جایزه ادبی جلال آل احمد
| پرونده:جایزه جلال.jpg | |
| توصیف | معرفی آثار برگزیده ادبیات داستانی |
|---|---|
| پشتیبان مالی | دولتی |
| تاریخ | آذر ماه هر سال |
| کشور | ایران |
| میزبان | بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان |
| بنیانگذاری | از سال ۱۳۸۷ |
| نخستین جایزه | سال ۱۳۸۷ |
| آخرین جایزه | سال ۱۴۰۲ |
| وبگاه | https://jalal.ketab.ir |
جایزهٔ ادبی جلال آلاحمد، عنوان یکی از جوایز مهم دولتی در حوزهٔ ادبیات داستانی ایران است که با هدف معرفی و پاسداشت آثار شاخص این عرصه شکل گرفته است. نام این جایزه یادآور جلال آلاحمد، نویسنده برجسته و اثرگذار معاصر است.
این رویداد ادبی هر سال در چهار بخش رمان و داستان بلند، مجموعهٔ داستان کوتاه، نقد ادبی و مستندنویسی برگزار و برگزیدگان آن معرفی میشوند.
غایت اصلی این جایزه، تقویت و تعالی ادبیات و زبان فارسی با رویکرد هویتی ایرانی - اسلامی است؛ امری که با تقدیر از نویسندگان خلاق، نوآور و اثرگذار دنبال میشود.
پیشینه
ایدهٔ تأسیس جایزهٔ ادبی جلال آل احمد در دههٔ ۱۳۸۰ خورشیدی و در چارچوب سیاستهای فرهنگی شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شد. این شورا با هدف تقویت ادبیات ملی و دینی و ایجاد مشوقی مؤثر برای تولید آثار ادبی فاخر، اساسنامهٔ این جایزه را تصویب کرد. بر اساس این مصوبه، جایزهٔ جلال آل احمد بهعنوان یک جایزهٔ دولتی و ملی تعریف شد که زیر نظر نهادهای فرهنگی رسمی جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکند.
جایزه ادبی جلال آل احمد با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۷ نخستین دوره خود را در سالروز تولد جلال آلاحمد آغاز کرد. از هفتمین دوره برگزاری جایزه ادبی جلال، بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان برگزارکننده این رویداد ادبی میباشد.
مؤسسه بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان در آذر ماه هر سال مقارن با تولد جلال آل احمد جشنواره جایزه ادبی جلال آلاحمد را برگزار میکند.[۱]
اهداف
بر اساس اساسنامه، اهداف اصلی جایزهٔ ادبی جلال آل احمد عبارتاند از:
- ارتقای زبان و ادبیات فارسی و تقویت هویت فرهنگی - ملی
- حمایت از نویسندگان، پژوهشگران و منتقدان ادبی
- ترویج ادبیات متعهد و مسئول در قبال مسائل اجتماعی، تاریخی و فرهنگی
- پاسداشت اندیشه و میراث فکری جلال آل احمد
این جایزه تلاش میکند ادبیاتی را برجسته کند که ضمن برخورداری از کیفیت هنری، نسبت به واقعیتهای جامعهٔ ایرانی و تحولات فکری و فرهنگی آن بیتفاوت نباشد.
بخشها
جایزهٔ ادبی جلال آل احمد معمولاً در چهار بخش اصلی برگزار میشود:
- رمان و داستان بلند
- مجموعه داستان کوتاه
- نقد ادبی
- مستندنگاری
در برخی دورهها، بسته به تصمیم دبیرخانه یا هیئت علمی، بخشهای ویژه یا تقدیری نیز به این فهرست افزوده شدهاند.
ساختار و داوری
دبیرخانه جایزه ادبی جلال آل احمد تحت نظارت خانه کتاب و ادبیات ایران است. برای شرکت در هر دوره، آثار باید در سال پیش از فراخوان منتشر شده باشند و معمولاً با مجوز رسمی (از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) به چاپ رسیده باشند.
