محمدعلی جاودان
| استاد اخلاق، مدرس سطوح عالی حوزه، نویسنده | |
 | |
| نام کامل | محمدعلی جاودان |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۳۲۴ |
| زادگاه | تهران |
| محل سکونت | تهران |
| استادان | سید احمد خوانساری، میرزا محمدباقر آشتیانی، مجتبی تهرانی، سید روحالله موسوی خمینی، ترابی حائری یزدی، مصطفوی، مصباح یزدی، جوادی آملی، عبدالکریم حقشناس، شریعتمداری، علامه عسکری |
| تحصیلات | دروس عالی حوزوی |
| محل تحصیل | مدرسه سپهسالار، حوزه علمیه تهران |
| تالیفات | رهنمای طریق، جانشین پیامبر، معلم درس محبت، مفصلترین سیره پیامبر اکرم، عایشه در دوران معاویه (ترجمه) |
| سیاسی | همراهی با نهضت انقلاب اسلامی، حمایت از جمهوری اسلامی ایران |
| اجتماعی | برگزاری جلسات اخلاق در تهران، واکنش به مسائل سیاسی و اجتماعی معاصر |
محمدعلی جاودان (زاده ۱۳۲۴ تهران) مدرس سطوح عالی حوزه، نویسنده و از اساتید اخلاق سرشناس در دهه های اخیر است.
او در خانوادهای مذهبی و اهل روضه به دنیا آمد و در مدرسه سپهسالار درس خواند. در همان ایام نوجوانی نیز با مساجدی همچون مسجد چهارسوق بزرگ، مسجد امینالدوله و مسجد سیدالشهداء مأنوس بود که هر یک تجربههای معنوی و علمی قابل توجهی برای او فراهم کردند.
پس از آن و با آغاز تحصیلات حوزوی، نزد اساتیدی چون سید احمد خوانساری، میرزا محمد باقر آشتیانی، مجتبی تهرانی، سید روح الله موسوی خمینی، ترابی حائری یزدی، مصطفوی، مصباح یزدی، جوادی آملی، حق شناس، شریعتمداری و علامه عسکری کسب دانش کرد و بعد نیز به تدریس در این علوم مشغول شد.
آیت الله جاودان از جمله چهره هایی بود که از آغاز نهضت انقلاب اسلامی به همراهی با آن درآمد و بعد از انقلاب اسلامی نیز حمایت قاطع خود را از جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده. آیت الله جاودان از جمله چهرههایی است که علیرغم مشکلات ناشی از کهولت سن در سال های اخیر با صندلی چرخدار در راهپیمایی ۲۲ بهمن حضور می باید و از جمله نخستین کسانی بود که در ماجرای جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران و اظهارات رئیس جمهور آمریکا درباره رهبری جمهوری اسلامی ایران، به این اظهارات واکنش نشان داده و آن را محکوم کرد.
کتاب «رهنمای طریق» را میتوان عصارهای روشن از جهان فکری و شیوه عملی او دانست؛ اثری که زندگینامه خودنوشت او را در آغاز دارد و سه محور اصلی در آن برجسته است: نماز صحیح و اول وقت، توسل به امام زمان(عج) و استغفار و دوری از گناه. روش علمی و تاریخی او متأثر از علامه عسکری است و با رجوع به منابع معتبر، تحلیلهای منطقی و احترام به مقدسات دیگر مذاهب ارائه میشود. همچنین در موضوعات تربیتی، روانشناسی، تاریخ معاصر و فلسفه و سیاست، ارجاعات روشنی دارد و احترام ویژهای به استادانی مانند دکتر گلزاری، مرحوم ابوالحسنی منذر و علامه مصباح یزدی قائل است.
کتاب «رهنمای طریق» با ساختار منسجم و نمایههای متعدد، از جمله نمایه قرآن، اعلام و منابع، اثری قابل استفاده برای پژوهشگران به شمار میرود و نسخهای از آن به دست رهبر انقلاب نیز رسیده و مورد تحسین قرار گرفته است.
