم پژوهش و نقد ادبی است بر آثار موردتوجهی از شاعران و ادبیان دربارهٔ دفاع مقدس. او همچنین گزیده اشعار جبران خلیل جبران را در کتاب «حمام روح» ترجمه و گردآوری کرده و کتاب فن الشعر احسان عباس را نیز با عنوان «شعر و آیینه» به فارسی برگردانده است.
مستند «مشت در نمای درشت» و «شاعر برادهها» از جمله مستندهایی است که دربارهٔ زمانه و زندگی سید حسن حسینی تولید و منتشر شده است. او در سال ۱۳۸۳ در همایش چهرههای ماندگار به عنوان چهره ماندگار ادبیات تجلیل شد.
سید حسن حسینی در ۹ فروردین ۱۳۸۳ درگذشت و درقطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
سید حسن حسینی
سید حسن حسینی در کنار سلمان هراتی و قیصر امینپور
سید حسن حسینی
سید حسن حسینی در کنار قیصر امینپور
زندگی، تحصیلات و آغاز مسیر هنری
سید حسن حسینی در نخستین روز فروردین ۱۳۳۵، در محله سلسبیل تهران و در خانوادهای با وضعیت اقتصادی متوسط دیده به جهان گشود. دوران دبستان و دبیرستان را در تهران گذراند و در سال ۱۳۵۳ موفق به اخذ دیپلم رشتهٔ طبیعی شد. سپس در رشته تغذیه وارد دانشگاه فردوسی مشهد شد و در سال ۱۳۵۸ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد. اما مسیر تحصیلیاش را در حوزه زبان و ادبیات فارسی ادامه داد و در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری این رشته، به تحصیل پرداخت. او تسلط بالایی به زبان عربی داشت و به زبانهای ترکی و انگلیسی نیز در حد استفاده از متون تخصصی و مکالمه مسلط بود.[۱]
از دوران جوانی، علاقهاش به ادبیات و شعر، او را به سمت مطبوعات سوق داد و نخستین سرودهها و نوشتههایش از سال ۱۳۵۲ در مجلات ادبی پیش از انقلاب، از جمله مجلهٔ فردوسی، منتشر شدند. در سال ۱۳۵۸، با تأسیس حوزهٔ اندیشه و هنر اسلامی به همراه چهرههایی چون محمدرضا حکیمی، رخصفت، تهرانی، امامی کاشانی و قیصر امینپور، فعالیتهای ادبی و هنریاش وارد مرحله تازهای شد. در این مجموعه، حسینی و امینپور مسئولیت بخش شعر و ادبیات را بر عهده گرفتند.[۲]
او درباره آغاز سرودن شعر چنین گفته است:
تقریباً از سال ۱۳۵۲ نوشتن و سرودن را آغاز کردم. در مطبوعات قبل از انقلاب، مـجله فردوسی جایی برای عرضه کارهای تمرینی من بود. بعد از انقلاب در سال ۱۳۵۸ با بقیه دوستان، حوزه اندیشه و هنر اسلامی را که بانیانش استاد محمدرضا حکیمی بودند و آقای رخصفت و نیز، آقای تهرانی و آقای آیتالله امامی کاشانی، تقریباً میشود گفت که راهاندازی کردیم و بخش ادبیات و شعرش را من بودم و آقای امینپور و دوستان دیگر و آقای سلیمانی در ادبیات داستانی، آقای خسروجردی و آقای صادقی در هنرهای تجسمی و دوستانی مثل آقای سراج و بعدها آقای نفر در موسیقی و بعد هم آقای مخملباف در ادبیات داستانی و تئاتر و بعد هم سینما.[۳]
