جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
| نشان جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی نشان جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی | |
| توصیف | تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران و كمك به اعتلای سطح دانش و فرهنگ مكتوب جامعه اسلامی |
|---|---|
| پشتیبان مالی | وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی |
| تاریخ | بهمن ماه هر سال |
| کشور | ایران |
| میزبان | خانه کتاب و ادبیات ایران |
| بنیانگذاری | از سال ۱۳۳۴ هجری شمسی |
| نخستین جایزه | ۱۳۳۴ هجری شمسی |
| آخرین جایزه | سال ۱۴۰۲ هجری شمسی |
| وبگاه | https://ketabsal.ketab.ir/ |
جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران یک جایزه نیمهدولتی در حوزه کتب منتشرشده است که هر سال در بهمنماه و همزمان با آیینهای بزرگداشت انقلاب اسلامی ایران در دهه فجر، توسط «خانه کتاب و ادبیات ایران» و با تأیید نهایی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به نویسندگان، پژوهشگران و مترجمان آثار برگزیده در حوزههای کلیات، فلسفه و روانشناسی، دین، علوم اجتماعی، زبان، علوم کاربردی، هنر، ادبیات، و تاریخ و جغرافیا اهدا میشود.
این جایزه نخستینبار در سال ۱۳۳۴ با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده منتشرشده در سال ۱۳۳۲ اعطا شد و تا سال ۱۳۵۶ در رشتههای علوم و فنون، ادبی، علوم انسانی و علوم اجتماعی و تربیتی کودکان و نوجوانان ادامه یافت. با شدت گرفتن وقایع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۶، روند اهدای جایزه متوقف شد، اما موضوع احیای آن از سال ۱۳۶۱ در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح و در نهایت، آییننامه نحوه انتخاب کتاب سال در سال ۱۳۶۴ به تصویب سید محمد خاتمی، وزیر وقت، رسید. از آن زمان تاکنون، مراسم اهدای این جایزه هر سال در دهه فجر برگزار میشود.
افزون بر جایزه اصلی جایزه ابنسینا پژوهی نیز توسط دبیرخانه جایزه جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و گروه مطالعات فلسفه اسلامی و قرون وسطای دانشهای بنیادی، به پایاننامهها و رسالههای دانشگاهی و حوزوی که در زمینه فلسفه و منطق ابنسینا نگاشته شده باشند تعلق میگیرد.
برگزاری رویداد جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران بر عهده خانه کتاب و ادبیات ایران است و هزینههای آن از محل بودجه دولتی تأمین میشود؛ امری که در سالهای اخیر بهویژه در زمینه استقلال داوری، محل طرح دیدگاههای متفاوت بوده است. منتقدانی چون بیژن عبدالکریمی این جایزه را فاقد مرجعیت فرهنگی دانسته و به نقش نهادهای اجرایی در تضعیف اعتبار آن اشاره کردهاند و در مقابل نیکنام حسینیپور، مدیرعامل خانه کتاب در سال ۱۳۹۸، دخالت دولت در داوری را رد کرده است.
تاریخچه
جایزه كتاب سال در ایران برای اولین بار با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران در سال ۱۳۳۴ اهدا شد. این جایزه به پدیدآورندگان یازده كتاب برگزیده كه در سال ۱۳۳۲ منتشر شده بودند، تعلق گرفت. از آن سال به بعد، هر ساله طی فراخوانی از تمام نویسندگان، مترجمان و مؤلفان دعوت میشود تا پنج نسخه از كتاب خود را كه در سال گذشته برای اولین بار و به زبان فارسی منتشر شده است، به نشانی دبیرخانه این جایزه ارسال كنند تا توسط هیأت داوران ارزیابی شود. این جایزه تا سال ۱۳۵۶ در رشته های علوم و فنون، ادبی، علوم انسانی و علوم اجتماعی ـ تربیتی كودكان و نوجوانان به برندگان اهدا میشد.