آیت الله محمدعلی جاودان در سالهای اخیر یکی از یکی ازجلسات درس اخلاق موردتوجه و شناخته شده شهر تهران را برگزار کرده است و در کنار آیت الله مجتهدی تهرانی، آیت الله مجتبی تهرانی، آیت الله مرتضی طهرانی، آیت الله عبدالکریم حق شناس و... از جمله اساتید اخلاق نام آشنای شهر تهران در دهههای اخیر به شمار می رود.
آثار و تألیفات متعددی نیز از آیت الله جاودان به رشته تحریر در آمده که از این دست می توان به «جانشین پیامبر»، «معلم درس محبت»، «مفصل ترین سیره پیامبر اکرم»، «عایشه در دوران معاویه» (ترجمه) و... اشاره کرد.
زندگینامه
آیتالله جاودان سالهاست در طبقه بالایی حسینیهای زندگی میکند که پیشتر منزل مرحوم شیخ مرتضی بوده و امروز نیز به نام همان عالم شناخته میشود. این محل، نهتنها سکونتگاه، بلکه پایگاه ارتباط روزانه او با مردم و شاگردان است.
تحصیلات ابتدایی او از حدود پنجسالگی با حضور در مکتبخانهای در همان کوچه محل زندگی آغاز شد. پس از مدتی به کودکستانی در کوچه نقیبالسادات ـ کوچهای باریک و طولانی در محله حمام گلشن ـ منتقل شد. آیتالله جاودان از نخستین دوستی دوران کودکی در همان کودکستان یاد میکند؛ رفاقتی که تا امروز باقی مانده است.
نماز جماعت مدرسه از صحنههای ماندگار آن سالهاست؛ چنانکه یک روز نیز او را بهعنوان امام جماعت خردسال برگزیدند. اما با ورود مدیر جدیدِ مدرسه ـ از چهرههای جریان فرهنگی نوگرا ـ و فضای چپزده برخی معلمان، حالوهوای مدرسه تغییر کرد. کلاسها شلوغ و عمده دانشآموزان از خانوادههای کمبرخوردار بودند، و در چنین شرایطی نه آموزش جان میگرفت و نه تربیت استوار میشد؛ تجربهای که بعدها او آن را نمونهای از چالشهای دائمی آموزشوپرورش کشور توصیف میکرد.
در آن دوران، معمولاً شاگرد دوم کلاس بود و شاگرد اول، آقای عباس فلسفی ـ نوه آیتالله تنکابنی ـ بود. تغییرات مدرسه و ورود دانشآموزان جدید باعث شد که بعدها به رتبه سوم برسد. یکی از خاطرات آن سالها، پرسش مدیر از دانشآموزان دربارهٔ شغل پدرشان است؛ ماجرایی که سبب شد او نیز مانند یکی از همکلاسیها، شغل پدرش را «مجتهد» معرفی کند و ناراحتی پنهانِ معلم را برانگیزد. با وجود همه سختیها، دوران دبستان پایان یافت؛ دورانی که بهگفته او، برای بسیاری از کودکان آن زمان با نشاط و آسایش همراه نبود.
پدر او برای ادامه تحصیل، نامش را در دبیرستان مرتضوی نوشت؛ مدرسهای منظم در کوچه ارامنه، نزدیک چهارراه مولوی. مدیر دبیرستان از دوستان پدرش بود و با کمک ناظم، مدرسه را با جدیت اداره میکرد. دبیران باتجربه و انضباط آموزشی، این دوره از تحصیل را از دوران دبستان متمایز کرده بود.