در دوران خدمت سربازیاش، با آغاز جنگ ایران و عراق همزمان شد. گرچه در رستهٔ بهداری خدمت میکرد، اما به سبب تواناییهایش، ادارهٔ رادیو ارتش را برعهده گرفت و تا چند سال پس از آزادسازی خرمشهر، در این مسئولیت باقی ماند. با تداوم جنگ، به حوزه هنری بازگشت، ولی در سال ۱۳۶۶، به علت اختلاف نظر با مدیریت وقت، همراه قیصر امینپور و چند تن دیگر از آن مجموعه کنارهگیری کرد و به تدریس در دانشگاههای الزهرا و آزاد اسلامی پرداخت.[۴]
تأسیس دفتر شعر جوان
او از سال ۱۳۶۶ به تدریس ادبیات فارسی در دانشگاهها روی آورد و در ۱۳۶۸ دفتر شعر جوان را برای حمایت از شاعران تأسیس کرد. حسینی در دهههای ۶۰ و ۷۰ به دلیل دیدگاههای انتقادیاش مدتی در انزوا بود، اما در اواخر دهه ۷۰ به فعالیتهای ادبی بازگشت و در واحد ویرایش رادیو تهران کار کرد. او همچنین در سبکشناسی قرآن و زبانشناسی حافظ پژوهشهایی داشت.[۵]
وفات
سیدحسن حسینی در ۹ فروردین ۱۳۸۳ بر اثر سکته قلبی درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد. رهبر انقلاب، آیتالله خامنهای، در پیامی او را ادیبی با فضیلت و خلاق خواند.
ویژگیهای شعری و نوآوریها
اشعار سید حسن حسینی بهویژه در حوزهٔ شعر سپید عاشورایی، از برجستهترین نمونههای ادبیات معاصر محسوب میشوند. او در کنار بهرهگیری از سنتهای کلاسیک شعر فارسی، رویکردی نوگرایانه در قالب و محتوا داشت و توانست پل ارتباطی میان مضامین دینی، حماسی و زبان معاصر برقرار کند. نگاه دقیق و پژوهشمحور او به سبکشناسی، بهویژه در سبک هندی، موجب شد تا کلاسهای آزاد او در حوزه اندیشه و هنر اسلامی در دهه ۱۳۸۰ با استقبال علاقهمندان روبهرو شود؛ حتی چهرههایی از سینما نظیر رسول ملاقلیپور در این جلسات شرکت میکردند.[۶]
در سال ۱۳۷۹، مجموعهٔ کامل غزلیات بیدل دهلوی شامل نزدیک به سه هزار غزل را بهصورت صوتی ضبط کرد؛ اقدامی کمنظیر که نشاندهندهٔ دلبستگی عمیق او به شعر کلاسیک و سبک هندی بود.
آثار
حسینی علاوهبر سرایش شعر، در حوزههای تحقیق، ترجمه و تألیف نیز آثار متعددی پدید آورد. ضبط کامل غزلیات بیدل، پژوهش در زبانشناسی حافظ، و بررسی سبکشناسی قرآنی از جمله فعالیتهای مهم او در سالهای پایانی عمرش بودند. فعالیتهای او محدود به شعر نبود، بلکه نگاهی بینارشتهای داشت که شعر، دین، زبانشناسی و هنر را به هم پیوند میداد.[۷]
| عنوان اثر | نوع اثر | سال انتشار | ناشر | توضیحات |
|---|---|---|---|---|
| همصدا با حلق اسماعیل | شعر | ۱۳۶۳ | انتشارات سوره مهر | |
| برادهها | تأملات اجتماعی و ادبی | ۱۳۶۵ | انتشارات سوره مهر | |
| بیدل، سپهری و سبک هندی | پژوهش سبکشناسی | ۱۳۶۷ | ||
| گنجشک و جبرئیل | شعر | ۱۳۷۰ | نشر افق | |
| مشت در نمای درشت | مقایسه ادبیات و سینما | ۱۳۷۱ | انتشارات سروش | |
| گزیدهٔ شعر جنگ و دفاع مقدس | انتخاب، توضیح و نقد شعر | ۱۳۸۷ | انتشارات سوره مهر | |
| نوشداروی طرح ژنریک | شعر طنز | ۱۳۸۵ | انتشارات سوره مهر | تقدیم به سهراب سپهری |
| طلسم سنگ | نثرهای عاشورایی | ۱۳۸۵ | انتشارات سوره مهر | |
| در ملکوت سکوت | شعر | ۱۳۸۸ | انتشارات انجمن شاعران ایران | به کوشش قیصر امینپور |