از سال ۱۳۵۶ با افزایش و قوت گرفتن وقایع انقلاب و حركت های مردمی، اهدای این جایزه به تعویق افتاد و چهار سال بعد در سال ۱۳۶۱ دوباره این موضوع در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح شد و در سال ۱۳۶۴ آیین نامه نحوه انتخاب كتاب سال توسط سید محمد خاتمی، وزیر وقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصویب شد. از آن به بعد هر سال در دهه فجر مراسم اهدای جایزۀ كتاب سال برگزار میشود.[۱]
اهداف جایزه کتاب سال
- شناسایی و معرفی کتابهای برتر؛
- کمک به اعتلای سطح دانش و فرهنگ مکتوب جامعه اسلامی؛
- حفظ استقلال و هویت فرهنگی؛
- حمایت و تشویق پدیداورندگان متعهد و متخصص کتاب کشور؛[۲]
دبیران
| دوره | دبیر |
|---|---|
| ۱۳۶۸–۱۳۷۸ | سید محمود یوسف ثانی |
| ۱۳۷۹–۱۳۸۳ | سید علی موسوی (سرپرست دبیرخانه) |
| ۱۳۸۴–۱۳۸۵ | علی اوجبی |
| ۱۳۸۶ | منوچهر اکبری |
| ۱۳۸۷ | محمدعلی رمضانی فرانی |
| ۱۳۸۸ | علی اوجبی |
| ۱۳۸۹ | محمدرضا سرشار |
| ۱۳۹۰–۱۳۹۱ | مجید حمیدزاده |
| ۱۳۹۲ | نجفقلی حبیبی |
| ۱۳۹۳ تا کنون | محمدعلی مهدوی راد |
انتقادها
برگزاری این جایزه بر عهده مؤسسه خانه کتاب و ادبیات ایران است و هزینههای آن نیز از محل بودجه دولتی تأمین میشود. نیکنام حسینیپور، مدیرعامل خانه کتاب در سال ۱۳۹۸، درباره استقلال داوری این رویداد اعلام کرده بود که «اعمال نظر و فشار دیدگاه برای داوری و انتخاب کتابها از سوی دولت وجود ندارد». در مقابل، بیژن عبدالکریمی این جایزه را «فاقد اهمیت» میداند، زیرا به اعتقاد او در ایران «دولت و نهادهای اجرایی کشور از صلاحیت و مرجعیت فرهنگی برخوردار نیستند». همچنین مدیرعامل خانه کتاب در سخنانی دیگر اشاره کرده بود که تأمین نشدن بودجه لازم موجب شده تا «این رویداد بزرگ فرهنگی کشور مضمحل شده یا زیر سؤال برود».
آثار برگزیده
دوره نخست
راهنمای فهرست: ( ? = نامعین ن/م = نداشتن مورد و = وزیری ر = رحلی ق = رقعی خ = خشتی)
دوره دوم
راهنمای فهرست: ( ? = نامعین ن/م = نداشتن مورد و = وزیری ر = رحلی ق = رقعی خ = خشتی)
جایزه ابنسیناپژوهی
جایزه ابنسیناپژوهی زیر نظر دبیرخانه جایزه جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی و گروه مطالعات فلسفه اسلامی و قرون وسطای پژوهشگاه دانشهای بنیادی برگزار میشود و به پایاننامهها و مقالههای فارسی مرتبط با ابنسینا اختصاص دارد. این جایزه پس از آن شکل گرفت که دیمیتری گوتاس درخواست کرد مبلغ نقدی جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی که به او اهدا شده بود، صرف اعطای جوایزی برای بهترین پایاننامههای دانشگاهی و حوزوی درباره ابنسینا شود.[۵]
دورههای برگزاری
| دوره | سال اعطای جایزه | رسالههای برگزیده | مقالههای برگزیده |
|---|---|---|---|
| اول[۶][۷] | ۱۳۹۷ | در این دوره هیچ رسالهای شایستهٔ دریافت این جایزه شناخته نشد اما این دو رساله شایستهٔ تقدیر شناخته شدند:
«جایگاه تجربه در روششناسی علمی ابنسینا» روحالله فدایی «خوانش دیدگاه ابنسینا دربارهٔ ضرورت قوانین طبیعت با نظر به ذاتباوری معاصر» سکینه کریمی |
- |
| دوم[۸] | ۱۳۹۹ | «بازخوانی تحلیلی نظریهٔ ابنسینا دربارهٔ علم خداوند به جزئیات» امیرحسین زادیوسفی
«آگاهی مرتبهٔ بالاتر در فلسفه ابنسینا» اکرم صفر نورالله |
«استنتاج از دو ممکن نزد ابنسینا و رابطه آن با دو تعریف از قضایای حقیقیه و خارجیه» اسدالله فلاحی |
| سوم[۹] |
پانویس
- ↑ «تاریخچه». دریافتشده در ۱۳ خرداد ۱۴۰۳.
- ↑ «اهداف جایزه كتاب سال». دریافتشده در ۱۳ خرداد ۱۴۰۳.
- ↑ جمعی از مولفین، آینه دوران، ۱: ۱۳.
- ↑ جمعی از مولفین، آینه دوران، ۱: ۱۳.
- ↑ «دومین دوره جایزه ابن سیناپژوهی».
- ↑ «نخستین دوره جایزه ابن سینا پژوهی برگزار میشود». بایگانیشده از اصلی در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۱. دریافتشده در ۱۳ دسامبر ۲۰۲۱.
- ↑ «نتایج نخستین دوره جایزه ابن سینا پژوهی (به افتخار دیمیتری گوتاس)» (PDF).
- ↑ «دومین دوره جایزه ابن سیناپژوهی».
- ↑ «سومین دوره ابنسیناپژوهی فراخوان داد».