از سال چهارم دبیرستان، آیتالله جاودان به مدرسه قدیمی و معتبر دارالفنون رفت. دوران دارالفنون، علیرغم سطح بالای آموزشی و دبیران باسواد، برای او چندان دلپذیر نبود. سال آخر تحصیل را چنین توصیف میکند: کلاسها برایم حکم زندان داشت؛ بهمحض پایان درس، به حیاط میرفتم و دور حوض بزرگ مدرسه قدم میزدم. نه گفتگو با کسی برایم آسان بود و نه ماندن در فضای کلاس. به همین دلیل، با پایان سال تحصیلی، دارالفنون را رها کردم و سالها بعد نیز هنگامی که کسی را برای دریافت کارنامهها فرستادم، خبر دادند که همه مدارک آن دوره معدوم شده است.
حدود شانزدهسالگی، همراه دوستان همسنوسال وارد مسجد محل شد؛ مسجدی کوچک که پیش از آن محل امامت بزرگانی چون آیتالله سید احمد لواسانی بود. در آن دوره، حاجآقا سعادت در مسجد اقامه نماز میکردند و بهتدریج رونق مسجد را افزایش دادند.
رفاقتی که در همان سن پیدا شد، مسیر روحی و علمی او را تغییر داد؛ زیرا او را با مساجد اثرگذار تهران آشنا کرد:
- مسجد چهارسوق بزرگ در بازار تهران به امامت آیتالله سید محمدحسین درکهای؛ عالمی مهربان و مردمدار.
- مسجد امینالدوله به امامت آیتالله حاج شیخ عبدالکریم حقشناس؛ استاد برجسته اخلاق که نقش مهمی در شکلگیری شخصیت معنوی آیتالله جاودان داشت.
- مسجد سیدالشهداء در خیابان گوته که یکی دیگر از پایگاههای مهم دینی آن زمان بود.
با گذشت زمان، مساجد دیگری نیز به جمع مکانهایی افزوده شد که او برای نماز و بهرهگیری از محضر علمای وارسته در آنها حضور مییافت؛ تجربههایی که بعدها بخشهایی از مسیر معنوی او را شکل داد.
آثار و اندیشهها
کتاب رهنمای طریق
«رهنمای طریق» عنوان کتابی از محمدعلی جاودان است که بهعنوان یکی از مهمترین آثار او شناخته میشود. این کتاب مجموعهای نظاممند از تجربههای سلوکی و دیدگاههای تربیتی نویسنده را در قالبی آموزشی و تحلیلی ارائه کردهاست. در آغاز کتاب، زندگینامه خودنوشت جاودان درج شدهاست که به باور او، شناخت مسیر عملی بدون آگاهی از مسیر طیشده امکانپذیر نیست.
محورها
در بخش توصیهها و پاسخهای نویسنده، سه محور اصلی بهطور ثابت مورد تأکید قرار گرفتهاست:
- نماز صحیح و اول وقت بهعنوان رکن بنیادین سلوک؛
- توسل مستمر به امام زمان(عج)؛
- استغفار و دوری از گناه.
جاودان در بیان راهکارهای مربوط به مشکلات زندگی نیز به همین اصول بازمیگردد و برای حاجات مهم، انجام چله زیارت عاشورا را مطابق دستور عبدالکریم حقشناس توصیه میکند.
روش علمی
روش علمی جاودان در مباحث تاریخی تحت تأثیر سید مرتضی عسکری بودهاست. این رویکرد بر تحلیل مستند به منابع معتبر و رعایت ادب نسبت به دیگر مذاهب استوار است. او میراث علمی عسکری را الگویی عقلانی و خالی از خرافه معرفی کردهاست. در موضوعات تربیتی و روانشناسی به آثار دکتر گلزاری ارجاع داده و در مطالعات تاریخ معاصر از پژوهشهای ابوالحسنی منذر یاد کردهاست. در حوزه فلسفه و سیاست نیز احترام ویژهای برای محمدتقی مصباح یزدی قائل بودهاست.