در سالهای اخیر تلاش شده تا آییننامه شفافتری اجرا شود. فهرست آثار شرکتکننده و اسامی داوران پیش از اختتامیه اعلام میشود.
فرآیند داوری این جایزه در چند مرحله انجام میشود. پس از دریافت آثار منتشرشده در بازهٔ زمانی تعیینشده، هیئتهای داوری تخصصی در هر بخش تشکیل میشوند. این هیئتها متشکل از نویسندگان، منتقدان ادبی و استادان دانشگاه هستند که آثار را از نظر معیارهایی چون ساختار، نوآوری، زبان، محتوا و تأثیرگذاری فرهنگی ارزیابی میکنند.
در پایان، هیئت داوران برگزیدگان نهایی و نیز آثار شایستهٔ تقدیر را معرفی میکند. در برخی دورهها، در صورت نرسیدن اثر واجد شرایط، جایزهٔ بخش مربوطه اهدا نشده است.
بازتاب و جایگاه
جایزهٔ ادبی جلال آل احمد از زمان تأسیس، همواره با واکنشهای گوناگون در میان نویسندگان و منتقدان روبهرو بوده است. برخی آن را گامی مؤثر در حمایت از ادبیات جدی و متعهد دانستهاند و برخی دیگر به دولتیبودن آن انتقاد کردهاند. با این حال، این جایزه بهعنوان یکی از مهمترین رویدادهای رسمی ادبی در ایران شناخته میشود و آثار برگزیدهٔ آن معمولاً با توجه رسانهای و فرهنگی گستردهای مواجه میشوند.
هفتمین دورهٔ جایزهٔ جلال آلاحمد ـ که از آن بهعنوان پرسَمعتترین جایزهٔ ادبی ایران یاد میشود ـ با وجود اهمیت زیاد، انعکاس چندانی در رسانهها نیافت. تا آنجا که خبرهای مربوط به این رویداد در روزنامههای سراسری نیز در سایهٔ پوشش گستردهٔ اخبار مذاکرات هستهای قرار گرفت و کمتر مورد توجه قرار گرفت.
مَردعلی مرادی، نویسندهٔ کتاب رازهای سانتیمتری که در همین دوره در بخش داستان کوتاه مورد تقدیر قرار گرفت، دربارهٔ موفقیت اثرش گفت: «در تمام سالهایی که مشغول نوشتن داستان بودهام هیچگاه جشنوارهها برایم هدف نبوده است. بهگمانم این دوره بهترین دورهٔ جایزهٔ جلال است، چون در آن کتاب من دیده و تقدیر شد. خوشحالم که این رویداد من را انتخاب کرد، نه اینکه من در پی آن باشم.»
در مراسم پایانی این جایزه نیز وزیر ارشاد تصریح کرد که دورهٔ هفتم نسبت به دورههای پیشین با شفافیت بیشتری برگزار شده است؛ چرا که پیش از اختتامیه، نام داوران و برگزیدگان اعلام شد و فهرست تمامی آثار حاضر نیز در دسترس قرار گرفت. او این تغییرات را حاصل اصلاح آییننامه و دعوت از طیفهای مختلف ادبی دانست؛ اقدامی که به گفتهٔ او فرصت حضور همهٔ سلایق و سبکها را ایجاد کرد و در ترکیب هیئت داوران نیز از ظرفیتهای فرهنگی و چهرههای مختلف استفاده شد. جنتی همچنین با تأکید بر اهمیت نقد ادبی یادآور شد که این حوزه، با وجود حضورش در ساختار جایزهٔ جلال، هنوز در فضای ادبیات داستانی ایران بهدرستی شناخته نشده و جایگاه واقعی خود را نیافته است.