| از شرابههای روسری مادرم | شعر | انتشارات انجمن شاعران ایران | ||
| سفرنامهٔ گردباد | شعر | انتشارات انجمن شاعران ایران | ||
| تنها طرف آفتاب را گرفت | شعر | ۱۳۸۹ | انتشارات انجمن شاعران ایران | |
| بالهای بایگانی | شعر | ۱۳۹۱ | نشر افق | مجموعه اشعار منتشرنشده به کوشش ساعد باقری و سهیل محمودی |
| سکانس کلمات | مقالات، روایات و خاطرات | ۱۳۹۲ | نشر نی | |
| فستیوال خنجر | شعر طنز | ۱۳۹۳ | انتشارات سوره مهر | به کوشش اسماعیل امینی |
| مجموعه اشعار سید حسن حسینی | شعر | ۱۳۹۶ | کتاب آبی | تمامی اشعار به همراه اشعار منتشرنشده |
| حمام روح | ترجمه | ۱۳۶۴ | گزیده آثار جبران خلیل جبران | |
| نگاهی به خویش | ترجمه | مصاحبه با شاعران و نویسندگان معاصر عرب | ||
| شعر و آیینه | ترجمه | ۱۳۸۸ | انتشارات سروش | ترجمه کتاب فنالشعر احسان عباس |
| خوانش متن کامل غزلیات بیدل دهلوی | صوتی | انتشارات انجمن شاعران ایران | لوح فشرده |
مستندها درباره حسینی
- مستند «مشت در نمای درشت»: به کارگردانی و تهیهکنندگی محمدصالح حجتالاسلامی و محصولی از مرکز هنری رسانهای سلوک، باموضوع فراز و فرودهای زندگی سیدحسن حسینی است.[۸]
- مستند «شاعر برادهها» عنوان مستندی است از مجموعه مستند «چونان سرو» (سری دوم) که به بررسی زندگی شاعر فقید، سید حسن حسینی از زبان دوستان و آشنایان او میپردازد.[۹]
نمونهای از شعر
غزل قیصر امینپور در رثای سید حسن حسینی
جوایز و افتخارات
- در سال ۱۳۶۸، سید حسن حسینی به همراه قیصر امینپور موفق به دریافت جایزه ادبی نیما یوشیج شد؛ جایزهای که نشاندهندهٔ تأثیرگذاری او در جریان شعر معاصر ایران بود. فعالیتهای ادبی و هنری او در دورهای از تاریخ معاصر ایران شکوفا شد که ادبیات متعهد و انقلابی در حال شکلگیری بود و حسینی از پایهگذاران این جریان بهشمار میرفت.
پانویس
- ↑ «آشنایی با «سید حسن حسینی» سیدالشعرای انقلاب». دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ «آشنایی با «سید حسن حسینی» سیدالشعرای انقلاب». دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ «زندگینامه سید حسن حسینی». ۴ آبان ۱۳۸۶. دریافتشده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «زندگینامه «سید حسن حسینی»». دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ «آشنایی با «سید حسن حسینی» سیدالشعرای انقلاب». دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ «آشنایی با «سید حسن حسینی» سیدالشعرای انقلاب». دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ «آشنایی با «سید حسن حسینی» سیدالشعرای انقلاب». دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ «مشت در نمای درشت». دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴.
- ↑ «شبکه مستند/مستند شاعر براده ها». دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۴.