ویژگیها
کتاب از نظر ساختار دارای انسجام و نمایههای متعدد شامل آیات، اعلام و کتابها است که آن را برای پژوهشگران قابل استفاده کردهاست. طبق گزارشهای معتبر، نسخهای از این کتاب به دست آیت الله سید علی خامنهای رسیده و وی پس از مطالعه، از محتوای آن تمجید کردهاست.
دیگر آثار
از محمدعلی جاودان آثار علمی دیگری نیز منتشر شده است که برخی از آنها عبارت است از:[۱]
- «جانشین پیامبر»
- «معلم درس محبت»
- «عاشورا چگونه و چرا»
- «بررسی نهضت امام حسین»
- «دختر پیامبر»
- «عایشه در دوران معاویه»(مترجم)
- «مفصل ترین سیره پیامبر اکرم»
- «خاکسپاری فاطمه»
- «ابن هشام و سیره او»
- «سب»
نظر دیگران
- حجتالاسلام سیدحسین مومنی – سخنران مشهور مذهبی
مومنی شخصیت آیتالله جاودان را ترکیبی از علم، سلوک عملی و تربیت نفوس میداند و معتقد است آنچه در کتابها درباره اوصاف سالکان راه اهلبیت(ع) آمده، در رفتار ایشان دیده میشود.
او میگوید:«ایشان برای جوانها و بهویژه طلاب یک الگوی کامل تربیت اخلاقی بودند. در تواضع، در تحمل سختیها، در توجه و توسل، و حتی در ظرایف روضهخوانی، من شاگرد ایشان بودم. به من فرمودند: برای خودت در خلوت روضه بخوان، چون هیچ چیز مثل روضه قلب انسان را نورانی نمیکند. ایشان به آنچه میگفتند، کاملاً عمل میکردند و همین سبب اثرگذاریشان بود.»
- حجتالاسلام مصطفی کرمی – استاد اخلاق
کرمی مهمترین ویژگی آیتالله جاودان را «منهج عملی» او معرفی میکند؛ یعنی اخلاقی که فقط در حد درس و سخن نباشد، بلکه در رفتار و زندگی تجلی پیدا کند.
او توضیح میدهد: «جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند اخلاق عملی است. آیتالله جاودان بهجای اینکه در مرکز شهر یا در محیطهای رسمی مستقر شوند، خانه مرحوم شیخ مرتضی زاهد در جنوب تهران را انتخاب کردند تا میان مردم باشند. ایشان دقیقاً همان چیزی را که تدریس میکرد، در زندگی شخصی خود به اجرا میگذاشت. این همراهی علم و عمل، ایشان را به شخصیتی کمنظیر تبدیل کرده بود.»
- حجتالاسلام سیدعباس موسوی مطلق – استاد اخلاق
موسوی مطلق، در توصیف دیدار خود با آیتالله جاودان، به دغدغه ایشان درباره کجفهمی دینی و وابستگی مردم به منابع غیرمعتبر اشاره میکند.
او میگوید: «آیتالله جاودان با تأسف میگفتند که مردم گاهی دینشان را از مداحان و روضهخوانهایی میگیرند که صلاحیت علمی ندارند؛ در حالیکه نیاز جامعه به معارف صحیح و احکام شرعی از نان شب واجبتر است.ایشان تأکید داشتند که روحانی باید با مردم باشد، نه جدا از آنان. خودشان همیشه ساده، متواضع و در دسترس مردم بودند. میگفتند: اگر عمامهبهسرها فروتن باشند، مردم هم متدین میشوند.»
او همچنین با اشاره به نمونههایی مثل شیخ زکزاکی یادآوری میکند که تواضع حقیقی چگونه دلها را جذب میکند؛ همان ویژگی که در آیتالله جاودان نیز برجسته بود.
پانویس
- ↑ «معرفی محمدعلی جاودان». دریافتشده در ۲۳ مرداد ۱۴۰۳.