دبیران
- اولین دوره در سال ۱۳۸۷ «محمدعلی رمضانی فرانی» دبیر علمی
- دومین دوره در سال ۱۳۸۸ «علی اوجبی» دبیر علمی
- سومین دوره ۱۳۸۹ «مجید حمیدزاده» دبیر علمی
- چهارمین دوره در سال ۱۳۹۰ «مجید حمیدزاده» دبیر علمی
- پنجمین دوره در سال ۱۳۹۱ «مجید حمیدزاده» دبیر علمی
- ششمین دوره در سال ۱۳۹۲ «مجید حمیدزاده» دبیر علمی
- هفتمین دوره در سال ۱۳۹۳ «محمدعلی مهدویراد» دبیر علمی
- هشتمین دوره در سال ۱۳۹۴ «محمدعلی مهدویراد» دبیر علمی
- نهمین دوره در سال ۱۳۹۵ «منیژه آرمین» دبیر علمی
- دهمین دوره در سال ۱۳۹۶ «شهریار عباسی» دبیر علمی
- یازدهمین دوره در سال ۱۳۹۷ «محمدرضا بایرامی» دبیر علمی
- دوازدهمین دوره در سال ۱۳۹۸ «محمدرضا شرفیخبوشان» دبیر علمی
- سیزدهمین دوره در سال ۱۳۹۹ «ابراهیم محمدحسنبیگی» دبیر علمی
- چهاردهمین دوره در سال ۱۴۰۰ «مریم بصیری» دبیر علمی
- پانزدهمین دوره در سال ۱۴۰۱ «وجیهه سامانی» دبیر علمی
دورههای برگزار شده
| اطلاعات دوره | هیئت علمی | داوران | برگزیده | شایستهتقدیر |
|---|---|---|---|---|
| دوره:
دورهٔ یکم برگزار کننده: ۱۳۸۷ خانهٔ کتاب دبیر اجرایی: علی شجاعی صائین دبیر علمی: محمدعلی رمضانیفرانی |
|
اِعلام نشد | ندارد | داستان:
تاریخنگاری و مستندنگاری: سازمان مجاهدین خلق (مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی) نقد ادبی:
|
| دوره:
دورهٔ دوم برگزار کننده: ۱۳۸۸ خانهٔ کتاب دبیر اجرایی: علی شجاعی صائین دبیر علمی: علی اوجبی |
|
|
تاریخنگاری و مستندنگاری:
دا (سیده زهرا حسینی/سیده اعظم حسینی-سوره مهر) نقد ادبی:
|
داستان:
بدون برگزیده و شایسته تقدیر |
| دوره:
دورهٔ سوم برگزار کننده: ۱۳۸۹ خانهٔ کتاب دبیر اجرایی: علی شجاعی صائین دبیر علمی: مجید حمیدزاده |
|
اِعلام نشد | ندارد | داستان:
نقد ادبی:
تاریخنگاری و مستندنگاری: بدون برگزیده و شایسته تقدیر |
| دوره:
دورهٔ چهارم برگزار کننده: ۱۳۹۰ خانهٔ کتاب دبیر اجرایی: علی شجاعیصائین دبیر علمی: مجید حمیدزاده |
اِعلام نشد | اِعلام نشد | داستان:
جاده جنگ (منصور انوری-سوره مهر) نقد ادبی: از اشارتهای دریا (حمیدرضا توکلی-مروارید) تاریخنگاری:
|
مستندنگاری:
تا خمینیشهر (مؤسسه ایمان جهادی) |
| دوره:
دورهٔ پنجم برگزار کننده: ۱۳۹۱ خانهٔ کتاب دبیر اجرایی: علی شجاعیصائین دبیر علمی: مجید حمیدزاده |
|
|
ندارد | داستان:
حافظ هفت (اکبر صحرایی-سوره مهر) مستندنگاری:
نقد ادبی:
تاریخنگاری: بدون برگزیده و شایسته تقدیر |
| دوره:
دورهٔ ششم برگزار کننده: ۱۳۹۲ خانهٔ کتاب دبیر اجرایی: علی شجاعیصائین دبیر علمی: مجید حمیدزاده |
|
اِعلام نشد | ندارد | داستان:
بدون برگزیده و شایسته تقدیر مستندنگاری: نبرد طریقالقدس (امیر رزاقزاده-مرکز اسناد انقلاب اسلامی) نقد ادبی: سبکشناسی (محمود فتوحی-سخن) تاریخنگاری:
|
| دوره:
دورهٔ هفتم برگزارکننده: ۱۳۹۳ بنیاد شعر و ادبیات داستانی دبیر اجرایی: دبیر علمی: محمدعلی مهدویراد |
|
رمان:
داستان کوتاه:
نقد ادبی:
مستندنگاری:
|
رمان:
مستندنگاری:
نقد ادبی: گشودن رمان (حسین پاینده-مروارید) |
داستان کوتاه:
رازهای سانتیمتری (مردعلی مرادی-روزنه) |
| دوره:
دورهٔ هشتم برگزارکننده: ۱۳۹۴ بنیاد شعر و ادبیات داستانی دبیر اجرایی: دبیر علمی: محمدعلی مهدویراد |
|
رمان:
داستان کوتاه:
نقد ادبی:
مستندنگاری:
|
رمان:
مستندنگاری: آب هرگز نمیمیرد (حمید حسام-صریر) |
داستان کوتاه:
نقد ادبی:
مستندنگاری: تو در قاهره خواهی مُرد(حمیدرضا صدر-چشمه) |
| دوره:
دورهٔ نهم برگزارکننده: ۱۳۹۵ بنیاد شعر و ادبیات داستانی دبیر اجرایی: مهدی قزلی دبیر علمی: |
|
رمان:
داستان کوتاه:
نقد ادبی:
مستندنگاری:
بخش افغانستان:
|
رمان:
لمیزرع (محمدرضا بایرامی-نیستان) داستان کوتاه:
|
مستندنگاری:
نقد ادبی: بدون برگزیده و شایسته تقدیر |
| دوره:
دورهٔ دهم برگزار کننده: ۱۳۹۶ بنیاد شعر و ادبیات داستانی دبیر اجرایی: مهدی قزلی دبیر علمی: شهریار عباسی |
|
|||
| دوره:
دورهٔ شانزدهم برگزار کننده: ۱۴۰۲ خانه کتاب و ادبیات ایران دبیر علمی: |
نقد ادبی:
محمدرضا سنگری، کامران پارسینژاد و احمد شاکری مستندنگاری: حمید حسام، جواد کاموربخشایش و جواد کلاته عربی داستان کوتاه: حبیب یوسفزاده، مهدی کفاش و محمدعلی رکنی داستان بلند: راضیه تجار، علی اصغر عزتی پاک و مهدی کرد فیروزجایی |
مستندنگاری:
داستان بلند:
نقد ادبی: برگزیده نداشت |
مستندنگاری:
داستان بلند:
نقد ادبی:
|
پانویس
- ↑ «جایزه ی ادبی جلال آل احمد». دریافتشده در ۷ خرداد ۱۴۰۳.
پیوند به بیرون
- آثار برگزیده جایزه جلال در طول ۱۴ دوره گذشته را چقدر میشناسیم؟
- مروری بر ۱۱ دوره جایزه جلال آلاحمد
- شانزدهمین دوره جایزه ادبی «جلال آلاحمد» فراخوان داد
- جایزه ادبی جلال آلاحمد چیست؟
- راهکارهایی برای ارتقای سطح علمی جایزه جلال/دبیرخانه جایزه باید در طول سال فعال باشد
- جایزه ی ادبی جلال آل احمد
- جلالآلاحمد نماد تمدن ایرانی و اسلامی است
- فقر رسانهای گرانترین جایزه ادبی کشور/ روایت تکراری مظلومیت فرهنگ
